Тұрақты сөз тіркестерін табу
Сайыстың барысы
Жүргізуші сайыстың негізгі мақсатын түсіндіреді: оқушылардың білімге деген құштарлығын, ізденімпаздығын, оқу деңгейін және оқуға деген ынтасын байқау. Күй ретінде «Адай» орындалып, қатысушыларға ойын шарты таныстырылады: сайыс 3 турдан және 1 супер ойыннан тұрады.
Маңызды ереже
І турда мақал-мәтел айту барысында бір-бірінің айтқанын қайталамауға тырысу қажет.
І тур: Мақал-мәтел сайысы
Тақырып: Туған жер, Отан, сөз өнері. Қатысушылар Отан туралы мақал-мәтелдерді кезекпен айтып шығады.
1-оқушы
Отан – елдің анасы, ел – ердің анасы.
2-оқушы
Отан үшін күрес – ерге тиген үлес.
3-оқушы
Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас.
4-оқушы
Отансыз адам – ормансыз бұлбұл.
5-оқушы
Туған жердің қадірін шетте жүргенде білесің.
6-оқушы
Туған жердің ауасы да шипа.
7-оқушы
Жат жердің қаршығасынан өз еліңнің қарғасы артық.
8-оқушы
Орағың өткір болса, қолың талмайды; Отаның берік болса, жауың алмайды.
9-оқушы
Ел-елдің бәрі жақсы, өз елің бәрінен де жақсы.
10-оқушы
Ел іші – алтын бесік.
Жүргізуші сөзі
«Мақал – сөздің мәйегі». Құр сөздің ғұмыры қысқа болғандықтан, өмірде мақал-мәтелдерді орынды әрі жиі қолдану сөйлеуді көркемдейді.
ІІ тур: Мақалды толықтыр
Бұл турда қатысушыларға мақалдың бірінші бөлігі беріліп, екінші бөлігін табу тапсырылды (еркін тақырып).
Бал тамған тілден, …
у да тамар
Білімсіз өмір …
сөнген көмір
Құлақтан кірген суық сөз, …
жүрекке барып мұз болар
Өзбектің кигенін ал, …
қазақтың мінгенін ал
Отансыз адам – …
ормансыз бұлбұл
Еңбек адамның …
екінші анасы
Туған жердің қадірін, …
шетте жүргенде білесің
Жас жемісті жұлма, …
жас баланы ұрма
Армансыз адам, …
алысқа бармас
Жүз күн жәннаттан, …
бір күндік тірлік артық
Көктен тіле, …
жерден өндір
Талап қылмай, …
мұратқа жетпес
Есектің жүгі жеңіл болса, …
жатаған болады
Білекті бірді жығар, …
білімді мыңды жығар
Еңбек – …
ер атандырады
Тіл мәдениеті туралы ой
Жүргізуші сөз өнерін байыту қажеттігін атап өтеді: ойды көркемдеп, дәл жеткізу — сөйлеу мәдениетінің өзегі.
ІІІ тур: Тұрақты сөз тіркестері
Бұл турда қазақ тіліндегі тұрақты сөз тіркестерінің мағынасын ашу тапсырылды. Қатысушылар тіркесті дұрыс түсіндіріп, оны күнделікті қолданыспен байланыстыра айтады.
Тіркес және мағынасы
- Иығынан су кетті жолы болмау
- Тонның ішкі бауындай тату-тәтті дос
- Сүт пісірім уақыт қысқа уақыт
- Ат шаптырым жер алыс жер
- Таяқ тастам жер жақын жер
- Екі көзі төрт көз болды күтіп қалу
Тағы да бірнеше мысал
- Көз салды қарады
- Құлақ түрді тыңдады
- Тайға таңба басқандай анық
- Қой жасы 13–15 жас
- Қозы жасы 7–10 жас
- Жылқы жасы 20–22 жас
Қорытындылау
Әділқазылар шешімі бойынша ең үздік екі оқушы супер ойынға жолдама алады.
Супер ойын: Төле би туралы тапсырма
Оқиға желісі
Бір күні Төле би сапарға шығып, жолай Ақылбайдың үйіне тоқтайды. Үй иелері қонақты сыйлап, дастархан жайып, алдына бас тартады. Төле би етті кесіп отырып, бір мұртын аузына салып, ал құлағы мен таңдайын Данагүлге береді.
Төле бидің түйіні
Төле би: «Данагүлге таңдай берген себебім — дарынды да, ақылды шешен болсын дедім. Ал құлақ берген себебім — көп шешендік сөзді естіп, менің өсиеттерімді елге таратсын», — деп қорытынды жасайды.
Жеңімпаздар марапатталады.
Қорытынды сөз
Осылайша «Мың бір мақал» сайысымыз өз мәресіне жетеді. Қатысушыларға, ұстаздарға және көрермендерге алғыс білдіріледі.
Жоспар (қысқаша)
- І тур: Отан, туған жер туралы мақал-мәтелдер
- ІІ тур: Мақалды толықтыру
- ІІІ тур: Тұрақты сөз тіркестері
- Супер ойын: Төле би тапсырмасы