Материалдардың қоймада және тасымалдау кезінде түгел сақталуын бақылау
Тауарлы-материалдық қорлар: мәні және өндірістегі рөлі
Кәсіпорындар мен ұйымдардың қызметі барысында өндірілген дайын бұйымдар, сату үшін сатып алынған тауарлар, сатып алынғанымен ұйымға әлі келіп түспеген тауарлар (жолдағы тауарлар), аяқталмаған өндіріс, басқа ұйымдарға көрсетілген қызметтер, сондай-ақ жұмыстарды орындау және қызметтерді көрсету кезінде пайдаланылатын қосалқы бөлшектер, отын, ыдыс және ыдыстық материалдар, жартылай фабрикаттар және өзге де материалдар ұйымның тауарлы-материалдық қоры ретінде ағымдағы активтер құрамына жатады.
Өндіріс құралдары мен еңбек заттарының айырмашылығы
Өндіріс құралдары шаруашылық үдерісіне ұзақ уақыт қатысып, табиғи пішінін сақтай отырып, өндірілетін өнімге өз құнының бір бөлігін кезең-кезеңімен қосады.
Ал еңбек заттары (материалдар) өндірісте пайдаланылған кезде өздерінің бастапқы құнын толықтай өндірілетін өнімнің құнына аударады. Сол себепті шығарылатын өнімнің және орындалатын жұмыстың өзіндік құнының елеулі бөлігі еңбек заттарының құнынан құралады.
Сонымен қатар еңбек заттары өндірістік қорлардың негізгі құрамдас бөлігі болып табылады.
Материалдарды есепке алудың негізгі міндеттері
Уақтылы тіркеу
Дайындалған, келіп түскен және өндіріске немесе сыртқа босатылған материалдарды уақытында есепке алып, кіріске алу немесе есептен шығару.
Сақталуын бақылау
Материалдардың қоймада және тасымалдау кезінде толық сақталуын бақылау.
Қалдық нормалары
Материалдық қорлар қалдығының белгіленген мөлшерден артық немесе төмен болып кетпеуін қадағалау.
Норма және тұтыну
Өндірісте пайдаланудың техникалық тұрғыдан анықталған нормаларын және тұтыну қорларын айқындау.
Ұтымды пайдалану
Материалдардың өндірісте тиімді, үнемді пайдаланылуын тұрақты бақылау.
Өзіндік құнды анықтау
Дайындалған материалдардың өзіндік құнын есептеп, жоспарлы есептік бағадан ауытқуын анықтау және пайдаланылған материалдар құнын әр объектінің шығынына дұрыс қосу.
Жақсы әрі дұрыс ұйымдастырылған есеп материалдардың толық сақталуына және үнемді пайдаланылуына тікелей ықпал етеді.
Сақтау мен қозғалысты дұрыс ұйымдастыру
Алдын ала қамтамасыз ету шаралары
- Материалдық қорларды сақтауға арналған тиісті жабдықталған қойма немесе бөлме болуы тиіс, әрі әр бөлме материалдардың белгілі бір түрін сақтауға бейімделуі қажет.
- Материалдар қойманың әр бөлігінде түрі, сорты, өлшемі бойынша жүйеленіп, қажет кезде тез алуға және босатқаннан кейін қалдықты жедел тексеруге мүмкіндік беретіндей орналастырылуы керек.
Техникалық жарақтандыру және бақылау
Кәсіпорын әкімшілігі материалдарды сақтайтын орындарды таразылармен, өлшеу аспаптарымен және ыдыстармен жабдықтап, олардың жай-күйін жиі тексеріп, дұрыстығын бақылап отыруы тиіс.
Ұйым басшысы материалдарды қабылдайтын және босататын қызметкерлердің құрамын белгілеп, олармен материалдық жауапкершілік туралы шарт жасайды.
Жауапкершілік және өкілеттіктер
Материалдарға жауапты адамдарды жұмысқа қабылдау және жұмыстан босату кезінде кәсіпорын басшысы ұйымның бас бухгалтерімен алдын ала келісіп отыруы керек.
Материалдарды кіріске алу және қоймадан босату құжаттарына қол қою құқығы бар тұлғалардың тізбесін бекіту кәсіпорын басшысының немесе ол сенім білдірген адамның міндетіне жатады.
Есеп жүйесін тиімді құруға қойылатын талаптар
Бірізді номенклатура
Материалдардың бірыңғай номенклатурасын және жоспарлы есеп айырысу бағаларын белгілеу.
Құжат айналымы
Құжат айналымының нақты жүйесін енгізу және материалдарды есепке алу мен есептен шығару операцияларының тәртібін қатаң сақтау.
Алғашқы құжаттар
Біріздендірілген алғашқы есеп құжаттарының нысандарын бекітіп, ұйымның барлық бөлімшелерін қажетті құжаттармен қамтамасыз ету.
Босату лимиттері және жоспарлау
Материалдарды алдағы уақытта пайдалану үшін өндіріске босату және басқа жаққа беру мөлшерлерін (лимиттерін) белгілеу, оларды жүйелі түрде жетілдіріп отыру қажет.
Түгендеу және нәтижені есепке алу
Белгіленген тәртіп бойынша материалдардың қалдығын жаппай түгендеу жүргізіп, бақылау тексерістерін ұйымдастыру және олардың нәтижелерін дер кезінде есепке алу міндетті.