Қазақша рефераттар

АІЖК), Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 28 желтоқсандағы Аралық соттар туралы Заңының (бұдан әрі

Аралық сот шешімдерін мәжбүрлеп орындатудың құқықтық негізі

Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі (бұдан әрі — АІЖК), «Аралық соттар туралы» 2004 жылғы 28 желтоқсандағы Заң (бұдан әрі — Заң), «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» 1998 жылғы 30 маусымдағы Заң және өзге де нормативтік құқықтық актілер аралық соттардың шешімдерін мәжбүрлеп орындатудың құқықтық негізін құрайды.

Конституцияға сәйкес, аралық соттар Қазақстан Республикасының сот жүйесіне кірмейді. Олар тұрақты жұмыс істейтін мекеме ретінде де, нақты дауды шешу үшін уақытша құрылым ретінде де ұйымдастырылуы мүмкін.

Негізгі идея

Заңда көзделген жағдайларда аралық сотқа жүгіну — азаматтық құқықтарды қорғаудың бір тәсілі. Егер тараптар арасында аралық сот келісімі болса, дау аралық соттың қарауына берілуі мүмкін.

Ерікті орындау қағидаты және мәжбүрлеп орындатуға жүгіну

Аралық сот шешімі, әдетте, ерікті түрде орындалуға тиіс. Себебі тараптар дауды аралық соттың қарауына беру туралы шарт жасасқанда, оның шешімі өздері үшін міндетті болатынын алдын ала мойындайды.

Шешімді ерікті түрде орындаудан бас тарту аралық келісімнің шарттарын бұзу болып саналады. Бұл жағдайда өндіріп алушының құзыретті сотқа аралық сот шешімін мәжбүрлеп орындату туралы өтінішпен жүгінуі — сот арқылы конституциялық құқықтарын қорғауды жүзеге асыру нысаны.

Қай сот қарайды?

Мәжбүрлеп орындатуға атқару парағын беру туралы арызды, шешімде көрсетілген және АІЖК нормаларымен айқындалған соттылық қағидаларына сәйкес, дауды қараған аралық соттың орналасқан жері бойынша құзыретті сот қарайды.

Арызды қарау тәртібі және мерзімдер

Мерзім

Атқару парағын беру туралы арыз келіп түскен күннен бастап 15 күн ішінде судьяның жеке-дара қарауына жатады.

Хабарлау

Сот өндіріп алушы мен борышкерді отырыстың уақыты мен орны туралы АІЖК-нің 11-тарауында көзделген тәртіппен хабардар етеді.

Отырыстың өтуі

  • Егер борышкер дәлелді себеппен келе алмауына байланысты қарауды кейінге қалдыру туралы өтініш бермесе, өндіріп алушының немесе борышкердің келмеуі арызды қарауға кедергі болмайды.
  • Арыз сот отырысында қаралады.
  • АІЖК-нің 255-бабына сәйкес, АІЖК-нің 23-тарауында көзделген ережелер бойынша сот отырысының хаттамасы жүргізіледі.

Арызға қоса тіркелетін құжаттар

Міндетті қосымшалар

  1. Аралық сот шешімінің түпнұсқасы немесе көшірмесі:
    • тұрақты жұмыс істейтін аралық сот шешімінің көшірмесін сол аралық соттың төрағасы куәландырады;
    • нақты дауды шешу үшін құрылған аралық сот шешімінің көшірмесі нотариатта куәландырылуға тиіс.
  2. Аралық сот келісімінің түпнұсқасы немесе заңда белгіленген тәртіппен нотариатта куәландырылған көшірмесі.
  3. Мемлекеттік баж төленгенін растайтын құжаттар (Салық кодексінің 496-бабы 1-тармағының 10) тармақшасына сәйкес белгіленген мөлшерлеме бойынша).

Шағымдану, тоқтата тұру және орындау

Тоқтата тұру

Егер арызды қарау кезінде аралық сот шешіміне шағымдану туралы арыздың құзыретті сотқа берілгені анықталса, сот ол шағым қаралып, шешім қабылданғанға дейін атқару парағын беру туралы арызды қарауды тоқтата тұрады.

Жедел орындалу

Мәжбүрлеп орындату туралы ұйғарым Қазақстан Республикасы соттарының заңды күшіне енген сот актілерін орындау үшін заң актілерінде көзделген тәртіппен жедел орындалуға жатады.

Ұйғарымға шағым

Атқару парағын беру туралы арыз бойынша шығарылған сот ұйғарымына АІЖК-де көзделген тәртіппен шағым берілуі мүмкін.

Бас тарту негіздері: тек шектеулі тізбе

АІЖК-нің 241-3-бабында және Заңның 48-бабында атқару парағын беруден бас тартудың түпкілікті негіздері көзделген. Бұл негіздер кеңейтілген түсіндіруге жатпайды.

  • АІЖК-нің 241-3-бабының 1) тармақшасында көзделген негіз бойынша бас тартуға қажетті дәлелдемелерді шешім өзіне қарсы қабылданған тарап ұсынады.
  • Құзыретті сот бұл негіздерді тек іс жүргізу нормаларының сақталуы тұрғысынан тексереді және аралық сот шешімін мәні бойынша қайта қарауға құқылы емес.
  • АІЖК-нің 241-3-бабының 2) тармақшасында көзделген бас тарту негіздемесін сот өзі анықтайды.

Жария тәртіп (public policy)

Аралық сот шешімінің Қазақстан Республикасының жария тәртібіне сәйкестігі сотпен тексеріледі. Ерекше жағдайларда, шешімді мәжбүрлеп орындату Қазақстан Республикасының құқықтық тәртіп негіздерін бұзуға әкеп соқса, жария тәртіп институты қолданылуы мүмкін.

Нормативтік қаулының қолданылуы және бұрынғы актілердің күші

Осы нормативтік қаулының қабылдануына байланысты төмендегі нормативтік қаулылардың күші жойылды деп танылды:

  • Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2001 жылғы 19 қазандағы «Аралық соттардың шешімдерін мәжбүрлеп орындату туралы арыздарды қараудың сот тәжірибесі туралы» нормативтік қаулысы;
  • Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2002 жылғы 28 маусымдағы №15 «Бас Прокурордың Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2001 жылғы 19 қазандағы №14 нормативтік қаулысына келтірілген наразылығы туралы» нормативтік қаулысы.

Күшіне ену

Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабына сәйкес, бұл нормативтік қаулы қолданыстағы құқық құрамына кіреді, жалпыға бірдей міндетті болып табылады және ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.