Инновациялық жобалардың сараптамасы
Инновациялық жобалардың сараптамасы — жобаның ғылыми-техникалық деңгейін және оның құндылық әлеуетінің іске асу мүмкіндігін бағалау үдерісі. Бұл бағалау жобаның болашағын, тәуекелін және инвестициялық тартымдылығын негіздеуге көмектеседі.
Сараптаманы өткізудің негізгі принциптері
- 1 Тәуелсіз зерттеушілер тобының қатысуы.
- 2 Инновациялық қызметтің қосылған құнын өндірістік қызметке теңестіре отырып есептеу.
- 3 Бақылау әдістері микро және макро деңгейдегі перспективалық даму үрдістерімен байланыстырылуы тиіс.
- 4 Бағалау үшін балдық (рейтингтік) жүйені қолдану.
Сараптаманың мақсаты
Сараптаманың басты мақсаты — жоба түрінде ұсынылған жаңа технологиялық және ұйымдық шешімдердің перспективасы туралы деректерді жинақтау. Бұл деректер инновациялық шешімдер мен сыртқы шарттарды интегралдық бағалау негізінде инвестицияның экономикалық тәуекелін және оның мақсаттылығын айқындауға қызмет етеді.
Сараптама жүргізу — күрделі үдеріс. Оның сапасы, ең алдымен, қаржыландыру деңгейіне және мамандандырылған сарапшылардың қатысуына тәуелді.
Негізгі функциялары
1) Нақты көрсеткіштерді болжау
Сарапшылар мен мамандар жобаның тар кәсіби саласы бойынша техникалық деңгейін сипаттайтын көрсеткіштерді талдайды: іске асыру уақыты, шығындар, болжамды табыс, нарық көлемі және сұраныс деңгейі.
2) Бағалауларды жинақтап, қорытынды шешім шығару
Эксперттік бағалауларды жалпылау арнайы теориялық әдістермен қатар формалды емес тәсілдерге сүйенеді. Нәтижесінде инновацияны енгізудің мақсаттылығы туралы қорытынды шешім қабылданады.
Жобаны өмірлік цикл бойы кешенді талдау
Жобаны оның өмірлік циклі бойы жан-жақты зерттеу үшін бірқатар талдау түрлері қолданылады: техникалық, коммерциялық, экологиялық, ұйымдық, әлеуметтік, экономикалық және қаражаттық. Бұл бағыттар жобаның жүзеге асырылуын әр қырынан бағалауға мүмкіндік береді.
Техникалық талдау
- Техника-технологиялық бағдарламаларды, іске асыру мерзімін, сатылымды және кезеңдерін бағалау.
- Шикізат көздерінің, жұмыс күшінің және өзге қажетті ресурстардың қолжетімділігі мен жеткіліктілігін анықтау.
- Күнтізбелік жоспарлар мен желілік үлгілерді құрастыру.
Коммерциялық талдау
- Нарықтың өткізу мүмкіндіктерін, тұтынушы сегменттерін анықтау.
- Өнімді нарыққа жылжыту арналары мен сату ынталандыру шараларын айқындау.
- Бәсекелестерді бағалап, тиімді бәсекелік стратегияны таңдау.
Экологиялық талдау
Жобаның бүкіл өмірлік циклі бойында қоршаған ортаға тигізуі мүмкін ықтимал зиянды анықтау, оны қысқарту және жою шараларын жоспарлау.
Ұйымдық талдау
Жобаға қатысушылардың функцияларын айқындау және олардың материалдық-техникалық базасын, құзыретін, мүмкіндіктерін және қаржылық жағдайын бағалау. Сонымен қатар әлсіз тұстарды жоюға және ұйымдық факторларды жетілдіруге арналған шараларды әзірлеу.
Әлеуметтік талдау
- Жобаның пайдаланушылар үшін жарамдылығын және аймақ үшін қабылдануын анықтау.
- Орындалу аймағындағы халықтың әлеуметтік-мәдени және демографиялық сипаттамаларын ескеру.
- Жұмыс орындарының саны мен құрылымының өзгеруіне ықпалын, еңбек және тұрмыс жағдайларын бағалау.
Қаражаттық (қаржылық) талдау
Қажетті табыстылық нормасын қамтамасыз ету үшін қаржылық шығындар мен нәтижелердің арақатынасын анықтау. Сондай-ақ шығындардың инфляциясын, бағалау шектерінің өзгеруін және күтілетін нәтижелерді болжау.
Бұл талдау, негізінен, ұйымдар мен жобаға тікелей қатысушылар үшін қолданылады.
Экономикалық талдау
Жобаның қоғам үшін жалпы құндылығын анықтау: түрлі бюджеттерге түсетін салықтық түсімдерді және бюджеттен тыс қорлар арқылы келетін қаржы ағындарын бағалау.