Озон қабатын қорғау жөніндегі Вена конвенциясы
Озон қабатын қорғаудың басталуы
Озон қабатын қорғау шаралары озон қабатында зиянды заттардың бар екені белгілі болған кезден бастап қолға алынды. Алайда алғашқы жылдары бұл бағытта жеткілікті деңгейде белсенді әрекет жасалмады. 1985 жылы озон тесігі анықталғаннан кейін озон қабатын қорғау мәселесі әлемдік қауымдастық үшін басымдыққа айналды.
Негізгі бетбұрыс
1985 жылы озон тесігінің табылуы халықаралық ынтымақтастықты күшейтті.
Негізгі қауіп
Хлор мен бром бар қосылыстар озон қабатын жұқартады.
а) «Озон қабатын қорғау туралы» Вена конвенциясы (1985)
1985 жылғы 22 наурызда «Озон қабатын қорғау туралы» Вена конвенциясы қабылданды. Қатысушы мемлекеттер озон қабатын қорғауға бағытталған жүйелі ғылыми зерттеулер жүргізуге және озонды бұзатын заттарды бақылауға алу бойынша келісімге келді.
Конвенцияның негізгі ережелері
- Озон қабатын қорғауға арналған жалпы қағидаттар мен міндеттемелерді бекіту.
- Озонды реттейтін шараларды нақтылайтын хаттамаларды қабылдау тетігі.
- Хлорфторкөміртектерді өндіру және шығарындылар бойынша ақпарат алмасу.
- Озон мониторингі мен ғылыми зерттеулер саласындағы ынтымақтастық.
Қазақстанның қосылуы
Қазақстан Республикасы Вена конвенциясына 1997 жылғы 30 қазанда қабылданған заң негізінде қосылды.
Негізгі міндеттемелер
Озон қабатына кері әсер етуі мүмкін қызметтерді тоқтату немесе қысқарту, сондай-ақ шектеу мақсатында әкімшілік және құқықтық бақылау шараларын қабылдау.
Қазақстандағы орындалуы
2001 жылғы маусымда Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен Вена конвенциясы мен Монреаль хаттамасы бойынша міндеттемелерді орындауды үйлестіретін орган айқындалды. Комиссияның жұмыс тобы Табиғи ресурстар министрлігі мен Климаттың өзгеруі бойынша үйлестіру орталығы аясында озон мәселелері бойынша құрылым қалыптастырды.
Жобалар
5 жоба
ОРВ тұтынуын шектеуге бағытталған
Қаржыландыру
5,4 млн+ АҚШ доллары
Құрал-жабдықты ауыстыру және қолданудан шығару
Грант
5 млн АҚШ доллары
МЭҚ тарапынан қолдау
Кадрлар мен инфрақұрылым
- 700-ден астам маман оқытылды.
- Хладагенттерді жинау және қайта өңдеу бойынша 200-ден астам кәсіпорын мен компания құралдармен қамтамасыз етілді.
Зерттеушілердің пікірінше, зиянды және улы газдардың ауаға шығарылуы азайған сайын атмосфераның озон қабаты біртіндеп қалпына келе бастағаны байқалады. Дегенмен ғалымдар озон қабаты 1980-жылдардағы деңгейге бірден тұрақтай қоймауы мүмкін екенін ескертеді.
Озон қабаты Жерді Күннің зиянды ультракүлгін сәулелерінен қорғайды. Ол әсіресе құрамында хлор мен бром бар аэрозольдер және мұздатқыш жабдықтарда қолданылатын кейбір газдардың әсерінен жұқарады.
ә) «Озон қабатын құртатын заттар туралы» Монреаль хаттамасы (1987)
1987 жылғы 16 қыркүйекте «Озон қабатын құртатын заттар туралы» Монреаль хаттамасы қабылданды. Кейін бұл құжатқа бірқатар түзетулер енгізіліп отырды. Хаттама аясында 2050 жылға дейінгі кезеңге арналған озон қабатын қорғау шаралары нақтыланды.
Технологиялық өзгерістердің нәтижесі
Монреаль хаттамасынан кейін өндірістік технологияларда айтарлықтай өзгерістер болды: 1986 жылы әлемде хлорфторкөміртектердің (ХФК) көлемі шамамен 1 100 000 тонна болса, 2001 жылы бұл көрсеткіш 110 000 тоннаға дейін төмендеді.
Қалпына келу болжамы
Қазіргі кезде атмосфераның төменгі қабатындағы озонды бұзатын заттардың мөлшері азайып келеді. Алдағы уақытта стратосферадағы зиянды заттар да біртіндеп төмендейді. Ғалымдардың бағалауынша, бұл шаралар тұрақты жалғасса, 2060 жылға қарай озон қабаты бастапқы қалпына жақындайды.
Қорытынды ой
Соңғы 25–30 жылда басталған озон қабатын қорғау шараларының нәтижелері бүгінде байқалып отыр: оң өзгерістер бар. Техникалық даму үдерісімен қатар қоршаған ортаны қорғау саясаты да күшейе түсуде, әсіресе дамыған елдерде бұл жұмыстар жоғары деңгейде ұйымдастырылған. Кең ауқымды зерттеулер мен тәжірибелік бағдарламалар бүкіл әлем үшін ортақ мақсат — Жерді экологиялық қауіптерден қорғауға қызмет етеді.