Шикізаттармен және материалдармен жабдықтау жөніндегі шаруашылық байланыстарды ұйымдастыру туралы қазақша реферат
Шикізаттармен және материалдармен жабдықтау байланыстарын ұйымдастыру
Өндірістік процестердің үздіксіздігі мен тұрақтылығын сақтау кәсіпорыннан шикізат жеткізушілермен, делдалдармен, сондай-ақ өнім тұтынушыларымен сенімді әрі тұрақты өндірістік-шаруашылық байланыстар орнатуды талап етеді.
Әкімшілік-әміршілдік жүйе жағдайында байланыстар орталықтан жоспарлау мен басқару арқылы қалыптасты: әр кәсіпорын «кімнен алады, кімге береді» дегенді алдын ала білетін. Нарықтық жүйеге көшкенде бұл міндет кәсіпорынның өзіне жүктеледі.
Нарықтық жүйеде кәсіпорынның жаңа міндеттері
Жабдықтау арнасын таңдау
Кәсіпорын жеткізушілерді және делдалдарды өз бетімен іздейді, материалдық ресурстарға тапсырыс береді және жеткізілім шарттарын келісім-шартпен бекітеді.
Өткізу нарығын қалыптастыру
Өнімді тұтынатын сатып алушыларды табу, сатып алу-сату келісімдерін рәсімдеу және ұзақ мерзімді коммерциялық қарым-қатынасты дамыту міндетке айналады.
Нарықты зерттеу және жоспарлау
Сұраныс пен ұсынысты талдау негізінде кәсіпорын (немесе мамандандырылған жабдықтаушы-сатушы ұйымдардың көмегімен) тапсырыстар портфелін және тауар өндірісі жоспарларын жасайды, әрі қажетті материалдық ресурстарға тапсырыстарды орналастырады. Осы екі бағыт кәсіпорынның сатып алушылармен сауда-коммерциялық байланыстары мен жеткізушілермен шаруашылық байланыстарының мәнін айқындайды.
Құрал-жабдықпен қамтамасыз етудегі күрделі мәселелер
Өндірістегі еңбек құралдарының өзіндік ерекшеліктеріне байланысты кәсіпорынды құрал-жабдықтармен және аспаптармен қамтамасыз ету барысында бірқатар қиындықтар туындайды:
Монополиялық өндірушілер
Кейбір құрал-жабдық түрлерін аз ғана өндіруші шығарады, бұл таңдауды шектейді.
Жоғары құн
Бағаның қымбат болуы кейде жеңілдетілген несие немесе мемлекеттік қолдау болмаса сатып алуды қиындатады.
Ұзақ дайындалу мерзімі
Көптеген жабдықтарды жасауға ұзақ уақыт кетеді: кейде 1 жыл және одан да көп.
Шаруашылық байланыстарға қойылатын талаптар
- 1 Тиімділік: шығынды азайтып, нәтижені арттыратын жеткізілім және өткізу шешімдері.
- 2 Сенімділік: келісім-шарт міндеттемелерін уақтылы орындау, тәуекелдерді басқару.
- 3 Тұрақтылық: ұзақ мерзімді әріптестік, жеткізілімнің үздіксіздігі және жоспарлылық.
Орталықтандырылған жүйеден нарықтық модельге көшу
1999 жылға дейін (кейбір өңірлерде 1992 жылға дейін) тауар қозғалысының екі негізгі түрі кең қолданылды: көпшілік тұтынатын тауарлар үшін мемлекеттік сауда арналары және материалдық-техникалық қамтамасыз етудің жалпы мемлекеттік әрі ведомстволық жүйелері. Бұл модель қаржы қорларын қатаң бөлу мен жоспар бойынша жабдықтауға негізделді.
Материалдық-техникалық жабдықтаудың бұрынғы ауқымы
Бұрынғы КСРО аумағында материалдық-техникалық жабдықтау жүйесінде 11 мыңнан астам кәсіпорын мен мекеме жұмыс істеді. 1990-жылдардың басында олардың шамамен 10%-ы жалпымемлекеттік жүйеге кіріп, КСРО Мемлекеттік жабдықтау комитетіне (Госснаб) қарады, ал 90%-ы әртүрлі министрліктер мен ведомстволарға, сондай-ақ жергілікті атқарушы құрылымдарға бағынышты болды.
Нарыққа көшу материалдық-техникалық қамтамасыз етудің орталықтандырылған жүйесін әлсіретіп, оны түбегейлі өзгертті. Нәтижесінде қамтамасыз ету ұйымдары өзара тиімді шаруашылық есеп жағдайында қызмет көрсететін сауда және коммерциялық агенттерге айналды.
Инфрақұрылымдық негіз
Мұндай ұйымдардың қоймалар торабы, базалар, дүкендер және өндірістік учаскелері болады. Әмбебап, көтерме және бөлшек сауда функциялары қатар жүреді.
Экономикалық әсер
Қызмет көрсетілетін кәсіпорындардың өндірістік және тауарлық қорлары қысқарады, айналымдағы артық қаражат үнемделеді, қаржы айналымы жеделдеп, өндірістің ырғақтылығы сақталады.
Жабдықтау-сату ұйымдарының түрлері
Нарықтық қатынастары дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей, жабдықтау-сату ұйымдары әртүрлі болады. Олар клиентке көрсететін қызметтердің жиынтығымен, тауарлық мамандануымен, қызмет көрсетілетін тапсырыс берушілер санаттарымен және басқа да белгілермен ажыратылады.
Шикізат, материал және құрал-жабдық жеткізу логикасы
Шикізат пен материалдар көбіне кәсіпорындар мен өндіруші зауыттар арасында тікелей немесе негізгі мамандандырылған фирмалар арқылы келісім-шартпен жеткізіледі.
Дайындалуы ұзаққа созылатын жабдықтар бойынша жабдықтау келісімдері, әдетте, тікелей жасалады.
Негізгі ұйымдар көбіне материалдармен (металл, шикізат) және қосалқы бөлшектермен қамтамасыз етуге маманданады.
Делдалдардың қалыптасқан типтері және көтерме сауда
Іс жүзінде делдалдардың белгілі бір типтері қалыптасты. Соның бірі — көтерме саудагер-коммерциялық делдал: ол өнімді соңғы тұтынушыға емес, бөлшек саудамен айналысатын тұлғалар мен ұйымдарға өткізеді. Көтерме делдалдары тауарға меншік құқығы бар тауарларды нарықта сататын көтерме фирмалар ретінде әрекет етеді.
1) Толық сервисті көтерме компаниялар
Мұндай компаниялар маркетингтік қызметтердің кең жиынтығын атқарады: тасымалдау тәсілін таңдау, сақтау, тәуекелді өз мойнына алу, несие беру, нарықтық ақпарат ұсыну, сұрыптау, сатып алу және сату.
Олар ірі көлеммен жұмыс істейді және мамандануы бойынша бөлінеді: біржақты маманданған (мысалы, дәрі-дәрмек, шаруашылық тауарлары, киім-кешек) және консигнант компаниялар.
Консигнация негізінде сататындар тауарды көбіне несиеге беріп өткізеді (мысалы, ойыншықтар, косметика, шұлық-ұйық бұйымдары және т.б.).
2) Тар маманданған көтерме фирмалар
Бұл құрылымдар маркетингтің жекелеген функцияларын ғана орындайды. Олар ұсақ көтерме сауда және көтерме сауданы жабдықтаушылар болып бөлінеді.
Ұсақ көтерме сауда көптеген бөлшек сауда кәсіпорындарына қызмет көрсетіп, шектеулі ассортимент ұсынады.
Көтерме сауданы жабдықтаушылар тауардың иесі болуы мүмкін, бірақ өңдеу, сақтау және жеткізу жұмыстарын атқармайды; бұл функцияларды көбіне өндірушілер жүзеге асырады. Әдетте көмір, ағаш, химия өнеркәсібі өнімдері сияқты көлемді тауарларды өткізеді.
Қорытынды: материалдық-техникалық қамтамасыз етудің стратегиялық маңызы
Ғылыми-техникалық прогрестің нәтижелерін пайдалану, экономиканы жинақы дамыту, мамандандыруды тереңдету және қоғамдық еңбек кооперациясын кеңейту — нарықтық экономиканың маңызды белгілері. Бұл үрдістер бір мезгілде халықтың игілігін арттыра отырып, материалдық-техникалық базаны қалыптастырудың негізгі байланысы ретінде кәсіпорындарды материалдық ресурстармен уақтылы әрі тиімді қамтамасыз етуді алдыңғы қатарға шығарады.
Практикалық бағдар
Жабдықтаушылармен келісім-шарттарды нақты KPI және жеткізілім кестесімен бекіту өндірістің ырғақтылығын күшейтеді.
Тәуекелді төмендету
Монополиялық нарықта балама жеткізуші картасын құру және ұзақ циклді жабдықтарға алдын ала тапсырыс беру маңызды.
Қорларды оңтайландыру
Қоймалық инфрақұрылымы бар жабдықтау-сату ұйымдарымен жұмыс қорлардың шамадан тыс жиналуын азайтуы мүмкін.