Үлкендермен қарым

Жоғары сынып оқушыларының психо-педагогикалық сипаттамасы

Жоғары сынып оқушылары «Неге?» деген сұраққа үнемі әрі табанды түрде жауап іздейді. Олар ұсынылған жауаптың жеткіліктілігі мен негізділігіне күмән келтіріп, дәлелді түсіндіруді талап етеді. Бұл кезеңде ойлау қызметі анағұрлым белсенді, еркін болады: оқушы талдайды, салыстырады, қорытынды жасайды және мұғалім ұстанымына да сын көзбен қарай алады.

Пәнге қызығушылықтың сипаты да өзгереді. Мысалы, алтыншы сыныпта оқушы пәннің сыртқы тартымдылығына көбірек мән берсе, тоғызыншы сыныпта өзіндік ойлануды, талдауды қажет ететін пәндер қызықтыра бастайды. Олар жеке деректердің астарындағы жалпы қағидалар мен заңдылықтарды табуға, құбылыстарды жинақтап айтуға ұмтылады.

Өзіндік сана және «Мен» бейнесінің қалыптасуы

Осы кезеңде адам өзінің қайталанбастығын, өзгелерден ерекшелігін терең сезіне бастайды. Соның салдарынан кейде жалғыздық сезімі күшейеді. «Мен» әлі толық айқындалмағандықтан, ішкі дүниесі бос қалғандай әсер тууы мүмкін; оны мазмұнмен толықтыруға қажеттілік пайда болады.

Нәтижесінде екі бағыт қатар байқалады: бір жағынан, басқалармен араласуға құштарлық артады; екінші жағынан, кіммен қарым-қатынаста болатынын таңдауға талпыныс күшейіп, кейде оңашалықты қалау пайда болады.

Үлкендермен қарым-қатынас: әлеуметтік және психологиялық қырлар

Үлкендермен қарым-қатынас жастық шақтағы ең маңызды мәселелердің бірі. Оның әрі әлеуметтік, әрі психологиялық қыры бар. Қарым-қатынасты дұрыс жолға қою үшін жас айырмашылығын, өмір жолының әр кезеңінде тұрған адамдардың мүмкіндіктері мен тәжірибесін түсіну қажет.

Дүниетаным және өмірлік қағида

Өмірлік қағида жеке тұлғаның дүниетанымынан бөлек қарастырылмайды. Дүниетаным — әлемге тұтас көзқарас, болмыстың жалпы қағидалары мен негіздері туралы түсінік жүйесі, адамның өмірлік философиясы; бұл оның білімінің жиынтығы мен сол білімнен шығатын қорытындысы.

Тәрбиеде жеке тұлғаға бағытталған көзқарас

Әр балаға жеке қарау — тек оқушыны өзгелерден айырып тұратын ерекшеліктерді есепке алу ғана емес. Ең маңыздысы — оқушыға әр уақытта, барлық қарым-қатынаста жеке тұлға ретінде, іс-әрекеттің жауапты әрі өзін-өзі танып-білетін субъектісі ретінде қарау.

• мамандық таңдауға қолдау көрсету;

• отбасын құруға психологиялық және әлеуметтік тұрғыдан даярлау;

• азаматтық көзқарасты қалыптастыру, қоғамға және Отанға қатысты белсенді позицияны дамыту.

Осы кезеңде оқушының өмірлік жоспары мен дүниетанымының негізі қалыптасады: өмірге деген өзіндік көзқарасы бекиді, қоғамдағы орны айқындала бастайды. Мақсатты тәрбие бағыт-бағдар бергенімен, дәл осы уақытта жеке тұлғаның белсенділігі, құбылыстарға баға беруі, әлеуметтік келеңсіздіктерге қарсы тұра білуі және күрделі жағдайлардан шығудың дұрыс жолын табуы анық көрінеді.

Жеке ерекшелік және типология

Әрбір оқушының танымдық іс-әрекеті, әсерленгіштігі, ерік-жігері, мінезі мен жүріс-тұрысы өзіне ғана тән сапалық ерекшеліктермен сипатталады. Жеке ерекшелік — адамның қасиеттерінің өзара үйлесіп түйісуі; адамның өзгелерден айырмашылығы дәл осы қасиеттері арқылы көрінеді.

Әркім өзінің жеке даму жолынан өтеді. Ол табиғаттан берілген қасиеттерге де, өмір сүру жағдайына да байланысты. Осыған орай мектеп оқушыларын қабілеттеріне қарай топтастырып, белгілі бір типология жасауға болады.