Қазақша рефераттар

Әкімшілік реттеу

Сегменттеудің құқықтық тиімділігін қамтамасыз ету

Мемлекет пен нарықтың өзара байланысы — қоғам үшін өзекті тақырып. Нарықтық жүйеде мемлекет зерттеу және сегменттеу үдерістерін ұйымдастыруда, реттеуде және олардың заңдық негізін қалыптастыруда ерекше рөл атқарады. Кез келген елде мемлекеттің орны оның атқаратын қызметтері арқылы айқындалады.

Нарық жағдайындағы мемлекеттің негізгі қызметтері

Мемлекеттік қызмет түрлері сан алуан болғандықтан, оларды жүйелеп, ірі блоктарға біріктіру маңызды. Төменде нарықтық экономика жағдайында мемлекеттің базалық міндеттері берілген.

1) Стратегиялық және жоспарлау қызметтері

Стратегиялық басқару, зерттеу және сегменттеу, құрылымдық жаңғырту, техникалық саясат, әлеуметтік және демографиялық болжамдау мен жоспарлау.

2) Мемлекеттік кәсіпкерлік

Қоғамға қажетті мемлекеттік кәсіпорындарды және өндірістік, әлеуметтік инфрақұрылымды қалыптастыру: темір жол, ұлттық автомагистральдар, көпірлер, каналдар, газ және мұнай құбырлары, байланыс жүйелері, ауруханалар, мектептер және басқа да нысандар.

3) Нарықтың қалыпты қызметін қамтамасыз ету

Тұтынушы мен кәсіпкер мүдделерін қорғау, стандарттау қызметін құру, өнім сапасы мен салмағын өлшеу талаптарын бекіту, бәсекені қолдау және монополизмге қарсы күрес жүргізу. Бұл үшін тиісті құқықтық база қалыптастырылады.

4) Дағдарысқа қарсы саясат

Бюджеттік саясат арқылы ұлттық табысты қайта бөлу, толық жұмыспен қамтуды қолдау және экономиканы тұрақтандыру шараларын іске асыру.

5) Әлеуметтік қорғау

Оқушылар мен студенттерді, зейнеткерлерді, мүгедектерді және көп балалы отбасыларды қолдау тетіктерін іске асыру.

Нарықты реттеу тәсілдері

Нарықты реттеу тәсілдері — мемлекеттің және әртүрлі институттардың ұдайы өндіріс процесіне мақсатты түрде ықпал ету әдістері. Олардың мақсаты — нарық механизміне қалыпты жағдай жасау. Мұндай реттеу элементтері алғаш рет Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде кеңінен байқалды.

Реттеуші субъектілеріне қарай

  • •Мемлекеттік реттеу
  • •Мемлекеттік емес реттеу

Нарықтық тепе-теңдікке әсер ету әдісіне қарай

  • •Тікелей реттеу
  • •Жанама реттеу

Тікелей реттеу

Экономикалық үдерістің өзіне және оның параметрлеріне өктем ықпал етуге негізделеді. Әдетте нақты объектіге бағытталып, адрестік сипатқа ие. Мұндай тәсілдер жиынтық сұранысты, төлем қабілеттілігін қалыптастыру және халық шаруашылығының тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін орталықтан қолданылатын шараларды қамтиды.

Жанама реттеу

Негізінен адрессіз болғанымен, барлық шаруашылық субъектілері үшін міндетті ережелер мен ынталандыруларды белгілейді. Ол экономикалық қызметтің жағдайы мен нәтижесіне әсер ету арқылы іске асады. Тікелей және жанама тәсілдердің шекарасы шартты: тәжірибеде олар араласып қолданылады.

Мемлекеттік реттеудің негізгі құралдары

Фискалдық саясат

Мемлекеттік бюджет арқылы қаржыны реттеу: мемлекеттік сатып алуларды арттыру/қысқарту, күрделі қаржы бағдарламалары, әлеуметтік төлемдер, дотациялар мен субсидиялар, салық шаралары.

Несие-ақша саясаты

Ақша ұсынысы мен пайыздық мөлшерлемелер арқылы экономикалық белсенділікке ықпал ету тетіктері.

Баға мен табысты реттеу саясаты

Кей жағдайларда фискалдық және несие-ақша құралдары баға мен табыстарды реттеуде жеткіліксіз болуы мүмкін; сондықтан қосымша әкімшілік және әлеуметтік шаралар пайдаланылады.

Әлеуметтік саясат

Табысты индексациялау, ең төменгі өмір сүру деңгейін белгілеу, кедей топтарға қолдау көрсету бағдарламаларын іске асыру.

Сыртқы экономикалық реттеу

Сауда саясаты, валюталық бағамды басқару, тарифтер жүйесі, квоталар мен лицензиялау тетіктері.

Әкімшілік реттеу

Әртүрлі бақылау шаралары арқылы нарық қатысушыларының қызметін құқықтық нормаларға сәйкестендіру.

Қысқа мерзімді реттеу

Негізгі мақсат — бағаның шамадан тыс өсуін тежеу, инфляцияны тоқтатуға бағытталған жедел шараларды қолдану.

Ұзақ мерзімді реттеу

Экономиканың құрылымдық дамуын, өнімділік пен бәсекеге қабілеттілікті арттыруға бағытталған жүйелі саясаттар.

Аймақтық реттеу

Өңірлер арасындағы әлеуметтік-экономикалық теңгерімді сақтауға, инфрақұрылымды дамытуға және жергілікті ерекшеліктерді ескеруге бағытталған құралдар.

Қолданылған әдебиеттер

  1. Мамыров Н.К., Ихданов Ж. Государственное регулирование экономики в условиях Казахстана (теория, опыт, проблемы). Оқу құралы. Алматы: «Экономика», 1998. 248 б.
  2. Мамыров Н.К., Смагулов Н.Т., Яновская О.А. және т.б. Основы предпринимательства. Оқу құралы. Алматы, 1997. 72 б.
  3. Рузавин Г.И. Основы экономики. Мәскеу: Банки и биржи, 1999.