Менеджерлерге қойылатын талаптар

Менеджменттің теориялық негіздері

Менеджмент (басқару) — ағылшын тілінен енген ұғым. Оның түп-төркіні көне қолданыстармен байланыстырылып, бастапқыда мал бағу саласында, дәлірек айтқанда ат тізгінін ұстау, меңгеру шеберлігін білдірген. Уақыт өте бұл атау адам қызметінің өзге салаларына ауысып, адамдарды басқару мен ұйымдастырудың ғылыми әрі практикалық мәнін қамтитын кең ұғымға айналды.

Терминнің мазмұны және анықтамалары

Оксфорд сөздігі бойынша

адамдармен қарым-қатынас жасау әдісі мен үлгісі;
билік және басқару өнері;
шеберліктің ерекше түрі және әкімшілік дағды;
басқару органы, әкімшілік бөлігі.

Э. Петерсон және Э. Плоумен

Кең мағынада, әлеуметтік тұрғыдан алғанда, менеджмент — адамдарға тән топ құру үрдісі нәтижесінде қалыптасып, өрістейтін техника немесе тәсіл.

В. В. Леонтьев

Менеджмент — өнім, технология, өндірісті ұйымдастыру, басқару еңбегі және әлеуметтік қатынастар саласында жаңарту мен инновация енгізу мақсатында фирмалар мен компанияларды тиімді басқарудың принциптері, тәсілдері және формаларының жиынтығы.

Менеджменттегі басты мәселе — кәсіпорын мүддесіне сай нақты мақсаттар қоя білу. Дәстүрлі стильдегі кәсіпорын басшыларынан менеджерлердің түбегейлі ерекшелігі де осы тұста көрінеді.

Тиімді кәсіпорын құру міндеті

Қолда бар адам және материалдық ресурстар негізінде нәтижелі ұйым қалыптастыру.

Адам факторына басымдық

Кәсіпорын — ең алдымен адамдар. Сондықтан менеджмент — қызметкерлер жұмысын ұйымдастыру өнері.

Менеджменттің екі қыры

1

Менеджмент — басқару, басшылық ету органы (әкімшілік жүйе).

2

Менеджмент — адамдарды басқару әрекеті (процесс және тәжірибе).

Менеджер кім?

«Менеджер» сөзі ағылшын тіліндегі «реттеу», «меңгеру», «басшылық ету» мағыналарымен сабақтас. Менеджер — ең кең тараған кәсіптердің бірі: ол басқару мен экономика саласында жұмыс істейтін, сондай-ақ құқық және өзге де ұйымдастырушылық мәселелерді жақсы білетін маман.

АҚШ тәжірибесінде

Менеджердің негізгі міндеті — өзіне бағынышты қызметкерлердің нақты жұмысын ұйымдастыру және нәтиже үшін жауап беру.

Еуропалық түсінікте

Менеджер — қазіргі басқару тәсілдеріне сүйене отырып, жұмысты жүйелі түрде ұйымдастыратын адам.

Жапониядағы басқару мәдениетінде менеджерге қатаң талап қойылады: ол үрейге берілмеуге, қателікті азайтуға, жеке мүддені ұйым мүддесіне бағындыруға және компанияның өркендеуі үшін жүйелі түрде еңбек етуге дайын болуы тиіс. Бұл қағида көптеген корпоративтік мектептер мен даярлау бағдарламаларында күнделікті құндылық ретінде орныққан.

Менеджердің ортақ қызмет міндеттері

1

Мақсат қою және орындауды қамтамасыз ету

Кәсіпорын мақсатын айқындап, оған жету үшін не істеу керектігін жоспарлайды және адамдарға нақты міндеттер жүктеп, жүзеге асуын қадағалайды.
2

Ұйымдастыру

Жұмысты бөліп, құрылымды қалыптастырады, басшы қызметкерлер құрамын іріктейді және жұмыс үдерісін үйлестіреді.
3

Ынталандыру және коммуникация

Көтермелеу тетіктерін қолданады, қызметкерлермен тығыз байланыс орнатады және командалық рухты қолдайды.
4

Талдау және бағалау

Ұйымның іс-әрекетін талдайды, нормаларды белгілейді және қызметкерлер жұмысының нәтижесін бағалайды.
5

Даму және кәсіби өсуді қолдау

Қызметкерлердің біліктілігін арттыруға жағдай жасап, мансаптық ілгерілеуді ұйымдастырады.

Менеджерлерге қойылатын талаптар

Менеджмент философиясына қатысты бірыңғай түсінік жоқ: әр автор мен мектеп бұл ұғымды әр қырынан түсіндіреді. Дегенмен көптеген ірі корпорациялар өз менеджерлеріне нақты талаптар жүйесін қалыптастыруға ұмтылады.

Ли Якокка ұсынған қағидалар

тәжірибеге негізделген басқару принциптері

Күшті команданы құру

Жақсы адамдарды топтастырып, зияткер әрі қабілетті мамандарға сүйену.
Басымдықты нақтылау

Бірінші кезектегі мүддені айқындап, күнделікті жұмыстың есебін жүргізу; ең күрделі мәселелерді алдыңғы орынға қою.
Нақты әрі қысқа коммуникация

Нақты мәселе жөнінде айту; талдау мен қорытындыны дерекке сүйеп, қысқа да түсінікті ұсыну; шешім нұсқаларын ықшамдау.
Ішкі кикілжіңнің құнын түсіну

Штаб пен өндіріс арасындағы келіспеушілік уақыт пен күш-қуатты босқа жұмсайтынын ұмытпау.
Өкілеттілікті айқындау

Әркімнің жауапкершілік аясын нақты белгілеп, дербес жұмыс істеуге мүмкіндік беру.
Сынды дұрыс пайдалану

Сын-ескертпелер мен әртүрлі көзқарастарды ескеріп, оларды шешім сапасын арттыруға қолдану.
Өзгерістерге сергек қарау

Өзгерістерді бақылап, әр күннің түйінді мақсаты — пайда мен тиімділікті арттыру екенін есте сақтау.
Өз стиліңді қалыптастыру

Жеке жұмыс стилін тауып, соны тұрақты түрде қолдану.

М. Вудкок және Д. Френсис: болашаққа қажетті қабілеттер

Еуропалық менеджерлер өзгерістер мен қауіп-қатер күшейген ортада жұмыс істейді. «Басыбайлықтан босанған менеджер» еңбегінде авторлар алдағы онжылдықта табысты басқару үшін төмендегі дағдылар мен қабілеттер қажет деп есептейді:

Өзін-өзі меңгеру

Эмоцияны, уақытты және күшті басқару.

Құндылықты қасиеттер

Жауапкершілік, адалдық, тұрақтылық.

Айқын жеке жоспар

Мақсат пен бағыттың нақтылығы.

Үздіксіз даму

Өзін үнемі жетілдіріп отыру.

Мәселе шешу дағдысы

Талдау, балама, шешім қабылдау.

Өнертапқыштық

Инновацияға ашықтық және икем.

Ықпал ете білу

Сендіру, келіссөз, бедел қалыптастыру.

Қазіргі әдістерді білу

Заманауи басқару құралдары мен тәсілдері.

Басшылық ету қабілеті

Бағыт беру және шешімге жауап беру.

Баулу және дамыту

Қол астындағы адамдарды өсіру.

Тиімді топ құру

Команданы қалыптастыру және дамыту.

Дағдылар жетіспесе пайда болатын шектеулер

Өзін-өзі меңгере алмау.
Жеке басының құнды қасиеттерінің әлсіздігі.
Мақсаттың көмескі болуы, бағыттың айқын еместігі.
Өзін дамытудағы тоқырау.
Проблеманы шешу дағдысының жеткіліксіздігі.
Шығармашылық ықпал мен бастаманың әлсіздігі.
Адамдарға ықпал ете алмау.
Басқару еңбегінің ерекшеліктерін толық түсінбеу.
Басшылық дағдысының әлсіздігі.
Баули алмау, тәлімгерлік дағдының жеткіліксіздігі.
Ұжымды қалыптастыру қабілетінің төмендігі.