Қазақстан Республикасының халықты әлеуметтік қорғау жүйесін дамытудың негізгі бағыттары
Мазмұны
Кіріспе
Нарықтық экономика жағдайында әлеуметтік саясаттың сапасы қоғам тұрақтылығының негізгі тіректерінің бірі болып табылады. Осы саясаттың өзегінде — халықты әлеуметтік қорғаудың сенімді әрі тиімді жүйесін қалыптастыру міндеті жатыр.
Мақсаты
Қазақстан үшін тиімді әрі әділ әлеуметтік қорғау жүйесін қалыптастырудың ғылыми-тәжірибелік негіздерін айқындау.
Міндеттері
Әлеуметтік қорғау жүйесінің қазіргі жағдайын терең талдап, оны дамытудың жаңа бағыттарын белгілеу.
Нысаны
Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік қорғау жүйесі және оның институционалдық тетіктері.
Әлеуметтік қорғаудың маңызы
Нарықтық экономика механизмдерін қалыптастыру барысында халықтың белгілі бір топтарын әлеуметтік тұрғыдан қорғаудың сенімді және тиімді жүйесін құру ерекше мәнге ие. Себебі қоғамдағы әлеуметтік «беріктік» қоры шексіз емес: теңсіздік ұлғайса, әлеуметтік тәуекелдер күшейеді, ал тұрақсыздық экономикалық реформалардың нәтижесін әлсіретеді.
Бұл тұрғыда мәселе тек қолданыстағы тетіктерді қайталау емес, әлеуметтік кепілдіктерді қамтамасыз етудің принципті жаңа механизмдерін қалыптастыру туралы болып отыр. Әлеуметтік кепілдіктер жүйесі республикалық, аймақтық, еңбек ұжымдары және жеке адам деңгейінде бірізді әрі өзара байланысқан түрде жұмыс істеуге тиіс.
Негізгі ұстаным: әлеуметтік қорғау шаралары жүйелі және кешенді сипатта болғанда ғана тұрақтылықтың нақты кепіліне айналады.
Тұрақтылық және нысаналы қолдау
Әлеуметтік саясат дұрыс құрылса — ол тұрақтылықтың кепілі. Керісінше, әлеуметтік тұрақтылық әлсіресе, халықтың тұрмыс сапасына қанағаттанбауы жиілеп, қоғамда әлеуметтік толқулар қаупі артады. Мұндай жағдайда өзге реформалардың тиімділігі де төмендейді.
Осыған байланысты әлеуметтік қорғау нысаналы болуы қажет: қолдау ең алдымен әлеуметтік-демографиялық және өзге де белгілер бойынша өздігінен жеткілікті тұрмыс деңгейін қамтамасыз ете алмайтын топтарға бағытталуға тиіс.
Нысаналы топтар
- Көпбалалы және толық емес отбасылар
- Зейнеткерлер
- Уақытша жұмыссыз немесе жұмыс істемейтін азаматтар
- Студенттер
- Төмен жалақы алатын қызметкерлер топтары
Қажетті жүйелік шешімдер
- Әлеуметтік кепілдіктерді барлық деңгейде (ұлттық–аймақтық–ұжымдық–жеке) үйлестіру
- Шаралардың жүйелілігі мен кешенділігін күшейту
- Қолдауды нақты мұқтаждыққа негіздеп бөлу (әділеттілік және тиімділік)
Әлеуметтік кепілдіктер: сақталуы және жаңартылуы
Қоғамдағы әлеуметтік қатысуды күшейту және қарама-қайшы үрдістердің өсуі әлеуметтік кепілдіктердің сенімді жүйесін талап етеді. Бұл жүйе, бір жағынан, адамның негізгі құқықтарын сақтауға, екінші жағынан, жаңа экономикалық жағдайға сәйкес кепілдіктерді жаңартуға негізделуі тиіс.
1) Құқықтарды қамтамасыз ететін кепілдіктер
- Өндіріс, бөлу және тұтыну салаларындағы құқықтарды қорғау
- Меншікке және одан түсетін табысты иеленуге құқықты нығайту
- Еңбекақының сараланған ең төменгі мөлшерін алу құқығы
- Жұмыссыздық бойынша жәрдемақы алу құқығы
- Ақшалай табысты индекстеу тетіктерін дамыту
2) Ең осал топтарға қолдау
- Көпбалалы және толық емес отбасыларға қолдау
- Зейнеткерлерге әлеуметтік көмек
- Уақытша жұмыс істемейтін азаматтарды қолдау
- Студенттерді әлеуметтік қорғау шаралары
- Төмен жалақы алатын қызметкерлер үшін қолдау құралдары
Еңбек белсенділігін ынталандыратын басты кепілдік
Басты кепілдіктердің бірі — әрбір еңбеккердің белсенді әрі өнімді еңбек етуі үшін жағдай жасау. Бұл, өз кезегінде, кез келген шаруашылық жүргізуші субъект үшін экономикалық қызметпен және кәсіпкерлікпен айналысу еркіндігін қамтамасыз етуді көздейді.