Қазақша рефераттар

Психологтар музыкалық қабілетті 150 жылдай зерттеп келеді

Психологтар музыкалық қабілетті шамамен 150 жыл бойы зерттеп келеді. Алайда бүгінге дейін оның табиғаты, құрылысы және негізгі ұғымдарының мазмұны туралы бірізді көзқарас қалыптаспаған. Басқаша айтқанда, психологтар «музыкалық қабілет» пен «дарындылық» дегенде нақты нені меңзейді деген сұрақ әлі де ашық.

Музыкалық қабілет туралы негізгі көзқарастар

Әртүрлі мектеп өкілдері музыкалық қабілетті әр қырынан сипаттайды: біреуі есту мен ырғақты, біреуі қабылдау дәлдігін, енді бірі шығармашылық қиялды алға шығарады.

Н.А. Римский-Корсаков

Музыкалық қабілетке ырғақтық және гармониялық естуді жатқызады: саздылықты есту, екпін мен өлшемді сезіну, тональдықты сезіну және т.б.

Б.М. Теплов

Негізгі құрамдастар ретінде сазды сезіну, есту сезімінің қабілеттілігі және ырғақ сезімін атап өтеді.

К. Сишор (АҚШ)

Музыкалық қабілеттілік — дыбыстың биіктігін, тембрін, күшін, ұзақтығын ажырата білу. Сондай-ақ әуен мен гармонияны қабылдау және дыбыс биіктігінің вариацияларын сезіну қабілеті.

Г. Ревеш (Германия)

Музыкалық қабілет — тек есту сезімі ғана емес. Оған аккордты сезіну (негізгі түрлері, ауысуы, дыбыс бірлестіктері, тональдық), берілген не таныс әуенді жатқа орындау және шығармашылық қиял да кіреді.

Музыкант пен жай адамның айырмашылығы

Музыкант пен жай адамда музыкалық қабілеттің психологиялық құрылымы бірдей болмайды. Музыканттарда жеке психологиялық функциялар мен қасиеттердің нәзік әрі күрделі байланысын сезіну айқынырақ; соның нәтижесінде тұлғаның көркемдік стилі қалыптасады.

Сонымен бірге музыкалық қабілеттің құрылымы нақты мамандыққа да тәуелді: аспапшы, әнші, композитор. Әрі ол қолданылатын аспаптың ерекшелігіне және кәсіби әрекеттің түріне (жеке орындау, ансамбль, оркестр) қарай өзгереді.

Ойландыратын сұрақ

Дыбыс биіктігін кім дәлірек сезеді: скрипкашы ма, дирижер ме, сыбызғышы ма, әлде пианист пе? Осындай салыстырулар музыкалық қабілеттің қарапайым және күрделі түрлерін ажыратуға көмектеседі.

Қарапайым және күрделі музыкалық қабілет

Қарапайым қабілет

  • Дыбыс биіктігін сезіну
  • Сазды (әуенді) сезіну
  • Ырғақты сезіну

Бұл қабілеттер музыканы қабылдауға, орындаушылыққа және ән айтуға мүмкіндік береді.

Күрделі қабілет

  • Кәсіби іс-әрекеттегі (композиторлық, орындаушылық) шеберлік
  • Музыкалық форманы сезіну
  • Стильді аңғару
  • Музыкалық дарындылықтың көрінуі

Қорытындылай айтқанда, музыкалық дарынды адамдар да, музыканы жай ғана сүйетін адамдар да қанша болса, музыкалық қабілет құрылымының нұсқалары да сонша: ол әр адамда өзінше қалыптасады.

Музыкалық қабілеттің өтемі (компенсациясы): 4 түр

Музыкалық қабілет құрылымында өтем (компенсация) механизмдері байқалады. Олар даму деңгейіне және адамның қабылдау мүмкіндіктеріне байланысты әртүрлі жолмен іске асады.

  1. 1) Білім мен икем арқылы қалыптасу

    Мысалы, парақтан нотаны оқудың дамуы: білімділік пен икем бірлесіп, жаңа психологиялық механизм құрады.

  2. 2) Жеке стиль және әрекет тәсілі

    Баяу үйренетін адам өз екпінін дұрыс ұйымдастырса, еңбектің жоғары деңгейіне жете алады: тиянақтылық, дәл жоспарлау, бірізділік және мақсатқа бағытталған әрекет нәтижені күшейтеді.

  3. 3) Қабылдау ерекшелігі арқылы өтем

    Қабылдау жылдамдығын зейінді реттеу арқылы толықтыру мүмкін: адам өз назарын тиімді басқарып, әлсіз тұстарын теңестіреді.

  4. 4) Жеке компоненттердің арақатынасы арқылы өтем

    Бір музыкантта гармониялық есту фактура-гармониялық қырынан басым болса, басқа біреуінде әуенділік немесе саз-гармониялық компоненттер жетекші болуы мүмкін. Яғни қабілет бір ғана қасиетке емес, компоненттердің үйлесіміне сүйенеді.