Еліктеу стратегиясы
Ұйым стратегиялары: микро және макроортаның ықпалы
Ұйымның микро және макроортасының жағдайына байланысты стратегиялар екі ірі топқа бөлінеді: белсенді және енжар. Бұл жіктеу ұйымның нарықтағы мінез-құлқын, тәуекелге бару деңгейін және жаңашылдыққа ұмтылысын айқындайды.
Белсенді стратегиялар
Шығармашылық, шабуылдық және озық бағыттағы шешімдерге сүйенеді.
- Шабуылдық стратегия — нарықта белсенді бәсекелесіп, үлесті жылдам ұлғайтуға бағытталады.
- Авангардтық стратегия — жаңашыл шешімдерді бірінші болып енгізуге ұмтылады.
Енжар стратегиялар
Әдетте бейімделуге, қауіп-қатерді азайтуға және нарықтағы орынды сақтауға бағытталады.
- Тірі қалу стратегиясы — шығынды қысқартып, ұйымның тұрақтылығын сақтауға мән береді.
- Қорғану стратегиясы — позицияны қорғап, бәсекелестердің қысымына төтеп беруге бағытталады.
- Еліктеу стратегиясы — жетекшілердің шешімдерін көшіріп, тәуекелді төмендетеді.
- Тұтынушыға бағдарлану — сұраныстар мен қажеттіліктерге ерекше көңіл бөледі.
Негізгі ой
Белсенді стратегиялар өсім мен көшбасшылыққа итермелесе, енжар стратегиялар тұрақтылық пен тәуекелді төмендетуге көбірек бейім. Таңдау ұйымның ресурсына, нарық динамикасына және технологиялық мүмкіндіктеріне тәуелді.
С. Д. Ильенкова ұсынған инновациялық стратегия үлгілері
С. Д. Ильенкова инновациялық стратегияларды ұйымның бәсекелестік мінез-құлқына және нарықтағы мақсатына қарай сипаттайды.
1) Шабуылдық
Қызметін кәсіпкерлік бәсеке принциптері негізінде құратын фирмаларға тән. Нарықта көшбасшылыққа ұмтылады.
2) Қорғану
Нарықта фирманың бәсекелік позицияларын сақтап қалуға бағытталған.
3) Еліктеу
Нарықтық және технологиялық позициялары берік фирмалар қолданады; олар пионерлер қатарына жатпайды.
4) Өнімнің тіршілік цикліне негізделген инновациялық стратегия
Тауардың тіршілік циклі теориясына сүйенеді: енгізу → өсу → жетілу → бәсеңдеу.
Д. Н. Оголева ұсынған инновациялық стратегиялар матрицасы
Д. Н. Оголева инновациялық өзгерістердің ауқымы мен тереңдігіне қарай төрт бағытты матрица түрінде ұсынады.
1) Жаңарту
Өнімді немесе процесті жаңарту арқылы бәсекеге қабілеттілікті арттыру.
2) Технологияны ішінара жаңарту
Жабдықтауды және өнімді ішінара жаңарту, кезең-кезеңімен жақсарту.
3) Өндірісті жүйелік жаңарту
Жаңалықтар кластерлері негізінде өндірістік жүйені кешенді түрде қайта құру.
4) Радикал технологиялық шешімдерді енгізу
Технологияны түбегейлі өзгертіп, өндіріс құрылымын жаңаша форматқа көшіру.
А. М. Аньшин және А. А. Дагаев: инновациялық стратегия деңгейлері
Бұл авторлар инновациялық стратегияларды басқару деңгейіне қарай жіктейді. Яғни, инновацияны жоспарлау тек кәсіпорын шеңберімен шектелмей, кең ауқымда қарастырылады.
1) Макроэкономикалық деңгей
Ұлттық экономика деңгейіндегі инновациялық стратегиялар.
2) Аймақтық деңгей
Аймақтың ерекшеліктерін ескеретін инновациялық стратегиялар.
3) Салалық деңгей
Белгілі бір салаға тән технологиялық және нарықтық басымдықтарды айқындайды.
4) Микро деңгей
Кәсіпорынның ішкі ресурстары мен мақсаттарына негізделетін инновациялық стратегиялар.
А. Абдыгаппарова: инновациялық процестер стратегиясының үлгілері
Қазақстандық экономист А. Абдыгаппарова инновациялық процестерді іске асыруда қолданылатын стратегия үлгілерін нақтылап көрсетеді. Бұл үлгілер ұйымның нарықтағы ұстанымына, технологиялық таңдауларына және серіктестік сипатына байланысты өзгереді.
1) Қалдырылған стратегия
Ескірген тауарлармен нарықта қалуға ұмтылысты сипаттайды.
2) Қорғану стратегиясы
Бәсекелестерден қалып қоймауды мақсат етеді.
3) Еліктеу стратегиясы
Инновацияны өндіріске енгізуді патенттік лицензия және франчайзинг тетіктері арқылы жүзеге асыруға бағытталады.
4) Технологиялық серпіліс стратегиясы
Алдыңғы сатылардың технологияларын айналып өтіп, жаңа өнімдерге жедел көшуге негізделеді.
5) Салыстырмалы артықшылықтар стратегиясы
Кәсіпорынды бірегей ресурстық әлеуетпен қамтамасыз ететін өнім өндірісін дамытуға бағытталады.
6) Тәуелді стратегия
Кіші фирмалар ірі фирмаларға тәуелді болған жағдайда қалыптасады.
7) Жаңа нарыққа шығу стратегиясы
Нарыққа бұрын ешкім өндірмеген жаңа өніммен шығуды көздейді.
Қорытынды бағдар
Стратегияны таңдау кезінде ұйымның бәсекелік ортасын, технологиялық жетілу деңгейін, ресурстарын және тұтынушы сұранысының өзгеру қарқынын бірге бағалау маңызды. Инновация — тек идея емес, оны іске асыратын басқарушылық логика.