Ішімдікке салынудың себептері әрқилы
Жасөспірімдер арасындағы маскүнемдік: алдын алу, себептері және ата-анаға нақты қадамдар
Өкінішке қарай, соңғы уақытта жасөспірімдер арасында ішімдікке әуестену жиілеп барады. Ересектер өз мәселесіне алаңдап жүргенде, кейде баланың жан дүниесіндегі өзгерістер назардан тыс қалады. Ал қараусыз қалған бала зиянды әдеттерге тез бой ұрады.
Көп жағдайда жасөспірім ішімдіктің зиянын толық түсінбей, «ештеңе етпейді» деп ойлап, ерте жастан татып көреді. Сондықтан бұл мәселенің алдын алу ең алдымен түсіндіру мен дұрыс қарым-қатынастан басталады.
Маңызды ереже: түсіндіру кезінде қандай сөздерден аулақ болу керек?
Әңгімелесу барысында мынадай тіркестерді қолданбаған жөн: «Сен әлі кішкентайсың», «Үлкен болғанда ішесің». Мұндай сөздер баланың санасында ішімдік «аса қауіпті емес» деген түсінік қалыптастырып, тәуекелді мінез-құлықты күшейтуі мүмкін. Кейін ата-анаға әлдеқайда қиын кезеңде күресуге тура келеді.
Неге отбасы шешуші рөл атқарады?
Жасөспірімдер арасындағы маскүнемдікке қарсы алдын алу ең алдымен отбасында көрініс табады. Балаларға ішімдіктің зияны туралы айтқанда, ересек адамның өзі де бұл тақырыпты нақты түсініп, фактілерге сүйенуі маңызды.
Ішімдіктің ағзаға және мінез-құлыққа әсері
- Ішімдік қанға араласқанда адамның мінез-құлқы мен жүріс-тұрысы өзгереді; агрессия күшейіп, құқықбұзушылыққа дейін алып келуі мүмкін.
- Эмоциялық тұрақсыздық пайда болады: жылау, ашулану, мұңаю немесе керісінше шамадан тыс көтеріңкі көңіл-күй байқалады.
- Бұлшық ет қимылы мен реакция жылдамдығы төмендейді.
- Уақыт өте келе ішімдік дене және психологиялық ауытқушылықтарға әкелуі мүмкін.
- Оқуға қызығушылық төмендеп, үлгерім нашарлайды.
- Бауырға зиян келіп, оның қызметі әлсірейді.
Ең қауіптісі — жасөспірім ішімдікті психологиялық қиындықтарды (қорқыныш, өз-өзіне сенімсіздік, күйзеліс) «басу» құралы ретінде қолдануға тырысады. Бұл әдет тәуелділікке тез ұласып, тұлғалық қалыптасуды тежейді.
Неліктен кейбірі тоқтайды, ал кейбірі тоқтай алмайды?
Кейбір жасөспірімдер ішімдік ішіп көріп, уақыт өте бұл әдеттен бас тартады. Алайда көпшілігі оны тоқтата алмайды. Себептері әртүрлі: мысалы, қызба әрі ашуланшақ баланың ата-анасымен сенімді байланыс орната алмауы, үйдегі тұрақсыз психологиялық ахуал немесе орта ықпалы.
Қауіп тобына кіретін балаларға ерекше назар
Ата-аналар мен мұғалімдерге маңызды ескерту: төмендегі белгілері бар балаларға аса ықыласпен қарау қажет:
- Отбасында ішімдік қолдану жиі кездесуі
- Депрессиялық күй, қорқақтық, ұялшақтық, өз-өзіне сенімсіздік
- Құрбыларымен тіл табыса алмау немесе керісінше аса қызба мінез
Мұндай балалар зиянды әдеттерге (ішімдік, темекі, есірткі) тезірек әуестенуі мүмкін.
Ата-анаға арналған әрекет жоспары
1) Белгілерді ерте байқау
Жасөспірімнің мінез-құлқына мұқият болыңыз. Көңіл-күйі өзгерсе, үйреншікті әдеттері бұзылса, үлгерімі төмендесе — бұл дабыл белгісі болуы мүмкін.
2) Ашық сөйлесу
Баламен сабырлы түрде сөйлесіңіз. Ішімдік қолдана ма — осыны анықтап алған маңызды. Бірден мардымды жауап болмаса да, әңгімені тоқтатпаңыз.
3) Айыптаудан аулақ болу
«Сен маған сенбейсің», «Сен мені аңдисың» деген сөздер жанжалға ұласып кетуі мүмкін. Сенім мен қауіпсіз диалогты сақтауға тырысыңыз.
4) Мамандарға дер кезінде жүгіну
Күмән күшейсе, отбасылық дәрігерге қаралыңыз. Қажет болса, нарколог пен психолог көмегіне жүгінген дұрыс.
Диагностика және емдеу қалай жүргізіледі?
Дәрігер баланы тексеріп, қажет талдауларды тағайындайды. Егер ішімдік қолдану расталса, емдеу арнайы стационарларда жүргізілуі мүмкін: алдымен ағзадан зиянды заттарды шығару, кейін медициналық ем-шаралар қолданылады.
Нарколог пен психолог бірлесіп жұмыс істегені маңызды. Кей жағдайларда балаға ғана емес, ата-анаға да психологтың көмегі қажет болады.
Пайдалы сілтемелер және интернеттен іздеу
Ресурстар
- www.zhas — репродуктивтік денсаулық және салауатты өмір салты туралы сайт
- www.doctor — медициналық портал
Іздеу үшін кілт сөздер
Интернеттен қосымша материал табу үшін іздеу жүйелерінде (мысалы, Google, Rambler, Yandex) мына сөз тіркестерін қолданып көріңіз:
- «маскүнемдік зардаптары»
- «алкоголизм және балалар»
- «жасөспірім және ішімдік тәуелділігі»