Авторлық құқық нақты интеллектуалды өнімді жасау және қолданумен байланысты құқықтық қатынастарды реттейтін құқық нормаларының жиынтығы
Менеджмент жүйесін құқықтық қамсыздандырудың негіздері
Менеджмент жүйесін құқықтық қамсыздандыру мемлекет және аймақтық деңгейде қабылданған заңнамалық әрі нормативтік актілерге, сондай-ақ жүйенің жұмыс істеуі мен дамуына қатысты талаптарға сүйенеді. Бұл актілерге Қазақстан Республикасының заңдары, Үкімет және өзге де басқару органдарының шешімдері, мемлекеттік стандарттар кіреді.
Қамсыздандыру бағыттары
-
Экономиканың жұмыс істеуіне қатысты құқықтық мәселелер.
-
Стандарттау және сапа саласы: стандарттау, метрология, тауарлар мен қызметтерді сертификаттау, тұтынушылар құқығын қорғау, монополияға қарсы саясат, өнім сапасын басқару, еңбекті қорғау және қауіпсіздік жүйелері бойынша заңдар мен нормативтік актілер.
-
Қауіпсіздік және даму: тауарлардың өзара алмасуы, ресурстарды жинақтау, өндірісті дамыту, ұжымның әлеуметтік дамуы, қоршаған ортаны қорғауды реттеу жөніндегі заңдар мен нормативтік актілер.
-
Ұйым қызметін құқықтық реттеу: ұйымды құру және оның жұмыс істеу тәртібін айқындайтын нормалар.
Инновациялық қызмет пен кәсіпкерліктің құқықтық негізі
Инновациялық қызмет пен кәсіпкерлікті құқықтық қамсыздандыру жүйесінде негізгі орын 1995 жылы қабылданған Қазақстан Республикасы Конституциясына тиесілі. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі кәсіпкерлік қызметтің құқықтық негіздерін бекітті.
Индустриялық-инновациялық даму стратегиясы
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 17.05.2003 жылғы қаулысымен 2003–2015 жылдарға арналған индустриялық-инновациялық даму стратегиясы бекітілді. Құжатта мемлекеттік инновациялық саясаттың негізгі бағыттары айқындалды.
Арнайы институттар
Стратегияны іске асыру үшін инновациялық жобаларды зерттеу, әзірлеу және қаржыландырумен айналысатын арнайы институттар құрылды.
2006 жылғы заң: мемлекеттік қолдау
Инновациялық кәсіпкерліктің дамуына 2006 жылғы наурызда қабылданған «Инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау туралы» заңның іске асырылуы елеулі ықпал етті. Бұл заң ғылыми-техникалық субъектілер мен ғылыми-техникалық өнімді тұтынушылар арасындағы қатынастарды реттейді.
Заң мемлекеттік ғылыми-техникалық саясатты қалыптастыру және іске асыру тәртібін анықтайды. Негізгі мақсат — ғылыми-техникалық әлеуетті дамыту және тиімді пайдалану, сондай-ақ Қазақстан экономикасының дамуында ғылым мен техниканың үлесін арттыру.
Сонымен бірге, осы саясатты жүзеге асыратын мемлекеттік өкімет органдарының міндеттері айқындалады. Негізгі қағидаттар ретінде экономиканың инновациялық даму жолына стратегиялық бағдарлануы, әлеуметтік-экономикалық маңызды міндеттерді шешуге бағытталған бағдарламалар мен жобаларды қолдау, инновациялық инфрақұрылымды дамыту және кадр даярлауда мемлекеттің қатысуы көрсетіледі.
Сапа саласы: стандарттау және сертификаттау
Инновациялық қызметтің тиімділігін арттыруда сапаны сертификаттау және сапаны қамтамасыз ету саласындағы заңнама маңызды орын алады. Оған, атап айтқанда, тұтынушылардың құқықтарын қорғау, стандарттау және өнім мен қызметтерді сертификаттау туралы құқықтық актілер жатады.
Стандарттау нені қамтамасыз етеді?
- Өнімнің, жұмыстардың және көрсетілетін қызметтердің қоршаған орта, өмір, денсаулық және мүлік үшін қауіпсіздігін.
- Өнімнің техникалық және ақпараттық сәйкестігін, өзара алмасуын.
- Ғылым, техника және технология даму деңгейіне сай сапаны.
- Өлшем бірліктерінің бірізділігін.
- Барлық ресурстарды үнемдеуді.
- Табиғи және техногендік апаттар мен төтенше жағдайлар тәуекелдерін ескере отырып, шаруашылық объектілерінің қауіпсіздігін сақтауды.
- Мемлекеттің қорғанысы мен жұмылдыру дайындығын.
Сертификаттау не үшін қажет?
- Қазақстанның бірыңғай тауар нарығында әртүрлі меншік нысанындағы субъектілер қызметіне жағдай жасау.
- Тұтынушының өнімді саналы таңдауға мүмкіндік алуын қамтамасыз ету.
- Тұтынушыны адал емес өндірушіден қорғау.
- Өнімнің, жұмыстардың және қызметтердің қауіпсіздігін бақылау.
- Сапа мен негізгі көрсеткіштердің сәйкестігін дәлелдеу.
Интеллектуалдық меншікті қорғау
Инновациялық қызметті құқықтық қамсыздандырудың маңызды бағыттарының бірі — мемлекет заңнамасымен қорғалатын қызмет нәтижелеріне қатысты авторлық және өзге де құқықтардың жиынтығы, яғни интеллектуалдық меншік.
Интеллектуалдық өнімнің негізгі түрлері
- Ғылыми ашылымдар мен жаңалықтар
- ҒЗТКЖ, конструкторлық, технологиялық және жобалық жұмыстар нәтижелері
- Жаңа өнім, техника, материал үлгілері және бірегей ғылыми-өндірістік қызметтер
- Ғылыми, техникалық, экономикалық, басқарушылық және маркетингтік кеңес беру қызметтері
- Жаңа технологиялар, патенттер
Құқықтық реттеудің функционалдық салалары
Интеллектуалдық меншік объектілерінің алуан түрлілігіне және оларды қорғау талаптарына байланысты құқықтық реттеу бірнеше функционалдық салаға бөлінеді: авторлық құқық, өнеркәсіптік меншік, ғылыми меншік.
Авторлық құқық: мазмұны мен қолданылуы
Авторлық құқық — нақты интеллектуалдық өнімді жасау және пайдалану барысында туындайтын құқықтық қатынастарды реттейтін құқық нормаларының жиынтығы. Ол ғылыми, әдеби, көркемөнер және басқа да шығармалар авторына өз еңбегін кез келген әдіспен таратуға және сатуға айрықша құқық береді.
Авторлық құқық, әдетте, автордың өмір бойына беріледі және автор қайтыс болғаннан кейін кемінде 50 жыл бойы күшін сақтайды. Бұл қорғау шығарманың арналымы мен басымдықтарына тәуелді емес және шығармашылық нәтижелердің кең ауқымына таралады: техникалық сипаттамалар, кітаптар мен брошюралар, пайдалану нұсқаулықтары, бағдарламалық өнімдер, фирмалық белгілер және басқа да материалдар.
Авторлық құқық аясындағы және онымен байланысты интеллектуалдық меншік түрлері (патенттік құқық, ноу-хау, бағдарламалық өнім және т.б.) сатып алу-сату нысаны бола алады, сондай-ақ ұйымның жарғылық капиталына салым ретінде енгізілуі немесе оның бір бөлігі ретінде қарастырылуы мүмкін.
Нормативтік-әдістемелік құжаттар жүйесі
Инновациялық менеджмент жүйесін құрудың теориялық, әдістемелік және тәжірибелік мәселелері, сондай-ақ оның жұмыс істеуі мен дамуы мемлекетаралық (халықаралық), мемлекеттік, аймақтық және ұйымдық деңгейдегі нормативтік-әдістемелік құжаттарда көрініс табуы тиіс. Төмен деңгейдегі құжаттар жоғары деңгейдегі құжаттарға қайшы келмеуі қажет.
Нормативтік актілер
Міндетті құқықтық талаптарды бекітетін құжаттар.
Стандарттар
Сапа, қауіпсіздік және үйлесімділік талаптарын біріздендіретін нормалар.
Әдістемелер мен нұсқаулар
Қолдану тәртібін, процедуралар мен тәжірибелік қадамдарды айқындайтын құжаттар.
Стандарттардың деңгейлері
- Халықаралық стандарттар
- Еуропалық стандарттар
- ТМД елдерінің мемлекеттік стандарттары
- Қазақстан Республикасының мемлекеттік стандарттары
- Аймақтық стандарттар
- Салалық стандарттар
- Ұйымдық стандарттар
Түйін
Құқықтық қамсыздандыру менеджмент жүйесінің орнықтылығы мен дамуына негіз болады: ол инновацияны ынталандыратын институттарды бекітеді, сапа мен қауіпсіздік өлшемдерін стандарттар арқылы нақтылайды, ал интеллектуалдық меншік шығармашылық нәтижелердің қорғалуын қамтамасыз етеді. Осы элементтер біріккенде ұйымның басқару тәжірибесі түсінікті талаптармен, жауапкершілікпен және өлшенетін нәтижелермен толықтырылады.