Ақша құралдарының шығыны
Өндірістік ресурстар және кәсіпорынның ресурстық әлеуеті
Кәсіпорынның өндірістік ресурстары — өнім өндіру процесінде қолданылатын еңбек, материалдық және қаржылық ресурстардың жиынтығы. Өндірістік ресурстардың барлық түрі жинақтала отырып, кәсіпорынның ресурстық әлеуетін қалыптастырады.
Негізгі екпін
- Өндіріс көлемін арттырудың маңызды факторларының бірі — негізгі қорлармен қажетті көлемде және ассортиментте қамтамасыз етілу, сондай-ақ оларды толық әрі тиімді пайдалану.
- Негізгі құралдар өндіріс процесінде физикалық және моральдық тозуға ұшырайды, сондықтан басқару деңгейінде олардың техникалық жай-күйіне тұрақты назар қажет.
- Есіл су РМК қызмет көрсету ұйымы болғандықтан, негізгі қорлар кәсіпорын қызметінің негізгі анықтаушы факторларының бірі болып табылады.
Негізгі құралдардың құрамы мен құрылымы (2009–2011)
Кесте 7. РМК «Есіл су» (Көкшетау өндірістік су құбыры) негізгі құралдарының құрамы мен құрылымы, 2009–2011 жж.
Өлшем бірлігі: мың теңге
| Негізгі құралдар түрлері | 2009 | 2010 | 2011 | 2010/2009, % | 2011/2009, % |
|---|---|---|---|---|---|
| Ғимараттар мен құрылыстар | 320 528 | 321 528 | 323 066 | 100,3 | 100,8 |
| Машина мен жабдықтар, беріліс құралдары | 909 973 | 915 451 | 922 443 | 100,6 | 101,4 |
| Көлік құралдары | 4 645 | 5 137 | 6 684 | 110,6 | 143,9 |
| Басқа да негізгі құралдар | 42 | 299 | 905 | 712,0 | 2 155,0 |
| Барлығы | 1 235 188 | 1 241 817 | 1 253 098 | 100,5 | 101,4 |
Жалпы өсім
2010 жылы 2009 жылмен салыстырғанда негізгі құралдар 0,6%-ға өсті, ал 2011 жылы өсім 1,4% болды.
Ең жоғары динамика
Машина мен жабдықтар (беріліс құралдарымен бірге) 2011 жылы 2009 жылмен салыстырғанда 1,4%-ға артты.
Көлік құралдары
Көлік құралдарының құны 2011 жылы 2009 жылмен салыстырғанда 43,9%-ға өсті — өсім ең айқын осы топта байқалады.
Ақша қаражатының қозғалысы және өтімділік
Кәсіпорынның ағымдағы төлем қабілеттілігін және өтімділігін бақылау үшін шығындардың бағыттарын, түсім көздерін және ақша қаражаты тапшылығының себептерін айқындау маңызды. Ақша ағымы шикізатқа төлем жасалған сәт пен материалдар (тауарлар) мен дайын өнімді сатудан түсетін ақша арасындағы кезеңді қамтиды.
Ақша айналымының ұзақтығына әсер ететін факторлар
- Жабдықтаушылардың кәсіпорынды несиелеу кезеңі.
- Сатып алушылардың кәсіпорынды несиелеу кезеңі.
- Қордағы материалдар мен шикізаттың айналым (сақтау) кезеңі.
- Дайын өнімнің өндіріліп, қоймада сақталу кезеңі.
Кесте 8. Ақша қаражатының қозғалысы, 2009–2011 жж.
Өлшем бірлігі: мың теңге
| Көрсеткіштер | 2009 | 2010 | 2011 | 2010/2009, % | 2011/2009, % |
|---|---|---|---|---|---|
| Ақша қаражатының түсуі | 966 288 | 2 323 700 | 1 331 009 | 240,5 | 137,7 |
| Ақша қаражатының шығысы | 1 090 979 | 2 583 697 | 1 648 701,90 | 236,8 | 151,1 |
| — еңбек ақы | 759 145 | 2 074 543 | 1 036 288 | 273,3 | 136,5 |
| — басқа шығындар | 331 834 | 509 154 | 612 413,90 | 153,4 | 184,6 |
| Ақша қаражатының таза сомасы | -124 691 | -259 997 | -317 692,90 | 208,5 | 254,8 |
Қысқаша қорытынды
2010 жылы түсім 2009 жылмен салыстырғанда айтарлықтай өсті, алайда шығындар да жоғары қарқынмен артты. Үш жыл бойы ақша қаражатының таза сомасы теріс мән көрсетіп отыр, бұл кәсіпорында тұрақты ақша тапшылығы тәуекелі бар екенін аңғартады.
Шығындар құрылымы: су беру қызметі (2009–2011)
Кесте 9. Су беру қызметіне кеткен шығындар, 2009–2011 жж.
Өлшем бірлігі: мың теңге
| Көрсеткіштер | 2009 | 2010 | 2011 | 2010/2009, % | 2011/2009, % |
|---|---|---|---|---|---|
| 1) Материалдық шығындар (оның ішінде) | 113 035 | 139 355 | 166 130 | 123,3 | 147,0 |
| — шикізат пен материалдар | 29 605 | 32 246 | 39 385 | 109,0 | 133,0 |
| — электрқуаты | 83 429 | 107 108 | 126 744 | 128,4 | 152,0 |
| 2) Еңбек ақыға кеткен шығындар | 34 849 | 42 282 | 74 952 | 121,3 | 215,0 |
| 3) Амортизация | 43 936 | 31 665 | 42 803 | 72,1 | 97,4 |
| 4) Құрылыс | 655 | 334 | 402 | 51,0 | 61,5 |
| 5) Период шығындары және жалпы шығындар | 16 201 | 21 881 | 27 336 | 135,1 | 169,0 |
| 6) Басқа да шығындар | 4 565 | 8 988 | 13 905 | 197,0 | 304,4 |
| Барлығы | 213 247 | 244 505 | 294 484 | 115,0 | 153,0 |
| Қызмет көрсету мен шығаруға кеткен шығындар | 197 241 | 222 623 | 312 086 | 113,0 | 158,2 |
Негізгі тенденциялар
- Материалдық шығындар 2011 жылы 2009 жылмен салыстырғанда 47%-ға өсті; әсіресе электрқуат шығыны айқын артқан.
- Еңбек ақы шығыны тұрақты өсіп, 2011 жылы 2009 жылмен салыстырғанда шамамен 2 есе артты.
- Амортизация 2010 жылы төмендеп, 2011 жылы қайта өсу үрдісін көрсетті.
Табыстар динамикасы: тұтынушылар бойынша (2009–2011)
Кесте 10. Көкшетау өндірістік су құбырының табысы (тұтынушылар кесіндісінде), 2009–2011 жж.
Өлшем бірлігі: мың теңге
| Тұтынушылар | 2009 | 2010 | 2011 | 2011–2009 (+/−) | 2011–2010 (+/−) |
|---|---|---|---|---|---|
| Көкшетау су арнасы | 27 640 | 31 679 | 35 413 | 7 773 | 3 733 |
| Қызылжар | 348 | 1 001 | 2 466 | 2 118 | 1 464 |
| Бурабай су | 63 | 197 | 286 | 223 | 89 |
| Барлығы | 28 051 | 32 877 | 38 165 | 10 114 | 5 288 |
Түсіндірме
2009–2011 жылдар аралығында табыс тұрақты өсті. Негізгі өсім «Көкшетау су арнасы» тұтынушысы есебінен қалыптасты. «Қызылжар» бойынша да өсім қарқыны жоғары, ал «Бурабай су» үлесі салыстырмалы түрде шағын болғанымен, өсім динамикасы оң.
Табыс пен шығынды салыстыру туралы ескерту
Мәтінде 11-кестеге сілтеме берілгенімен, кестенің өзі ұсынылмаған. Дегенмен сипаттамаға сәйкес, 2009 жылы негізгі қызмет нәтижесі теріс болған, 2010–2011 жылдары жалпы нәтиже оң мән көрсетіп, табыс пен шығын айырмасы біртіндеп жақсарған.
Тауарлық-материалдық қорларды басқару және пайдалану
Тауарлар — өңдеусіз (түрін өзгертпей) әрі қарай сату мақсатында арнайы сатып алынған мүлік. Егер алынған қорлар өңделген (өзгертілген) түрде сатылуы болжанса, онда олар материалдар ретінде есепке алынады.
Есеп пен бақылау қағидаттары
- Қорлардың аналитикалық қозғалыс есебі әрбір баланс шоты және материалдық жауапты тұлға бойынша сандық-сомалық әдіспен жүргізіледі.
- Қорлар құрамында апаттық қор есептеледі; оның номенклатурасы жеке үлестіруші құжаттармен белгіленеді.
- Есептік бірлік әрбір қор тобы бойынша анықталады (номенклатуралық нөмір, топ, біркелкі топ және т.б.).
Бағалау және сатып алу құны
- Қорлар РМК-ға меншік құқығы өткен сәттен бастап есепке алынады.
- Нақты өзіндік құн: сатып алу бағасы + импорттық баж + көлік және жеткізуге тікелей байланысты шығындар.
- Сауда жеңілдіктері және өтемақылар нақты құнды есептегенде шегеріледі.
- Қорларды сатып алуға тартылған несиелер мен заемдар бойынша пайыздар (құрылысқа қатысы жоқ ТМҚ үшін) қор құнына енгізілмейді, операциялық шығыс ретінде танылады.
Қойма тәртібі және құжат айналымы
- Түскен материалдық құндылықтар 24 сағат ішінде орталық қоймада кіріске енгізілуі тиіс.
- Қабылдау кезінде ассортимент, саны және сапасы бастапқы құжаттармен сәйкестікке мұқият тексеріледі (шот-фактура, тауар-көлік құжаты, кеден декларациясы және т.б.).
- Фактурасыз түскен қорлар қабылдау актісімен рәсімделеді; комиссия екі дана етіп жасайды.
- Жауапты сақтауға алынған қорлар сақтау қолхатымен рәсімделіп, бөлек сақталады және жұмсалмайды.
Тауарлық-материалдық қорлар: кіріс (2009–2011)
Кесте 13. Көкшетау өндірістік су құбырының тауарлық-материалдық қорларының кірісі, 2009–2011 жж.
Өлшем бірлігі: мың теңге
| Көрсеткіштер | 2009 | 2010 | 2011 | 2010/2009, % | 2011/2009, % |
|---|---|---|---|---|---|
| Жыл басындағы қалдық | |||||
| Шикізат және материалдар қалдығы | 10 180 | 7 957 | 12 289 | 78,2 | 121,0 |
| Жаңармай қалдығы | 1 285 | 1 083 | 1 560 | 84,3 | 121,4 |
| Қосалқы бөлшектер қалдығы | 210 | 63 | 190 | 30,0 | 90,4 |
| Басқа материалдар қалдығы | 489 | 364 | 0 | 74,4 | 0,0 |
| Жыл басындағы ТМҚ жалпы қалдығы | 12 164 | 9 467 | 14 039 | 78,0 | 115,4 |
| Жыл ішіндегі кіріс | |||||
| Шикізат және материалдар | 27 094 | 27 875 | 25 200 | 102,9 | 93,0 |
| Жаңармай | 11 340 | 6 220 | 11 990 | 54,9 | 105,7 |
| Қосалқы бөлшектер | 1 762 | 1 612 | 2 316 | 91,5 | 131,5 |
| Басқа материалдар | 55 | 56 | 56 | 102,0 | 102,0 |
| ТМҚ жалпы кірісі | 40 251 | 35 763 | 39 562 | 88,8 | 98,3 |
| Барлығы | 52 415 | 45 230 | 53 601 | 86,3 | 102,3 |
Талдау
2010 жылы жыл басындағы жалпы қалдық 2009 жылмен салыстырғанда төмендеді, ал 2011 жылы қайта өсім байқалды. Жалпы кіріс 2010 жылы азайып, 2011 жылы біртіндеп қалпына келгенімен, 2009 жылғы деңгейден сәл төмен болды.
Тауарлық-материалдық қорлар: шығыс (2009–2011)
Кесте 14. Көкшетау өндірістік су құбырының тауарлық-материалдық қорларының шығысы, 2009–2011 жж.
Өлшем бірлігі: мың теңге
| Көрсеткіштер | 2009 | 2010 | 2011 | 2010/2009, % | 2011/2009, % |
|---|---|---|---|---|---|
| Шикізат және материалдар | 29 317 | 23 803 | 27 156 | 81,2 | 92,6 |
| Жаңармай | 11 542 | 5 743 | 10 046 | 49,8 | 87,0 |
| Қосалқы бөлшектер | 1 908 | 1 487 | 2 201 | 77,9 | 115,3 |
| Басқа материалдар | 182 | 158 | 121 | 86,8 | 66,5 |
| Барлығы | 42 949 | 31 191 | 39 524 | 72,6 | 92,0 |
Қорытынды байқаулар
2010 жылы тауарлық-материалдық қорлардың шығысы 2009 жылмен салыстырғанда айтарлықтай төмендеді. 2011 жылы шығыс қайта өсе бастағанымен, 2009 жылғы деңгейге толық жетпеді. Бұл өндіріс қажеттіліктерінің, сатып алу саясатының немесе қорларды пайдалану қарқынының өзгергенін көрсетуі мүмкін.
Берілген мәтін осы бөлімнің соңында үзіліп қалғандықтан, 2011 жылғы көрсеткіштердің 2010 жылмен салыстырғандағы толық сипаттамасы бастапқы деректе толық келтірілмеген.