Көне ұйымдастыру
Менеджмент: қызметі мен тәсілдері
Менеджмент ұғымының бірнеше түсіндірмесі бар. Вольфганг Хайек «Еуропада бизнес қалай жасалады» кітабында менеджментті жұмыс істеп тұрған коммерциялық кәсіпорынның арнайы органы ретінде сипаттайды. Батыста кәсіпорын туралы сөз болғанда, ең алдымен басшылыққа назар аударылады: ұйымды қоғамға танытатын да, оның бағытын айқындайтын да — басшылар.
Жақсы басшының 12 ережесі
Америкалық менеджмент мектебі жақсы басшыға тән негізгі қағидаларды ұсынады. Төмендегі ережелер басшылық мәдениетін, ықпал ету тәсілдерін және ұйымда жұмыс өнімділігін арттыруға қажетті мінез-құлық үлгілерін жинақтайды.
Ықпал ету стилі: «қуғындаушы» емес, көшбасшы
Басшы қуғындаушы болмауы тиіс. Қуғындаушы қарамағындағы адамның ізіне түседі, ал нағыз басшы адамдарды соңынан ертеді.
Қуғындаушы өз билігіне сүйенеді, ал басшы — соңына ерген адамдардың ықпалы мен көмегіне арқа сүйейді.
Қуғындаушы бағыныштыларын өсек пен күдікке толы ортада өмір сүруге мәжбүр етсе, басшы оларды қауырт іске, сан алуан проблемаларды шешуге жұмылдырады.
Құзырет пен мінез
- Өзіне сенімді болуы, батыл мақсат қойып, табандылық танытуы және осы қасиеттерін командаға көрсете білуі.
- Ұйымдастыру және басқару туралы ғылымды жақсы меңгеруі.
- Қарамағындағылардың уақытын бағалай білуі.
- Қатал әрі талапшыл болуы, бірақ қаталдықтың кінәмшілдік пен мейірімсіздікке айналмауын қадағалауы.
Коммуникация, мәдениет және жұмыс атмосферасы
- Сынды қабылдай білуі және өзі де әділ сынай алуы.
- Жылы шырайлы, әдепті болуы.
- Әзілді орнымен түсініп, орнымен қолдана білуі: жақсы көңіл-күй еңбек өнімділігіне әсер етеді.
- Айта да, тыңдай да білуі.
- Қарамағындағыларды жақсы білуі: қабілеті, мотивациясы, жауапкершілік деңгейі және күшті жақтары.
Өндірісті басқарудың дамуына әсер еткен өзгерістер
Өндірісті басқарудың дамуына XVIII ғасырдағы өнеркәсіптік революция елеулі серпін берді. Ірі кәсіпорындарға көшу барысында, «қолөнершінің бармағынан бал тамған» шеберлердің орнын көбіне кәсіби дайындығы төмен жалдамалы жұмысшылар басты. Соның нәтижесінде ұйымды жоспарлау, бақылау және еңбекті бөлу қажеттілігі күрт артты.
Көне ұйымдастыру
- Басшылар саны салыстырмалы түрде аз, орта буын басшылары дерлік болмаған.
- Басқарылатын жұмыс пен басқарылмайтын қызмет шекарасы айқын бөлінбеген, міндеттер жиі ажыратылмаған.
- Басшылық қызметке келу көбіне іскерлік қабілетіне қарай берілген немесе күшпен иемденілген.
- Ұйым үшін маңызды шешімдерді қабылдайтын адамдар саны аз болған.
- Бұйрыққа және эмоцияға бейім басқару стилі басым болған.
Қазіргі ұйымдастыру
- Басшылар саны көп, орта буын басшылары айқын қалыптасқан.
- Басқару топтары нақты белгіленген; басқарылатын жұмыстар айқын бөлініп, ажыратылады.
- Басшылық қызмет көбіне заңдылық пен тәртіп талаптарына сай, белгіленген рәсімдер арқылы беріледі.
- Маңызды шешімдерді қабылдай алатын адамдар саны көбірек.
- Ұжымдық жұмысқа және тиімділікке сүйену басым.