Қазақша рефераттар

Тәртібі мен мінезі

Психологиялық-педагогикалық зерттеуді кезең-кезеңімен ұйымдастыру

Психологиялық-педагогикалық зерттеу жұмысын жүргізу үдерісін екі кезеңге бөлуге болады. Бұл тәсіл жоғары сынып оқушыларының дарындылығын нақтырақ анықтауға, ал алынған нәтижелерге сүйене отырып оқытуды даралап ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

I кезең: дарындылықты психологиялық тесттер арқылы анықтау

Жоғары сынып оқушыларының қабілеттерін айқындау үшін төмендегідей психологиялық әдістемелерді қолдануға болады:

  • Тілге бейімділік: Айзенктің вербалды қасиеттерді зерттеу тесті.

  • Математикалық бейімділіктер: Аштахуэрдің алгоритмдік және арифметикалық қабілеттерді зерттеу субтесттері.

  • Сыни ойлау ерекшелігі: П. Торренс субтесттері.

  • Интеллектуалдық даму деңгейі: Л. Ф. Тихомирова ұсынған әдістемелер, Ровен шкалалары, В. Н. Бузиннің қысқаша іріктеу тесттері және басқа да интеллектуалдық, танымдық тесттер.

Нәтиже: жүйелі диагностиканың қорытындысы бойынша сыныптағы жалпы және арнайы қабілеті бар оқушылар анықталады.

II кезең: деректерге сүйеніп оқытуды және қолдауды ұйымдастыру

  • Педагогикалық-психологиялық диагностика жүйесін оқып-үйрену және тәжірибеде қолдану.

  • Оқушының жас ерекшелігі мен қабілеттерін ескере отырып, дифференциалды оқыту мазмұнын, түрін және әдістерін анықтау.

  • Мұғалімдерге, оқушыларға және ата-аналарға арналған психологиялық қызметті ұйымдастыру.

  • Таңдамалы пәндерді енгізуді жалғастырып, тереңдетіп оқытуды жүйелеу.

Өзіндік жұмыс және тұрақты рефлексияның маңызы

Жоғары нәтиже тек өз бетімен оқу, білімін жетілдіру және жеке қасиеттерін түзету арқылы қалыптасады. Өз жұмысына талдау жасап, жүйелі түрде еңбектенген оқушы:

  1. Танымдық есептерді тез әрі дәл орындауға дағдыланады.
  2. Қалыптан тыс есептерді шығаруға үйренеді.

Бағдарламаны толық меңгерген оқушы жеке өзін-өзі дамыту бағдарламасын құра алады. Дарынды оқушының арнайы білімге мұқтаж болуы — табиғи құбылыс. Сондықтан дарын иелерін ерте жастан талдай отырып іріктеу, олардың құқықтары мен қажеттіліктерін қорғау — дұрыс тәлім-тәрбие берудің маңызды алғышарты.

Танымдық белсенділіктің жоғары деңгейде қалыптасуы оқушыны шығармашылық әрекетке жетелейді.

Жоғары сынып оқушысының тұлғасын зерттеу және мінездеме беру үлгісі

Төмендегі құрылым оқушы тұлғасын педагогикалық-психологиялық тұрғыдан кешенді зерттеуге және нақты мінездеме жасауға көмектеседі.

1) Оқушы туралы жалпы мәлімет

  • Тегі мен аты
  • Туған күні, сыныбы
  • Жалпы физиологиялық дамуы, денсаулығы
  • Отбасы жағдайы
  • Отбасы тәрбиесінің ерекшеліктері

2) Оқу іс-әрекеті

а) Оқу үлгерімі

Басым бағалары, динамикасы, пәндер бойынша ерекшеліктері.

ә) Жалпы ақыл-ой дамуы

  • Дүниетанымы, сөздік қоры, жалпы хабардарлығы
  • Ойын ауызша және жазбаша жеткізе алуы

б) Танымдық процестердің сипаттамасы

  • Оқу материалын қабылдау ерекшелігі
  • Зейін: ерікті зейіннің даму деңгейі, тұрақтылығы, шоғырлануы және бөліну қасиеті
  • Ойлау: заттар мен құбылыстарды ажырату, салыстыру, талдау, жалпылау, өз бетімен қорытынды шығару, оқу материалын ұғыну жылдамдығы
  • Қиял: қиялдың даму деңгейі және басым түрі

в) Оқу қабілеті және оқу мотивациясы

  • Оқу үдерісінде өз бетімен жұмыс істей алуы
  • Оқуға қатынасы: танымдық қызығушылығы, бағаға және мадақтауға көзқарасы, мұғаліммен, ата-анамен және сыныптастарымен қарым-қатынасы, негізгі оқу мотивациясы
  • Оқу дағдылары: күн тәртібін сақтау, жоспарлау, жинақтылық пен тәртіп, кітаппен жұмыс, оқу әрекетін бақылау әдістерін меңгеруі

3) Еңбекке қатынасы

Еңбекқорлығы немесе немқұрайлылығы, еңбекке икемділігі, еңбек барысында жинақтылығы мен тәртібі, қандай еңбек түріне бейімді екені, үйде және мектепте еңбек әрекеттерін орындауы.

4) Қоғамдық жұмыстарға қатынасы

Сынып өміріне қатынасы, қоғамдық тапсырмаларды орындауы, сыныптастарымен бірлесіп әрекет етуі, белсенділігі мен бастамашылдығы.

5) Сыныптастарымен қарым-қатынасы және мектепке қатынасы

Сыныптағы орны, сыныптастарына көзқарасы, кіммен дос екені, дау-жанжалдың бар-жоғы және себептері, мектепке жалпы қатынасы.

6) Тәртібі мен мінез-құлқы

  • Мектепте және үйде тәртібінің жалпы сипаттамасы (байсалды әрі ұстамды немесе тынымсыз әрі қозғалғыш)
  • Күн тәртібін сақтауы, мұғалімдер мен ата-ананың талаптарын орындауы
  • Тәртіп бұзушылықтардың болуы және сипаты

7) Тұлғалық бағыты, мінезі, темпераменті және қабілеті

Қажеттіліктері мен қызығушылықтары

Қызығушылықтарының алуан түрлілігі мен тереңдігі (оқуға, үйірмелерге, шығармашылыққа және т.б.), өзіне және қоршаған ортаға қатынасының ерекшеліктері: мейірімділік, қарапайымдылық, ұжымшылдық, өзімшілдік, көмектесуге дайындық, шынайылық, адалдық және т.б.

Мінез-құлық қасиеттері

Мінезінің жағымды және жағымсыз қырлары.

Темперамент

Темперамент типі және оның көріну ерекшеліктері.

Көңіл-күйі

Көңіл-күйінің (көңілді, көңілсіз, тұйық және т.б.) тұрақтылығы немесе ауыспалылығы.

Қабілеттіліктің көрінуі

Белгілі бір іс-әрекетке қабілеттілігі және оның нақты көріністері.

8) Жалпы түйін

  • Оқушы тұлғасының негізгі жақсы қасиеттері мен кемшіліктері.
  • Мінезіндегі (егер болса) ауытқушылықтар және олардың ықтимал себептері.
  • Оқушы тұлғасын дамыту мен қалыптастыруға бағытталған негізгі тәрбие жұмыстары.