Инфляцияға қарсы саясат
Кіріспе
Инфляция ұзақ уақыт бойы нарықтық экономиканың өзекті «дерті» ретінде қарастырылып келеді. Алайда ол тек бүгінгі заманның құбылысы емес: инфляция ақша айналымымен бірге пайда болып, әр дәуірде әртүрлі деңгейде көрініс тапқан.
Тарихи мысалдар
- Ресейде инфляциялық құбылыстар 1769–1895 жылдар аралығында байқалды (1843–1853 жылдарды қоспағанда).
- АҚШ-та тәуелсіздік үшін соғыс кезеңінде (1775–1783) және азамат соғысы жылдарында (1861–1865) инфляция күшейді.
- Францияда 1789–1791 жылдардағы революция кезінде баға тұрақсыздығы айқын болды.
- Германияда Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін гиперинфляция аса жоғары қарқынға жетті.
Гиперинфляцияның шегі
1923 жылдың күзіне қарай Германияда айналымдағы ақша массасы 496 квинтиллион маркаға жетіп, ақша бірлігі триллион есе құнсызданды. Бұл мысал инфляцияның экономикалық және әлеуметтік салдарын ең шекті түрде көрсетеді.
Осы тарихи деректер инфляцияның «заманауи ғана» құбылыс емес екенін, оның бұрын да орын алғанын дәлелдейді.
Негізгі ұғымдар: тауар, ақша және құн
Ақша ежелгі заманда пайда болды және бастапқыда тауар сипатында көрінді. Тауар — сату немесе айырбастау үшін өндірілген еңбек өнімі. Адам еңбегінің нәтижесі белгілі бір қоғамдық қатынастар аясында ғана тауар формасына ие болады.
Дегенмен кез келген зат тауар бола бермейді: егер оның тұтыну құны қоғам тарапынан мойындалмаса, онда оны жасауға кеткен еңбек уақыты нәтижесіз кетеді. Мұндай бұйым тауарлық формаға ие болмайды.
Айырбас құны
Әр тауар өндіруші үшін айырбас құны ретінде көрінеді: ол тауардың басқа тауарларға айырбасталу қабілетін сипаттайды.
Ақша
Айырбас процесінде ақша тауарлардан бөлініп шығып, өз бетінше өмір сүретін ерекше тауарға айналады. Тауардың құны көбіне тек ақшаға теңестіру арқылы айқындалады.
Тауарлар мен ақша — бір тауар формасының қарама-қарсы жақтары: олар айырбас барысында бір-бірін тауып, өзара орын ауыстырады. Осы тұрғыдан алғанда ақша қазіргі экономикалық өмірдегі мемлекет үшін де, нарық субъектілері үшін де негізгі феномендердің бірі болып саналады.
Инфляцияны түсіну не үшін маңызды?
Инфляция — ғасырлар бойы қалыптасқан күрделі мәселе. Көптеген мемлекеттер инфляция күшейген кезеңдерде экономикалық дағдарысқа ұшыраған. Батыс экономикалық әдебиетінде инфляция көбіне құнның (бағаның) өсуі ретінде түсіндіріледі.
Инфляцияны экономикалық құбылыс ретінде ақшаның шығуымен бірге пайда болды және ақшаның қызметімен тығыз байланысты деп қарастыру кең тараған. Демек, қазіргі инфляция көптеген факторлардың ықпалын қатар сезінеді.
І. Инфляция және оның экономикалық мәні
1.1 Инфляцияның мәні және түсінігі
Инфляция — экономиканың тұрақтылығына тікелей әсер ететін құбылыс. Ол ақша құнының төмендеуімен, тауарлар мен қызметтер бағасының жалпы деңгейінің өсуімен және сатып алу қабілетінің әлсіреуімен байланысады.
1.2 Инфляцияның даму механизмі және түрлері
Қазіргі инфляцияның ерекшеліктері:
- Бұрын инфляция көбіне жергілікті сипатта болса, қазір ол жаппай және кең ауқымды құбылысқа айналды.
- Бұрын кезеңдік сипаты айқынырақ болса, қазір ол жиі созылмалы сипат алады.
- Инфляция тек ақша ұсынысымен ғана емес, сонымен бірге ақша факторларының ықпалымен де күшейеді.
1.3 Инфляцияның факторлары және себептері
Инфляция көп факторлы құбылыс болғандықтан, оның себептері де бір ғана арнамен шектелмейді. Қазіргі жағдайда инфляциялық қысым ақша айналымынан бөлек, экономиканың құрылымдық ерекшеліктері, өндіріс шығындары, күтулер және нарықтағы теңгерімсіздіктер арқылы күшеюі мүмкін.
ІІ. Инфляцияға қарсы саясат және Қазақстан Республикасындағы инфляция
2.1 Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық зардаптары
Инфляция халықтың нақты табысына әсер етіп, сатып алу қабілетін төмендетеді, жинақтардың құнын әлсіретеді және экономикалық болжамдылықты күрделендіреді. Соның нәтижесінде әлеуметтік және іскерлік ортада сенім төмендеп, ұзақ мерзімді шешім қабылдау қиындайды.
2.2 Инфляцияға қарсы саясат
Инфляцияға қарсы саясаттың мақсаты — баға тұрақтылығын қамтамасыз ету және инфляциялық күтулерді басқару. Бұл бағытта ақша-кредит құралдары, бюджеттік тәртіп, нарықтағы бәсекені күшейту және ұсыныс тарапын қолдау шаралары қолданылуы мүмкін.
2.3 Қазақстан Республикасындағы инфляция және оның ерекшеліктері
Қазақстан жағдайында инфляцияны бағалау және түсіндіру кезінде ішкі нарық құрылымы, импорт үлесі, айырбас бағамының әсері және мемлекеттік саясаттың рөлі қатар ескеріледі. Бұл тұрғыда Ұлттық Банк пен Үкіметтің инфляцияға қарсы шаралары ерекше маңызға ие.
Қорытынды
Инфляция — тек ақшаға қатысты құбылыс емес, экономиканың жалпы тепе-теңдігіне әсер ететін көпқырлы процесс. Тарихи тәжірибе оның әр кезеңде көрініс табатынын дәлелдейді, ал қазіргі жағдайда инфляцияның ауқымы кеңейіп, сипаты созылмалы бола түсті. Сондықтан инфляцияның мәнін, механизмін, себептерін және оған қарсы саясатты түсіну — экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз етудің маңызды шарты.
Бұл материал бастапқыда 27 беттен тұратын курстық жұмыстың құрылымын сипаттайды және негізгі тақырыптарды шолып өтеді: инфляция теориясы, инфляцияға қарсы саясат және Қазақстандағы инфляциялық үрдістердің ерекшеліктері.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Бұл үзіндіде әдебиеттер тізімі берілмеген. Толық нұсқада пайдаланылған дереккөздерді осы бөлімде көрсету ұсынылады.