Қазақша рефераттар

Қазіргі мемлекеттік - құқықтық тәжірибеде қолданылатын конституциялық құқықтық институт және реттеу әдістері туралы

Реферат

Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы: түсінігі, пәні және әдістері

Конституциялық құқық — Қазақстан Республикасының құқық жүйесіндегі жетекші салалардың бірі. Ол мемлекет пен қоғамның іргетасын құрайтын қоғамдық қатынастарды реттейді, мемлекеттік биліктің ұйымдастырылуы мен жүзеге асу логикасын айқындайды және Конституция нормаларының өзге құқық салалары үшін бағдарлық мәнін ашады.

Жоспар

  1. ҚР конституциялық құқығының түсінігі
  2. ҚР конституциялық құқығының пәні және әдістері
  3. ҚР құқықтық реттеу әдістері: өкілеттендіру, міндеттеу, тыйым салу, тану және т.б.

Лекцияның мақсаты

Бұл пәнді оқытудың мақсаты — конституциялық-құқықтық дәрежелер мен құбылыстарды талдау, сондай-ақ Қазақстанның конституциялық даму үдерісін жүйелі түрде оқып-үйрену.

  • Қазіргі мемлекеттік-құқықтық тәжірибеде қолданылатын конституциялық құқықтық институттар мен реттеу әдістерін түсіндіру;
  • ҚР Конституциясының қоғам мен мемлекеттің негізгі заңы ретіндегі функциялары мен қағидаларының мазмұнын ашу;
  • ҚР Конституциясының дамуының негізгі кезеңдері туралы тұтас түсінік қалыптастыру.

Конституциялық құқықтың түсінігі

Конституциялық құқық — ішкі тұтастығымен сипатталатын құқықтық нормалар жүйесі. Бұл тұтастық конституциялық нормалардың реттеу нысаны болып табылатын қоғамдық қатынастардың ерекшелігімен анықталады: олар мемлекет пен қоғам құрылымының негізін құрайды және мемлекеттік биліктің жүзеге асуымен тікелей байланысты.

Неге бұл ұғымды нақты түсіну маңызды?

  • Конституциялық құқық нормалары мен институттарының мәнін дұрыс ұғынуға көмектеседі;
  • Олардың құқықтық реттеудегі рөлі мен құқық жүйесіндегі орнын айқындайды;
  • Нормаларды қолдану саласын белгілеуге мүмкіндік береді, өйткені нақты жағдайда қай саланың нормасы қолданылатыны реттелетін қатынастың сипатына байланысты.

Конституциялық құқықтың пәні

Конституциялық құқықтың пәнін — оның нормаларымен реттелетін қоғамдық қатынастар құрайды. Бұл қатынастар мейлінше кең ауқымды: мемлекет пен қоғам өмірінің саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени және басқа да салаларын қамтиды.

Дегенмен, конституциялық құқық аталған салалардың барлық көріністерін егжей-тегжейлі реттемейді. Ол тек ең негізгі, базалық қабаттарды белгілейді. Дәл осы негіздер кейіннен дамитын саяси, экономикалық, әлеуметтік, діни және өзге де байланыстардың құқықтық іргесін қалайды.

Конституциялық-құқықтық реттеу әдістері

Конституциялық құқық қоғамдық және мемлекеттік қатынастарды белгілі бір тәсілдер арқылы реттейді. Бұл тәсілдер құқықтық ықпал етудің сипатына қарай бірнеше негізгі әдіске бірігеді.

Міндеттеу

Мемлекеттік органдарға да, жеке тұлғаларға да қатысты қолданылады. Белгілі бір әрекетті орындауды немесе құқықтық талаптарды сақтауды міндеттейді.

Тыйым салу

Белгілі бір әрекеттерді жасауға жол бермейді, құқық бұзушылықтың алдын алуға бағытталған шектеулерді бекітеді.

Рұқсат ету (өкілеттендіру)

Әсіресе мемлекеттік органдардың құзыреті мен өкілеттігін белгілеуде маңызды: қандай әрекеттерді жасауға құқылы екенін айқындайды.

Тану

Адамның табиғи құқықтарын құқықтық тұрғыдан мойындаудан туындайды. Бұл әдіс құқықтар мен бостандықтардың бастапқы, ажырамас сипатын бекітуге мүмкіндік береді.

ҚР Конституциясы — конституциялық құқықтың тікелей қайнар көзі

Конституция нормалары сала ретінде конституциялық құқықтың тура және тікелей қайнар көзі болып табылады. Оның құқықтық қайнар көз ретіндегі ерекшеліктері төмендегі қырлар арқылы көрінеді.

  1. Нормативтік негіз қалыптастырады

    Конституцияда бүкіл конституциялық заңнаманың өзегі болатын құқықтық нормалар бекітіледі. Бұл нормалар конституциялық-құқықтық қатынастарды реттейтін барлық нормативтік құқықтық актілердің қалыптасуы мен дамуына негіз болады.

  2. Қоғам өмірінің негізгі салаларын қамтиды

    Саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени және басқа салалардағы қатынастардың ең мәнді бағыттарын белгілейді. Конституция егжей-тегжейлі реттеуге емес, базалық қағидаларды орнықтыруға бағытталады.

  3. Жоғары заңдық күші бар

    Конституция ҚР аумағында ең жоғары заңдық күшке ие. Қабылданатын заңдар мен өзге нормативтік актілер Конституциядан бастау алуы және оған қайшы келмеуі тиіс. Қайшы келген жағдайда олар заңсыз деп танылады және қолданылмайды.

  4. Демократиялық мемлекеттілік еркін білдіреді

    Конституцияда халық еркі, құқықтық-демократиялық мемлекет құруға ұмтылыс және дүниежүзілік қауымдастыққа тең құқықты мүше ретінде қосылу ниеті тікелей көрініс табады.

  5. Қоғамның негізгі заңы

    Басқа актілер қоғам өмірінің жекелеген аспектілерін реттесе, Конституция бүкіл қоғам үшін мәні бар іргелі бағыттарды бекітеді.

  6. Өзгерту мен толықтырудың ерекше тәртібі

    Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізудің арнайы рәсімі белгіленеді. Бұл оның тұрақтылығын қамтамасыз ету қажеттігінен туындайды.

  7. Қайнар көздер жүйесін көрсетеді

    Конституция өзге қайнар көздердің нысандарын (конституциялық және жай заңдар, Президенттің нормативтік жарлықтары мен қаулылары, Үкімет қаулылары) және олардың заңдық күш деңгейін, қабылдау, жариялау, күшін жою тәртібін айқындайды.

Конституциялық заңдар: нақтылау функциясы

ҚР конституциялық құқығының маңызды қайнар көздерінің қатарына конституциялық заңдар жатады. Олардың өзіндік ерекшелігі — Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізбеуі; керісінше, Конституция нормаларын нақтылап, іске асыру тетіктерін айқындауы.

Сонымен қатар, конституциялық заңдарды қабылдау тәртібі Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы шешім қабылдау рәсімінен ерекшеленеді. Бұл айырмашылық олардың құқықтық табиғаты мен реттеу мақсатына байланысты.