Қазақша рефераттар

Бірінші кезең 2005 жылға дейін

Инновациялық-өнеркәсіптік даму бағдарламасының мәні

Ел басының тапсырмасымен Қазақстан Республикасының Үкіметі 2015 жылға дейінгі инновациялық-өнеркәсіптік даму бағдарламасын әзірледі. Негізгі қатысушылар қатарында Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі мен Сауда және өнеркәсіп министрлігі болды. Бағдарламаның түпкі мақсаты — өнім өндіру мен экспортты ұлғайту арқылы өнеркәсіптің бәсекеге қабілеттілігін арттыру және елдің ұзақ мерзімді, тұрақты дамуына негіз қалау.

Мақсат

Бәсекеге қабілетті өндірісті күшейту, экспорт әлеуетін арттыру, экономиканы әртараптандыру.

Тірек

Ғылым, білім, жоғары білікті кадр және инновацияны енгізуге қабілетті институттар.

Күтілетін нәтиже

Шарттар толық орындалған жағдайда ұлттық экономиканың жылдық өсімі 8,8–9,2% деңгейіне жетуі мүмкін.

Іске асыру кезеңдері

Бағдарламаны іске асыру үш кезеңге бөлінді. Әр кезең нақты міндеттер мен басымдықтарға сүйенді: құқықтық және институционалдық негізді жаңарту, жеке сектордың рөлін күшейту, соңында — өндірістің бәсекеге қабілеттілігін түбегейлі арттыру.

I кезең (2005 жылға дейін)

  • Салалық даму мен заңнамалық базаға өзгерістер енгізу.
  • Ғылым мен білімді қаржыландыру көлемін айқындау.
  • Жоғары білікті мамандар даярлауға бағытталған жобаларды қолдау.
  • Бәсекеге қабілетті өнім өндіретін тұтас өндірістік жүйені құруға қатысатын даму институттарын қалыптастыру.

II кезең (2006–2010)

  • Жобаларды қаржыландыратын инвесторларды іздеу жұмыстарын жандандыру.
  • Жеке секторды дамытуға басымдық беру.
  • Басқарушылық, инженерлік-техникалық және жұмысшы кадрларды даярлау жүйесін күшейту.

III кезең (2011–2015)

  • Өнеркәсіп өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігін жүйелі түрде арттыру.
  • Технологиялық жаңарту мен экспортқа бағдарланған өндірісті кеңейту.

Стратегияның өзегі: ғылым, инновация және адам капиталы

Қазақстанның 2015 жылға дейінгі индустриялық-инновациялық даму стратегиясы ғылыми және инновациялық қызмет саласында тиімді мемлекеттік саясат жүргізу арқылы экономиканың жоғары технологиялық құрылымын қалыптастыруға бағытталды. Негізгі қағида айқын: ең басты ресурс — адам. Капиталды адамдарға бағыттау ғана инновацияны тиімді енгізуге және үздіксіз жетілдіруге мүмкіндік береді.

Инновацияға апарар жол

Технологиялық прогресс жаңа білімге сүйенеді. Демек, ғылым мен білімге салынған инвестиция — өндірістің жаңаруына тікелей әсер ететін негізгі шарт. Қазақстан бұл бағыттарды қарқынды дамытуы, әлемдік ғылыми-техникалық және инновациялық үдерістерге, сондай-ақ жаһандану мен ақпараттану талаптарына бейімделуі қажет.

Мемлекеттік саясаттың басым бағыттары

  • Экологиялық таза өнім мен ғылыми өңдеуге бағытталған зерттеулерді дамыту.
  • Ғылыми зерттеулерге арналған материалдық-техникалық базаны күшейту.
  • Кадрларды дамыту және сақтау, жоғары білікті мамандарды даярлау және аттестациялау.
  • Мамандардың әлемнің жетекші ғылыми орталықтарында тағылымдамадан өтуін қолдау.
  • Жас талантты ғалымдарға жүйелі қолдау көрсету.

Жаңа мамандықтар және жаңа салалар

Қазақстанда бұрын кең таралмаған жаңа мамандықтарды игеруге дайындық қажет. Бұл, әсіресе, машина жасау және химия өнеркәсібі сияқты жоғары қосылған құн қалыптастыратын салалар үшін маңызды.

Өнеркәсіптің рөлі және өңдеуші экономикаға көшу

Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, экономиканың тұрақты өсуіндегі негізгі факторлардың бірі — өнеркәсіптің тиімді жұмыс істеуі. Өнеркәсіптің дамуы басқа салалардың дамуына да күшті мультипликативті әсер береді. Президенттің халыққа жолдауында да бұл ой нақты айтылды: тұрақты әрі теңгерімді даму моделін құра отырып, шикізат экспорттайтын экономикадан өңдеуші экономикаға көшу бағытын айқындау қажет.

Күн энергетикасы және кремний нарығы

Күн энергетикасының дамуына байланысты әлемдік нарықта кремнийге сұраныс өсіп келеді. Кварцтың ірі табиғи қорына ие Қазақстан бәсекеге қабілетті кремний өнеркәсібін қалыптастыру әлеуетіне ие. Соңғы жылдары АҚШ-та поликристалдық кремний өндірісі 12 есе, Жапонияда 6 есе, Германияда 10 есе артты. 2004 жылы әлемдік тапшылық 30 мың тоннаға бағаланса, келешекте 50 мың тоннаға дейін ұлғаюы мүмкін. Осы үрдістер Қазақстан үшін кремний өндірісін дамытуға нақты негіз қалыптастырады.

Ғылыми инфрақұрылым және әлемдік нарықпен байланыс

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев халыққа жолдауларында ғылыми және инновациялық дамуды қолдаудың маңызын бірнеше рет атап өтті. Қазіргі жағдайда ғылыми жұмыстың перспективалары көбіне әлемдік тауар нарығындағы сұраныс пен мемлекеттің экономикалық мүдделерімен тығыз байланысады.

Степногорск

Биотехнологиялық орталық.

Курчатов

Ядролық технологиялар орталығы.

Приозерск

Ғылыми-инженерлік бағыттағы орталық.

Бұл орталықтар қысқа мерзім ішінде отандық ғылыми әзірлемелердің нарықта сұранысқа ие деңгейге көтерілуіне ықпал ете алады.

Инвестициялар және даму институттары

Индустриялық саясатты іске асыру және экономиканы әртараптандыру бағдарламасы негізінен инвестициялар арқылы жүзеге асырылды. Тәуелсіздік алғаннан бері Қазақстан экономикалық секторға 21 млрд АҚШ доллары көлемінде шетел инвестициясын тартты. Елдегі инвестициялық қызмет ішкі және сыртқы қаржыландыру көздері есебінен өндірістік үдерістерді жандандыруға бағытталды.

Даму институттары жүйесі

Индустриялық-инновациялық бағдарламаны жүзеге асыру үшін даму институттары жүйесі құрылды: Инвестициялық қор, Ұлттық инновациялық қор, Қазақстанның Даму Банкі.

Инвестициялық қор

Негізгі мақсат — жоғары қосылған құны бар өнім шығаратын қазақстандық компанияларды құру және қолдау. Қор инновацияны енгізу мен дамытуға бағытталған функцияларды да атқарады.

  • Шағын және орта бизнеске қаржы тартуға жәрдемдесу.
  • Лизингтік операцияларды қаржыландыру.
  • Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру бойынша техникалық көмек көрсету.
  • ШОБ-тың бизнес-стратегияларын іске асыруға сүйемелдеу көрсету.

Ұлттық инновациялық қор

Мақсаты — ғылыми идеялар мен технологияларды дамыту, оларды коммерцияландыру, инновациялық өнімді шығару және нарыққа енгізу.

Салықтық ынталандыру

Жоғары технологиялық салаларға салықтық жеңілдіктер енгізілді. Арнайы экономикалық аймақтарда инновациялық технологияларды дамытатын ұйымдарға салық мөлшерлемесін төмендету бойынша заңнамалық өзгерістер қарастырылды.

Қорытынды: бәсеке қабілеті мен тәуелсіздікті күшейту

Экономикалық және әлеуметтік даму бағдарламалары халықтың өмір сүру деңгейін арттыруды көздейтін күрделі, бірақ стратегиялық маңызды жолды айқындайды. Қазақстан үшін бұл бағыт — индустриялық жаңғыруды, ғылым мен инновацияны, инвестиция мен кадр әлеуетін бір жүйеге біріктіре отырып, өңдеуші экономиканы күшейту.

Осы жолды жүйелі түрде жалғастыру арқылы еліміз әлемдік нарықта бәсекеге қабілеттілігін арттырып қана қоймай, экономикалық және саяси тәуелсіздігін де берік нығайта алады.