Қазақстанға басқа ұлт өкілдерінің қоныстану тарихы туралы қазақша реферат

1864 жылы Шымкент пен Ташкенттің құлауынан кейін Ресей империясы орталық губерниялардан жерсіз қалған орыс және украин шаруаларын қоныстандыра бастады. Қоныстанушылардың көпшілігі суармалы егіншілікке бейім болмағандықтан, облыстың оңтүстік-шығысындағы өзен аңғарларын бойлай қоныстанды.

1890 жылдары Ресей мен Украинадан келген шаруалардың отарлауы айқын күшейді. Ресейдің әскери және көші-қон экспансиясы барысында салынған бекіністердің негізінде алғашқы отарлық қалалар пайда болды. Бұл қалаларда негізінен орыстар, украиндар және татарлар қоныстанды.

XIX ғасырдың соңғы онжылдығында және XX ғасырдың басында Қазақстанды шаруалардың отарлауы Столыпиннің аграрлық реформасына байланысты ерекше күшейді. 1871–1917 жылдар аралығындағы 46 жыл ішінде өлкеге 1,6 млн адам келіп тұрақтады. Бұл ағымның негізгі бөлігі 1907–1916 жылдарға сәйкес келеді.

Соның нәтижесінде XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Қазақстан аумағында шамамен 60-тай этнос өмір сүрді. Түркі тілдес халықтардан (өзбек, ұйғыр, қырғыз, қарақалпақ, татар, башқұрт және т.б.) бөлек немістер, поляктар, мордвалар, дүнгендер, тәжіктер, еврейлер және өзге де этностар болды.

1928–1934 жылдары Қазақстанда ашаршылық басталды. Ол көшпелі және жартылай көшпелі халықты күштеп отырықшыландырумен, қолдан урбанизациялау шараларымен және зорлықпен ұжымдастыру саясатымен қабаттасып жүргізілуінің салдарынан туындады.

Жүздеген мың орыстар, украиндар, ұйғырлар және басқа этностардың өкілдері қырылды, алайда құрбандардың негізгі бөлігі қазақтар болды. Есептер бойынша 1929–1938 жылдары 2 610 мың қазақ қаза тапты, ал 1935–1938 жылдары әлеуметтік-саяси репрессия салдарынан 135 мың адам жойылды. Қазақтардың жалпы шығыны 2 750 мың адамға жетті.

1928–1930 жылдары жаңадан құрылып жатқан совхоздарға елдің әртүрлі өңірлерінен 65 мың отбасы көшіп келді. 1940 жылы Украина мен РКФСР-дің жері аз аудандарынан, әсіресе Мордавия, Чувашия, Татарстан және басқа республикалардан шаруаларды ұйымдасқан түрде көшіру басталды.

1930 жылдардың соңында бірқатар этностық топтарды жаппай жер аудару науқаны жүрді. 1937 жылдың қыркүйек–қазан айларында Қиыр Шығыстан Қазақстанға 110 мың корей көшірілді. Сондай-ақ Әзербайжан мен Армениядан 2,4 мыңнан астам ирандық, әзербайжан, күрд, армян отбасылары Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл және Алматы облыстарына жер аударылды.

Соғыс жылдары Қазақстанға көшіп келушілер легі күрт артты. 1939 жылғы санаққа сәйкес, Қазақстанда 54 696 поляк, 3 569 латыш, 808 литвалық және басқа да этностардың өкілдері тұрған.

1941 жылғы тамызда Қазақстанға 349 713 неміс көшірілді, олардың жалпы саны 441 713 адамға жетті. Қалған немістер 1944–1945 жылдары көшіп келді. Сонымен бірге Қазақстанда және елдің басқа аймақтарында жалпы саны 2,5 млн адам неміс және жапон әскери тұтқындары еңбек етті.

1944 жылы ақпанда Орта Азия мен Қазақстанға чечендер мен ингуштар, наурызда балқарлар, қарашада месхет-түріктер, қырым татарлары, қарашайлар және өзге халықтар күштеп көшірілді.

1957 жылы чечен және ингуш автономиялары қалпына келтірілгеннен кейін олардың бір бөлігі Солтүстік Кавказға қайта көше бастады. Қарашайлар, балқарлар, қалмақтар да тарихи өңірлеріне орала бастады. Дегенмен гректердің, месхет түріктерінің, қырым татарларының, поляктардың, корейлердің және Еділ бойы немістерінің бір бөлігі Орта Азия мен Қазақстанда қалды.

1954–1962 жылдары тың және тыңайған жерлерді игеру үшін Қазақстанға 2 млн-ға жуық адам келді. Олар негізінен елдің Еуропалық бөлігінен қоныс аударды; жұмысшылардың едәуір бөлігі Украинадан, Белоруссиядан, Молдавиядан және Литвадан іріктелді.

1939, 1959 және 1970 жылдардағы санақ аралығында Қазақстандағы саны ең көп этнос ретінде орыстар сақталды. 1939–1970 жылдары орыстар, украиндар, белорустар үлесі жоғары болды. Орыстар, татарлар, корейлер негізінен қалалық этностар ретінде орнықса, қазақтар, немістер, өзбектер, әзербайжандар ауыл-селолық ортада көбірек шоғырланды.

1951–1970 жылдары жалпы алғанда КСРО-ның басқа аудандарынан Қазақстанға көші-қон қарқынының бәсеңдеуі байқалды. 1988–1990 жылдары Қазақстаннан басқа республикаларға көшіп кетушілер арасында орыстар 53–55%, украиндар 9–12%, немістер 6–8%, қазақтар 6–9% болды. Ал республикаға көшіп келушілердің ішінде орыстар 48%, украиндар 8%, немістер 5%, қазақтар 20% үлеске ие болды.

1991 жылдан бастап Қазақстаннан қазақ емес халықтардың бір бөлігінің көшіп кетуі нәтижесінде олардың саны азайды. Ал Өзбекстаннан, Түрікменстаннан және Ресейден қазақтардың көшіп келуі елдегі қазақ халқының үлесін өсіре бастады. Шығыс Еуропа елдерінен келген білікті мамандардың бір бөлігі Қазақстаннан кетсе, ҚХР-ден табыс табу мақсатында (ауыл шаруашылығы жұмыстары мен саудаға) келушілер де байқалды.