Көмір - өсімдік қалдықтарынан түзілген жанғыш, қатты шөгінді кен жынысы
Көмір туралы жалпы түсінік
Көмір — өсімдік қалдықтарынан түзілген, жанғыш, қатты шөгінді кен жынысы. Оның құрамында әртүрлі мөлшерде минералдық қоспалар болады (әдетте 50%-дан аспайды). Көмір басқа шөгінді жыныстардың арасында қабаттар түрінде кездеседі.
Негізгі ерекшеліктері
- Таралуы
- Қабаттар түрінде, шөгінді жыныстар арасында
- Минералдық қоспалар
- 50%-дан аспайды
- Қолданылуы
- Отын, металлургия және химия өнеркәсібі үшін шикізат
- Сыртқы сипаты
- Түсі қоңырдан сұр-қараға дейін, күңгірттен металл жылтырға дейін
Генетикалық топтары
Көмір үш генетикалық топқа бөлінеді: гумолиттер, сапропелиттер, сапрогумолиттер.
Гумолиттер
Негізінен жоғары сатыдағы өсімдіктер қалдықтарынан түзіледі.
Сапропелиттер
Көбіне төменгі сатыдағы өсімдіктер қалдықтарынан түзіледі.
Сапрогумолиттер
Аралас өсімдік қалдықтарынан құралған.
Табиғи түрлері
Химиялық құрамы, физикалық және технологиялық қасиеттеріндегі айырмашылықтарға қарай көмір мынадай негізгі табиғи түрлерге ажыратылады: қоңыр көмір, таскөмір, антрацит.
Қасиеттері және құрамына әсер ететін факторлар
Көмірдің қасиеттері оның петрографиялық құрамына, көмірлену дәрежесіне және минералдық микроқұрауыштардың мөлшеріне байланысты.
Физикалық көрсеткіштері
- Тығыздығы: 0,92–1,7 г/см³. Күлділік азайған сайын тығыздық төмендейді.
- Қаттылығы: Моос шкаласы бойынша 1–3.
- Құрылысы: қабатты, түйіршікті; құрылымы біртекті немесе жолақты.
Органикалық массасының элементтік құрамы
Көміртек: қоңыр көмірде шамамен 65%, антрацитте 98%-ға дейін.
Оттек: 30%-дан 1%-ға дейін төмендейді.
Сутек: 6%-дан 1%-ға дейін төмендейді.
Негізгі технологиялық көрсеткіштері
Ұшпа заттардың шығымы
Жану және өңдеу кезінде бөлінетін ұшпа фракциялар мөлшері.
Біріккіштігі
Кокстеу мен агломерацияда маңызды көрсеткіш.
Күлділігі
Минералдық қоспаларға байланысты, сапаға тікелей әсер етеді.
Қазақстандағы таралуы
Көмір — кең таралған пайдалы қазба. Қазақстандағы аса ірі көмір кендері Қарағанды және Екібастұз көмір алаптарында шоғырланған.