Адвокаттың құқықтары мен міндеттері туралы қазақша реферат
ҚР «Адвокаттық қызмет туралы» Заңы
Адвокаттың құқықтары мен міндеттері
Адвокаттың мәртебесі оның құқықтары мен міндеттерінің теңгерімі арқылы айқындалады: бір жағынан — тұлғаның құқықтары мен заңды мүдделерін тиімді қорғауға жеткілікті өкілеттіктер, екінші жағынан — кәсіби этика мен құпияны сақтауға бағытталған қатаң талаптар.
Негізгі құқықтық негіз
Адвокаттың құқықтары ҚР «Адвокаттық қызмет туралы» Заңының 14-бабында, міндеттері — 15-бабында, кәсіби мінез-құлық қағидалары — 16-бабында көзделген.
Адвокаттың құқықтары (14-бап)
Заңға сәйкес адвокат көмек сұрап жүгінген адамға қажет болған жағдайда заң көмегін көрсетуге құқылы және заң көмегін көрсету туралы келісімді өз атынан жасасады. Қорғаушы немесе өкіл ретінде әрекет еткен кезде адвокаттың өкілеттіктері іс жүргізу заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.
Өкілдік ету және қорғау
- Барлық соттарда, сондай-ақ құзыретіне мәселе шешу кіретін мемлекеттік және өзге органдар мен ұйымдарда тұлғаның құқықтары мен мүдделерін білдіру және қорғау.
- Өтініштер мәлімдеу, сондай-ақ лауазымды адамдардың және басқа тұлғалардың заңсыз әрекеттеріне белгіленген тәртіппен шағым жасау.
- Тұлғаның құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың заңмен тыйым салынбаған барлық құралдары мен тәсілдерін пайдалану.
Ақпарат пен дәлелдемелерге қол жеткізу
- Мемлекеттік органдардан және мемлекеттік емес ұйымдардан адвокаттық қызметті жүзеге асыруға қажетті мәліметтерді сұрату.
- Заң көмегін көрсету үшін қажетті нақты мәліметтерді дербес жинау және дәлелдемелерді табыс ету.
- Көмек сұраған адамға қатысты материалдармен, оның ішінде іс жүргізу құжаттарымен, тергеу және сот істерімен танысу және ақпаратты заң актілерінде тыйым салынбаған тәсілдермен белгілеу.
Құпия кездесулер және мамандарды тарту
- Іске қатысуға жіберілген сәттен бастап, жолығулар саны мен ұзақтығын шектемей, құпиялылық сақталатын жағдайларда қорғауындағы адаммен оңаша кездесуге.
- Ғылым, техника, өнер және өзге салаларда арнайы білім талап етілетін мәселелерді түсіндіру үшін шарттық негізде мамандардың қорытындыларын сұратуға.
Арнайы ақпаратқа қол жеткізу және өзге әрекеттер
- Егер қорғау немесе өкілдік үшін қажет болса, заңда көзделген тәртіппен мемлекеттік құпияға, сондай-ақ әскери, коммерциялық, қызметтік және өзге қорғалатын құпияларды қамтитын ақпаратқа танысу.
- Заңдарға қайшы келмейтін өзге де әрекеттерді жасау.
Маңызды кепілдіктер
Мемлекеттік орган немесе лауазымды адам адвокаттың көмек сұраған адамның мүддесін білдіру құқығын танудан бас тарта алмайды.
Мемлекеттік органдардың, соттардың, прокуратураның, анықтау және алдын ала тергеу органдарының әкімшілік ғимараттарына кіру әдетте сол органдар белгілеген тәртіппен, адвокаттық куәлікті көрсету арқылы жүзеге асырылады. Ұсталғандар, тұтқынға алынғандар және жазасын өтеп жатқандар отырған орындарға кіру — белгіленген рұқсаттық режимге сәйкес.
Адвокаттың міндетті сақтандыру қаражаты есебінен жүзеге асырылатын мемлекет кепілдік берген әлеуметтік қорғалуға құқығы бар; әлеуметтік сақтандыру жарналары қолданыстағы заңнамаға сәйкес төленеді.
Адвокаттың міндеттері (15-бап)
Адвокат құқықтармен қатар нақты кәсіби міндеттерді де көтереді. Бұл талаптар құқықтық көмектің сапасын, адалдық пен тәуелсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған.
- Заң талаптарын сақтау, адвокатураны ұйымдастыру және қызмет принциптерін басшылыққа алу, кәсіби мінез-құлық нормаларын және адвокаттық құпияны сақтау.
- Мүдделер қақтығысы бар жағдайларда, сондай-ақ іс бойынша бұрын басқа процессуалдық рөлде қатысқан болса немесе істі тергеуге/қарауға адвокаттың жақын туысы болып табылатын лауазымды адам қатысса, заң көмегін көрсету туралы тапсырмадан бас тарту.
- Заң көмегін көрсетуге байланысты белгілі болған мәліметтерді құпия сақтау және көмек сұраған адамның келісімінсіз жария етпеу.
- Іс бойынша көмек сұраған адамның жағдайын нашарлататын құқықтық позиция ұстанбау.
- Қылмыстық іс бойынша қабылданған тапсырмадан бас тартпау және қажет болған жағдайда белгіленген тәртіппен шағым жасау.
- Мемлекеттік қызметте болуға және кәсіпкерлік қызметпен айналысуға, сондай-ақ оқытушылық, ғылыми немесе шығармашылық қызметтен басқа өзге ақы төленетін жұмыспен айналысуға тыйым салынатынын сақтау.
Кәсіби мінез-құлық нормалары (16-бап)
Іске адал және ұқыпты қарау
- Қажет әрекеттерді орындаудан қашпай, ыждағаттылық пен құлшыныс таныту.
- Көмек сұраған адамның мүдделеріне адал болу және оған қарсы әрекет жасамау.
Әдеп, заңдылық және адал әдістер
- Заң мәселелерін қарайтын органдар мен лауазымды адамдарға қатысты әдептілік сақтау.
- Істі негізсіз созбалаңға салмау, заңсыз әдістерге және алдауға жол бермеу.
Адвокаттық құпияның мәні
Кәсіби мінез-құлық нормаларын сақтау және адвокаттық құпияны қорғау адвокаттық қызмет қағидаттарының өзегі болып табылады. Заң шығарушы бұл арқылы адвокаттық әдеп нормаларының маңызын айқын көрсетеді.
Адвокат пен оның қорғауындағы адам арасындағы қатынас ерекше сенімге негізделеді. Сондықтан заң көмегін сұраған адам адвокатқа берген мәліметтердің жария етілмейтініне заңдық кепілдікке сүйене алуға тиіс.
Қорғаушы өз функциясын орындау барысында адвокат пен қорғауындағы адамнан басқа барлығы үшін құпия болып қалуы тиіс көптеген мән-жайларды біледі. Бұл талап заң көмегінің кез келген түрі үшін міндетті, ал қылмыстық сот ісін жүргізуде оның өзектілігі ерекше артады.