Тесттерге қойылатын талаптар
Психологиялық тестілер: мәні мен стандартты әдістемелер
Психологиядағы тестілер психодиагностиканың стандартты әдістемелеріне жатады. Олар зерттелетін қасиеттердің даму деңгейін салыстырмалы түрде сандық және сапалық көрсеткіштер арқылы анықтауға мүмкіндік береді.
Тестілердің негізгі түрлері
Пәні бойынша
- Тұлғааралық — адамдар арасындағы қатынастарды бағалайды.
- Тұлғалық — мінез-құлықтың тұрақты, дара ерекшеліктерін сипаттайды.
- Зерделік — ойлау және танымдық үдерістер деңгейін өлшейді.
Қолданылатын тапсырмалар сипатына қарай
- Тәжірибелік — көрнекі жоспардағы әрекеттер мен жаттығулар (мысалы, заттармен әрекет ету).
- Бейнелік — сурет, бейне, сызба, елеске негізделген тапсырмалар.
- Вербальды — сөздік материалмен орындалатын тапсырмалар.
Тест материалының ерекшелігіне қарай
Құжаттық тесттер
Зерттелуші материалды бланк түрінде алады: суреттер, кестелер, сызбалар, сауалнамалар.
Аппаратуралық тесттер
Нәтижені тіркеу және өңдеу үшін әртүрлі техника қолданылады (аудио, бейне және өзге құралдар).
Бағалау нысанына қарай
Процессуалды
Психологиялық немесе мінез-құлықтық үдерісті зерттейді және оған сапалық әрі сандық сипаттама береді (мысалы, индивидтер арасындағы өзара қатынас үдерісі).
Жетістік тесттері
Белгілі бір қызмет саласындағы нәтижені бағалайды (мысалы, танымдық салада: ақыл-ой өнімділігі, ойлау қисыны, көзқарастың тұрақтылығы).
Жағдай және қасиет тесттері
Адамның белгілі бір сәттегі күйін (жағдайын) немесе тұрақты қасиеттерін бағалауға бағытталады.
Нақты бағыттар: зерделік, тұлғалық және тұлғааралық тесттер
Зерделік тесттер
Зерделік тесттер ойлаудың даму деңгейін, сондай-ақ қабылдау, зейін және естің даму дәрежесін бағалауға арналған.
Тұлғалық тесттер
Тұлғалық тесттер адамның мінез-құлқын айқындайтын тұрақты және дара психологиялық ерекшеліктермен байланысты. Оларға мінез, мотивация, қабілет және қарқындылық сияқты сипаттамалар кіреді.
Мысалдар
- Кешенді тесттер (мысалы, Кэттелл әдістемелері).
- Жекелеген тесттер: ниет, эмоциялық, акцентуациялық тесттер.
Тұлғааралық тесттер
Тұлғааралық тесттер адамдар арасындағы қатынастарды әлеуметтік ортада бағалауға мүмкіндік береді. Мысал ретінде социометрияны және топтың ұжым ретіндегі әлеуметтік-психологиялық өзін-өзі аттестациялау тесттерін атауға болады.
Вербальды тапсырмаларға мысал
Вербальды тесттер сөздік әрекетке негізделеді. Мысалы, ұғымның анықтамасын беру, әртүрлі сөздердің көлемі мен мазмұнын салыстыру, мағыналық айырмашылықтарды табу сияқты тапсырмалар қолданылады.