Аудиттің мәні, қажеттілігі және зерделеу аспектілері туралы қазақша реферат

Аудиттің мәні

Америкалық бухгалтерлер ассоциациясының (AAA) бухгалтерлік есептің негізгі тұжырымдамалары жөніндегі комитеті аудитке мынадай анықтама береді: аудит — экономикалық іс-әрекеттер мен оқиғалар туралы объективті деректерді бағалау, олардың белгілі бір өлшемдерге (критерийлерге) сәйкестік деңгейін анықтау және нәтижелерді мүдделі пайдаланушыларға ұсыну процесі.

Классикалық түсінік бойынша, аудит — кәсіпорында жұмыс істейтін маманданған тәуелсіз аудитор жүзеге асыратын сыртқы қаржылық бақылау. Оның өзегі — есептің дұрыстығына баға беру ғана емес, сенімді қорытынды арқылы шешім қабылдауды қолдау.

Аудитке қажеттілікті күшейтетін факторлар

Кәсіби аудитке деген сұраныс көптеген себептерге байланысты өсіп отыр. Негізгі факторлар төмендегідей:

1

Кәсіпкерліктің дамуы және капитал көлемінің өсуі ақпараттың сапасына қойылатын талаптарды арттырады.
2

Өзін-өзі реттеуге ұмтылатын ұйымдардың көбеюі тәуелсіз бағалауға қажеттілікті күшейтеді.
3

Экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету және меншік иелері мен кредиторларға салынған қаражаттың сақталуына кепілдік беру қажеттілігі.
4

Операциялардың көптігі және күрделілігі: пайдаланушылар компания туралы ақпаратты өз бетінше толық жинай алмайтындықтан, аудитор қызметі қажет болады.
5

Қаржылық ақпаратқа қолжетімділіктің шектеулі болуы: көптеген пайдаланушылар есептік жазбаларға тікелей қол жеткізе алмайды және қажетті тәжірибесі жеткіліксіз болуы мүмкін.
6

Шешім салдарының маңыздылығы: пайдаланушылар үшін қабылданатын шешімнің тәуекелі жоғары болғанда, аудиторлық ақпараттың толықтығы мен нақтылығы аса қажет.

Аудиттің бақылаудан айырмашылығы

Аудит — еліміздегі акционерлік қоғамдар, серіктестіктер және өзге де шаруашылық жүргізуші субъектілер қызметін экономикалық талдау мен қаржылық бақылаудың салыстырмалы түрде жаңа бағыты. Аудиторлық жұмыс құжаттық кешенді тексеру, баланс тексерісі немесе сот-бухгалтерлік сараптама ұғымдарымен толық сәйкес келмесе де, аудитор өз міндетін орындау барысында есептік және бақылаушы-талдамалы тәжірибеде қолданылатын көптеген рәсімдерді пайдаланады.

Тексеру мен аудиттің қатынасы

Белгілі ғалым Я.В. Соколовтың пайымынша, тексерудің мақсаты — кемшіліктерді анықтап, жағымсыз құбылыстарды жою, ал аудиттің мақсаты — кемшіліктерді азайту және тәуекелді шектеу.

Тексеруші

Әдетте әкімшілік өкілеттігі бар, сатылас (иерархиялық) байланысқа сүйенеді және клиент оны өз қалауымен таңдай бермейді.

Аудитор

Клиенттің таңдауы бойынша тартылады, ал қарым-қатынас деңгейлес байланысқа жол ашатын азаматтық-құқықтық келісіммен реттеледі.

Тексеру және бақылау ұғымдарымен салыстырғанда, аудиттің аясы кеңірек: ол қаржылық көрсеткіштердің шынайылығын растаумен ғана шектелмей, ғылыми негізде шығындарды ұтымды ету және табысты оңтайландыру үшін шаруашылық қызметті жақсартуға бағытталған ұсыныстарды әзірлеуді де қамтиды.

Аудитті бизнес-сараптама ретінде түсіндіру

Аудитті келісімшарт негізінде жүзеге асырылатын бизнес-сараптаманың ерекше түрі ретінде сипаттауға болады. Оның шеңберінде бухгалтерлік есептің жай-күйі, ішкі бақылау жүйесі және қаржылық есеп беру тексеріледі, сондай-ақ артық шығындардың алдын алу, ресурстарды пайдалану тиімділігін арттыру және табысты өсіру мақсатында кеңес беріледі.

Бизнес аудиті нені талап етеді?

Бизнес аудитін жүргізу үшін нақты салалар мен компаниялардың қызмет жағдайы туралы шынайы ақпарат алуға бағытталған кең ауқымды мәселелерді жан-жақты зерделеу қажет.

Жалпы алғанда, аудит пен талдауды уақтылы жүргізу шаруашылық жүргізуші субъектілердің қызметін қаржылық-кредиттік және материалдық-техникалық қамтамасыз ету тиімділігін арттыруға, өндірісті ұйымдастыруды жақсартуға және жоспарлардың баланстылығын күшейтуге ықпал етеді.

Зерделеу аспектілері: теория, әдіснама, ұйым

Нарықтық экономика жағдайында кәсіби аудитті дамыту мәселесі көпқырлы. Оны зерттеу үш негізгі аспект бойынша жүйеленеді.

Теориялық аспект

Кәсіби аудиттің мәнін, мазмұнын және мағынасын айқындау.
Бақылаушы-талдамалы қызметтің шектес ғылымдармен байланысын анықтау.
Аудиттің нұсқалары, түрлері және типтерін ғылыми жіктеу.
Даму тенденциялары, тетіктері және проблемаларын зерттеу.
Бизнес аудиті мен талдауының принциптері, компоненттері және постулаттарын нақтылау; тұжырымдамасын әзірлеу.

Әдіснамалық аспект

Аудиттің жалпы және жеке әдістемелерін белгілеу.
Бизнес жағдайын талдаудың көрсеткіштер жүйесін, өлшемдер мен әдістерді таңдау.
Экономикалық әлеуетті пайдалану тиімділігіне әсер ететін факторларды анықтау.
Қызметті жақсарту бойынша практикалық ұсыныстар әзірлеу.

Ұйымдастырушылық аспект

Аудитті жүргізу және жоспарлау механизмдерінің мазмұнын ашу.
Құқықтық-нормативтік және ақпараттық базаны негіздеу.
Бақылаушы-талдамалы қызметтің технологиясы мен нақты процедураларын жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеу.

Кәсіби аудитті зерттеудің практикалық бағыттары

Кәсіби аудит мәселелерін зерттеудің жалпы шарттарына төмендегілер жатады:

Бизнес басқарумен байланысты шаруашылық операциялар мен процестер аудиті бойынша қойылған мақсаттарға қол жеткізу.
Шаруашылық қызмет нәтижелерін бақылау, талдау және есеп жүргізудің озық әдістерін анықтау.
Қаржылық-экономикалық талдау мен аудиттің озық түрлерін қолдану аясын кеңейту және практикаға енгізу.
Бақылаушы-талдамалы жұмысты жақсартуда халықаралық озық тәжірибені жинақтау және жалпылау.
Кәсіби аудит жүргізудің техникасы мен технологиясын, сондай-ақ ұйымдық құрылымын жетілдіру.
Бастапқы деректерді алу және өңдеуде есептеу техникасын (ЭВМ) және экономикалық-математикалық әдістерді қолдану; басқару жүйесін оңтайландыру.

Қорытынды пайым

Кәсіби аудиттің даму проблемаларын аталған аспектілермен өзара тығыз байланыстыра отырып, мұқият зерделеу ұлттық экономиканың нақты секторындағы шаруашылық жүргізуші субъектілердің жабдықтау, өндіріс, қаржы және өткізу қызметтерінде орын алатын оқиғалар мен процестердің ерекшеліктерін ескеруге мүмкіндік береді. Бұл, өз кезегінде, аудитті ұйымдастыруды жетілдіру бойынша ұсыныстарды негіздеп, оларды тереңірек әзірлеудің әдістемелік тірегі болады.