Қалай ғана, келтірдің оны
Абылайдың Шарышпен жекпе-жегі және тұтқынға түсуі
Жоңғарлардың қазақтарға қарсы бір жорығында айқас даласында Абылай жекпе-жекке шығып, Қалданның баласы Шарышты өлтіреді. Сүйікті ұлының опат болғанын естіген Қалдан нөкерлеріне: «Қалай болса да, қайда жүрсе де, өлтірген адамды ұстап, алдыма алып келіңдер», — деп бұйырады.
Хан жіберген қалмақтар аңда жүрген Абылайды қапияда басып, бірнеше билерімен және Атығай руының Құдайберді тармағынан тарайтын атақты батыр Жәпекпен бірге Қалданның алдына алып келеді.
Қалдан: «Менің ұлымды қайда, қалай өлтірдің?»
Абылай: «Оны өлтірген — халық. Кінәлі болып отырған мен, бірақ халықтың шығарған үкімі мен арқылы жүзеге асты».
Абылайдың бұл жауабына риза болған Қалдан бірнеше мәрте «мөн, мөн» деп, жендеттерін дереу тоқтатады да, тұтқынды киіз үйге қаматып, қатаң бақылау қоюға әмір етеді.
Азаптың басталуы
Абылайдың азабы осыдан кейін басталады. Шарыштың анасы ұлын өлтірген қазақ баласын көргісі келіп, жиі келеді. Әр келген сайын қарғап-сілеп, «қырып-жоямын» деп өшіге сөйлейді; шабалана шарылдап, жұдырығын түйіп: «Қалай ғана келтірдің оны? Өлтіруге болатын ба еді ондай боздақты?» — деп дауыс салып, төбе құйқаны шымырлатады.
Бірде ол аузынан ақ ит кіріп, көк ит шығып дегендей бұрқылдап, тісін қайрап, жұдырығын тұтқынның бетіне таяп келіп, сол сұрағын қайта-қайта төніп сұрай береді. Төзімі таусылып, шыдамы шегіне жеткен Абылай: «Сенің балаңдай алабүлік қаңғыған құлдың басы қайда қалмаған еді, қалмақтың кәрі қақбас!» — деп бұрқ ете қалады.
Бұл сөз бәйбішенің ашуын өршітіп, ол жүгіре барып Қалданнан «шалдуар қазақтың» басын дереу алуды талап етеді.
Бәйбішесі бірдеңені бүлдіріп, тұтқынды өлтіріп тастар деп қауіптенген Қалдан Абылайды босатып жібереді. Аманатқа ұлын алып қалып, Жәпек батырды да бірге азат етеді.
Аңға шыққандағы шалымдылығы мен өжеттігі, ептілігі арқылы атағы жайылған әйгілі «Сарықазақ» — осы бала еді.
Абылайдың құрмет тұтқан ерлері
Абылайдан: «Үш жүздің батырларының ішінде бәрінен жақсы көріп, құрмет тұтатыныңыз кім?» — деп сұрағанда, ол былай деп жауап берген екен:
«Өткендегі игі жақсылардың ішінен айрықша қадір тұтып, таңдануға тұратыны екеу: бірі — Қалданнан өзінің тоқсан тұтқынын қайтарып алған Қаракесек Қазыбек, екіншісі — ағайындарын қайтарып алған Уақ Дерпісалы. Алғашқысы Қалданның алдына барып, алғыр ақылы мен айтқыр шешендігі арқылы сөзбен жеңіп, сұрап алды; ал екіншісі ауылынан адым аттап шықпай-ақ, айбынымен дұшпанын қорқытып қайтарды. Ал өз батырларымыздың ішінде айлалылығы мен батылдығы, мінезі жөнінен Бәсентиін Малайсары; ақылы мен өжеттігі жөнінен Уақ Баян бәрінен артық».
Сөзбен жеңген шешен
Қаракесек Қазыбек — Қалданның алдына барып, ақылымен және шешендігімен тоқсан тұтқынды қайтарып алған тұлға.
Айбынмен қайтарған ер
Уақ Дерпісалы — ауылынан алыстамай-ақ, айбынымен дұшпанды ықтырып, ағайындарын аман алып қалған батыр.
Өз батырларының ішіндегі таңдаулылары
- Бәсентиін Малайсары — айлалылығы, батылдығы және мінезінің беріктігімен ерекшеленген.
- Уақ Баян — ақылы мен өжеттігі жағынан бәрінен озық деп бағаланған.