Индикативтік жоспарлаудың қазіргі кезеңдегі басты ерекшелігі зерттемелік қасиеті

Қаржылық жоспарлау мен болжау: мазмұны, міндеттері, қағидаттары және әдістері

Қаржылық жоспарлау мен болжау — қаржы механизмінің қосалқы жүйесі, саналы басқарудың ең маңызды элементтерінің бірі және әлеуметтік-экономикалық жоспарлаудың құрамдас бөлігі. Олар экономиканың үйлесімді әрі теңгерімді дамуына қол жеткізуге, ұлттық шаруашылық кешенінің барлық буындарының қызметін үйлестіруге, қоғамдық өндірістің жоғары өсу қарқынын қамтамасыз етуге және халықты әлеуметтік қорғауға бағытталады.

Қаржылық жоспарлаудың ерекшелігі — ақша қозғалысының салыстырмалы дербестігіне сүйене отырып, қоғамдық ұдайы өндіріске ақшалай нысанда белсенді ықпал етуінде. Қаржының тиімді жұмыс істеуі және қоғамдық үдерістерге әсер етуі көбіне қаржы ресурстары қозғалысын алдын ала үлгілеуге, барлық деңгейде ақша қорларын қалыптастыру мен бөлуді жоспарлауға байланысты.

Болжау мен жоспарлау: айырмашылығы және байланысы

Экономикалық әдебиетте бұл екі ұғым жиі теңестіріледі. Алайда іс жүзінде қаржылық болжау жоспарлаудың алдында жүреді және бірнеше нұсқаны бағалауды қамтуы тиіс. Яғни ол макро және микродеңгейлерде қаржы ресурстары қозғалысын басқару мүмкіндіктерін алдын ала айқындайды.

Қаржылық жоспарлау сол болжамдарды нақтыландырады: нақты жолдар мен көрсеткіштерді, өзара келісілген міндеттерді, оларды іске асырудың дәйектілігін және мақсатқа жетуге мүмкіндік беретін әдістерді анықтайды.

Қаржылық жоспарлаудың объектісі және нәтижесі

Қаржылық жоспарлаудың объектісі — шаруашылық жүргізуші субъектілер мен мемлекеттің қаржылық қызметі. Ал қорытынды нәтижесі — қаржы жоспарларының жүйесін әзірлеу: жеке мекеменің сметаларынан бастап мемлекеттің жиынтық қаржы жоспарына дейін.

Әрбір жоспарда белгілі бір мерзімге арналған кірістер мен шығыстар, қаржы және кредит жүйелерінің буындары мен байланыстары анықталады.

Нақтылы міндеттер

Қаржылық жоспарлаудың нақтылы міндеттері қаржы саясатымен айқындалады. Негізгі міндеттер төмендегідей:

• 1

  Жоспарлы тапсырмаларды орындауға қажетті ақша көлемін және оның көздерін анықтау.

• 2

  Кірістерді өсірудің және шығыстарды үнемдеудің резервтерін айқындау.

• 3

  Орталықтандырылған және орталықтандырылмаған қорлар арасында қаражатты бөлудің оңтайлы үйлесімін белгілеу.

Жоспарлаудың сипаттары

Қаржылық жоспарлауда қолданылатын тәсілдемелер

Нарықтық экономика жағдайындағы жоспарлау логикасы

Нарықтық экономикада жоспарлау экономикалық және әлеуметтік қызметтің барлық қырын қамтитын жалпыға ортақ нысанға айналуы тиіс. Жоспарлы экономикада қаржыны жоспарлау көбіне өндірістік процестерге сүйенсе, нарықтық экономикада айырбас саласы басым рөл атқарады: тауарлар мен қызметтерді өткізу, өндіріс пен өткізу кезінде қоғамдық қажетті шығындарды тану осы сала арқылы жүзеге асады.

Демек, нарықта өндіріс пен айырбас нәтижелерін айқындайтын негізгі тетік — ақша, баға, құн заңы, сұраным мен ұсыным заңын біріктіретін нарық механизмі. Бұл табиғат жоспарлаудың құрамдас элементі ретінде болжаудың қажеттілігін күшейтеді.

Қаржылық болжау: мерзімдері, мақсаты және әдістері

Қаржылық жоспарлау — экономиканы және оның буындарын басқарудың маңызды функциясы. Оны мемлекеттік билік пен басқару органдары, мекемелер және олардың жоғары құрылымдары жүзеге асырады. Нарықтық жағдайда көптеген факторлардың екіұштылығына байланысты қаржылық жоспарлау көбіне болжау сипатында жүргізіледі.

Қаржылық болжау — мемлекеттің ықтимал қаржы жағдайын алдын ала көре білу және қаржы жоспарлары көрсеткіштерін негіздеу. Болжамдар орта мерзімді (5–10 жыл) және ұзақ мерзімді (10 жылдан астам) болуы мүмкін. Болжау қаржы жоспарларын әзірлеу кезеңдерінен бұрын жүргізіліп, белгілі бір кезеңге арналған қаржы саясатының тұжырымын қалыптастыруға көмектеседі.

Болжамдар қаржы органдарына қаржы жүйесін дамыту мен жетілдірудің түрлі нұсқаларын, сондай-ақ қаржы саясатын іске асырудың нысандары мен әдістерін таңдауға мүмкіндік береді.

Болжауда қолданылатын әдістер

• Экономикалық процестер факторларын ескеретін экономикалық үлгілер құру және қаржы көрсеткіштері динамикасын модельдеу.
• Корреляциялық-регрессиялық талдау.
• Сараптамалық бағалау әдісі.

Индикативтік жоспарлау және Қазақстан тәжірибесі

Нарықтық жүйеде индикативтік (ұсынбалы, нұсқамалық) жоспарлау да қолданылады. Ол ақпараттық-үйлестіруші рөл атқарады және экономикалық реттеушілер арқылы қаржы қызметі субъектілеріне жанама ықпал етеді. Индикативтік жоспарлау мемлекеттік реттеуде және экономиканың ұзақ мерзімді стратегиялық бағыттарын айқындауда маңызды орын алады: осы үдеріс барысында экономиканы табысты дамытудың жалпы тәсілі қалыптасады.

Индикативтік жоспардың маңызды кезеңдерінің бірі ретінде 2001–2005 жылдарға арналған құжатта экономикада бәсекелестікті арттыру басым мақсаттардың қатарына енгізілді.