Демократизм принципі
Мемлекеттік аппарат қызметкерлерінің рөлі
Мемлекеттік аппарат қызметкерлері — мемлекеттің күнделікті басқару қызметін жүзеге асыратын кәсіби буын. Олардың жұмысы Конституция мен заңдардың орындалуын қамтамасыз етуге, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға және мемлекеттік басқарудың тұрақтылығын сақтауға бағытталады.
Негізгі міндеттер
Мемлекеттік аппарат қызметкерлерінің басты міндеттері құқықтық тәртіпті нығайту және мемлекеттік функцияларды тиімді орындауға негізделеді. Негізгі бағыттар төмендегідей:
Конституция мен заңдарды сақтау
ҚР Конституциясы мен заңдарын, сондай-ақ өзге де нормативтік құқықтық актілерді мүлтіксіз орындауды қамтамасыз ету.
Құқықтар мен мүдделерді қорғау
Азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтарын, бостандықтарын және заңды мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету.
Өтініштерді қарау
Азаматтардың өтініштерін заңда белгіленген тәртіппен қарау және олар бойынша қажетті шаралар қабылдау.
Өкілеттіктерді заң шегінде жүзеге асыру
Өздеріне берілген құқықтар шегінде және заңды міндеттеріне сәйкес өкілеттіктерді орындау.
Тәртіпті сақтау
Мемлекеттік және еңбек тәртібін сақтау, қызметтік этика мен жауапкершілік талаптарын ұстану.
Басшылық шешімдерін орындау
Жоғары тұрған басшылардың бұйрықтарын, өкімдерін, шешімдері мен нұсқауларын орындау.
Қызметтік құқықтары
- Өз өкілеттігі шегінде мәселелерді қарау және солар бойынша шешім қабылдау.
- Лауазымдық міндеттерді орындау үшін қажетті ақпарат пен материалдарды белгіленген тәртіппен алу.
Мемлекеттік аппаратты ұйымдастыру принциптері
Мемлекеттік аппарат — мемлекеттік органдардың жүйесі. Сондықтан оның ұйымдасуы мен қызметі ортақ принциптерге сүйенеді. Бұл принциптер мемлекеттік органдарды құруды және олардың қызмет әрекеттерін айқындайтын негізгі идеялар ретінде көрінеді.
1) Адам құқықтарының басымдығы
Мемлекеттік қызметкерлер адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын мойындауға, сақтауға және қорғауға міндетті.
2) Демократизм
Мемлекеттік органдарды құру және олардың қызметін ұйымдастыру үдерістеріне азаматтардың кең көлемде қатысуын қамтамасыз етеді.
3) Биліктің бөлінуі
Заң шығарушы, атқарушы және сот билігінің бөлінуі билік органдары мен лауазымды тұлғалар тарапынан болатын үстемдікті шектейтін тетіктерді қалыптастырады.
4) Заңдылық
Барлық мемлекеттік қызметкерлер Конституцияны, заңдарды және өзге де құқықтық актілерді сақтауға міндетті.
5) Ашықтық
Мемлекеттік органдардың күнделікті қызметі туралы құқық субъектілерінің хабардар болуын қамтамасыз етеді.
6) Федерализм
Мемлекеттік билік жүйесінің бірлігін және басқарудың тұтастығын сипаттайды.
7) Кәсібилік
Мемлекеттік аппаратқа білікті мамандарды тартуға жағдай жасап, ел мүддесі үшін жоғары деңгейдегі мемлекеттік міндеттерді тиімді шешуге мүмкіндік береді.
8) Алқалық және жеке басқаруды үйлестіру
Мемлекеттік аппараттағы демократиялық және әкімшілік (бюрократиялық) тетіктердің өзара теңгерімін қамтамасыз етеді.
9) Сайлау мен тағайындауды үйлестіру
Басқаруда орталықтандыру мен орталықсыздандырудың (централизация мен децентрализацияның) ұтымды арақатынасын қалыптастырады.
10) Иерархиялық бағыну
Мемлекеттік аппаратта органдар әртүрлі деңгейде орналасады: төменгі органдар жоғары органдарға бағынады, ал жоғары органдардың шешімдерін орындау төменгі буын үшін міндетті.
Мемлекеттік органдарды құру және олардың қызметін ұйымдастыру кезінде осы принциптерді ескеру мемлекет пен қоғамды басқару үдерісін тиімді жүргізуге жағдай жасайды.
Мемлекет механизмі: ұйымдастыру мен қызмет принциптері
Мемлекет механизмінің ұйымдасуы мен қызметінде де оны тұтастыққа, нақтылыққа және басқарушылық тиімділікке жеткізетін принциптер бар. Олардың негізгісі төмендегідей:
- Заңдылық: барлық мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалардың Конституцияны, заңдарды және өзге нормативтік құқықтық актілерді мүлтіксіз орындауы.
- Иерархиялық тәртіп: мемлекеттік тәртіптің сақталуы және органдардың өзара байланысы мен бағыныстылығы.
- Жедел басшылық және бақылау: қоғамдық дамудың өзекті қажеттіліктерін уақтылы анықтап, оларды мемлекеттік-құқықтық нысандар арқылы іске асыру.
- Кәсібилік пен құзыреттілік: нақты жағдайдың ерекшеліктерін ескере отырып, өкілеттік шеңберінде дұрыс шешім қабылдай білу.
- Жариялылық: мемлекет механизмінің демократиялық сипатын күшейтіп, жұртшылық үшін ашық әрі түсінікті болуына ықпал ету.
- Халыққа қызмет ету: мемлекеттің негізгі әлеуметтік міндетін орындауда халық мүддесін басым қою.
Қорытынды ой
Аталған принциптерді тізіп шығу мемлекеттік механизм толық әрі мінсіз іске асырылды дегенді білдірмейді. Дегенмен олардың маңызын төмендетуге болмайды: бұл қағидалар мемлекеттік аппарат құрамындағы органдар мен лауазымды тұлғалар ұмтылатын нәтижелерге өлшем (эталон) ретінде қызмет етеді.
Дереккөзге сілтеме: [7, 32–37-б.]