Қазақша рефераттар

Мемлекет функцияларының классификациясы

Мемлекет ұғымы

Мемлекет — қоғамды білдіретін әрі оны басқаратын, қоғамдық өмірдің бірлігін (интеграциясын) қамтамасыз ететін арнайы басқару және мәжбүрлеу аппаратына сүйенетін, бұқаралық биліктің саяси-аумақтық, егемен ұйымы.

Мемлекеттің негізгі белгілері

  • 1) Бұқаралық биліктің болуы

    Қоғамдық өмірді ұйымдастыруға бағытталған билік жүйесінің қалыптасуы.

  • 2) Тұрғындарды аумақтық бөлу

    Халықтың ру-тайпаға емес, белгілі бір территорияға байланысуы.

  • 3) Салық жүйесі

    Мемлекеттік аппарат пен қоғамдық міндеттерді қаржыландыру тетігі.

  • 4) Егемендік

    Ішкі және сыртқы саясаттағы тәуелсіздік пен жоғарғы биліктің тұтастығы.

  • 5) Құқық

    Қоғамдық қатынастарды жалпыға міндетті нормалар арқылы реттеу.

Мемлекеттік билік: мәні мен ерекшеліктері

Мемлекеттік билік — әлеуметтік биліктің ерекше түрі. Ол мемлекеттік мәжбүрлеуге сүйенетін субъектілер арасындағы үстемдік пен бағынушылықтың саяси-бұқаралық қатынасы ретінде көрінеді.

Мемлекеттік биліктің ерекшеліктері

Бұқаралық (көпшілік) билік

Қоғамның барлық мүшелеріне қатысты әрекет етеді.

Аппараттық билік

Арнайы органдар жүйесі арқылы жүзеге асады.

Легитимдік билік

Қоғам заңды деп танып, мойындайтын билік.

Мемлекеттің мәні және оны түсіндіру тәсілдері

Мемлекеттің мәнін түсіндіру — мемлекет және құқық теориясының негізгі міндеттерінің бірі. Мемлекеттің мәні — осы құбылыстың мазмұнын, мақсатын және қызмет ету ерекшеліктерін айқындайтын түпкі сипат.

Мәнін анықтауда қолданылатын тәсілдер

Таптық тәсіл

Мемлекетті белгілі бір әлеуметтік топтың (таптың) үстемдігін қамтамасыз ететін құрал ретінде қарастырады.

Жалпы әлеуметтік тәсіл

Мемлекетті қоғамның ортақ мүдделерін үйлестіру және қоғамдық тәртіпті ұйымдастыру құралы ретінде түсіндіреді.

Мемлекет типі және типологиясы

Мемлекет типі (түрі) — белгілі бір тарихи дәуірде қалыптасқан мемлекетке тән маңызды жақтар мен қасиеттердің біртұтас жүйесі. Әр дәуірде пайда болған мемлекеттерде ортақ белгілер кездеседі.

Типология жүргізудің негізгі тәсілдері

Формациялық тәсіл

Қоғам дамуын әлеуметтік-экономикалық формациялар арқылы түсіндіруге сүйенеді.

Өркениеттік тәсіл

Тарихи дамуды мәдени-өркениеттік ерекшеліктер негізінде жіктейді.

Мемлекет функциялары

Мемлекет функциялары — мемлекеттің мәні мен мақсат-міндеттерін білдіретін қызметінің негізгі бағыттары. Олар мемлекеттің мәніне тәуелді және қоғам дамуына қарай өзгеріп отырады. Сондықтан мемлекет функциялары — динамикалық (өзгермелі) категория.

Функциялар классификациясы

Әрекет ету ұзақтылығы бойынша

  • Тұрақты
  • Уақытша

Маңызы бойынша

  • Негізгі
  • Қосалқы

Жүзеге асырылу саласы бойынша

  • Ішкі
  • Сыртқы

Функцияларды жүзеге асыру нысандары

Функцияларды жүзеге асыру нысандары — мемлекеттің функцияларын орындауға бағытталған мемлекеттік органдар қызметінің біртекті түрлері. Олар құқықтық және ұйымдық нысандарға бөлінеді.

Құқықтық нысандар

  • Құқық шығармашылық
  • Құқық қолданушылық
  • Құқық қорғаушылық

Ұйымдық нысандар

  • Ұйымдық-регламенттеуші (реттеуші)
  • Ұйымдық
  • Ұйымдық-идеологиялық

Мемлекет механизмі және мемлекеттік аппарат

Мемлекет механизмі — мемлекет міндеттері мен функцияларын жүзеге асыруға арналған мемлекеттік органдардың жүйесі. Мемлекеттік аппараттың мазмұнын қоғамдық өмірдің барлық салаларын ұйымдастыруға және тиімді қызмет етуін қамтамасыз етуге бағытталған басқарушылық әрі ұйымдастырушылық жұмыстар құрайды.

Мемлекеттік аппарат қызметінің нысандары

1) Тікелей басқарушылық

Ұйымдастыру, үйлестіру және әкімшілік басқару әрекеттері.

2) Құқықтық нысандар

Заңдар мен құқықтық тетіктерді қолдану арқылы басқару.

Мемлекет механизмінің құрылымы

  • 1) Мемлекеттік органдар

    Мемлекеттік билікті жүзеге асыратын негізгі буындар.

  • 2) Мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындар

    Әлеуметтік және экономикалық міндеттерді орындауға қатысатын ұйымдар.

  • 3) Мемлекеттік қызметшілер

    Аппараттың күнделікті қызметін атқаратын кадрлық негіз.

  • 4) Ұйымдастырушы құралдар мен мәжбүрлеу күштері

    Аппарат қызметін қамтамасыз ететін ресурстар мен құқықтық мәжбүрлеу тетіктері.

Мемлекеттік аппаратты ұйымдастыру және қызмет ету қағидалары

Мемлекеттік аппаратты ұйымдастыру және оның қызмет ету қағидалары — мемлекеттік органдарды құру мен олардың жұмысын айқындайтын негізгі идеялар мен бастапқы бастаулар.

1) Адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының басымдылығы

2) Демократизм

3) Биліктің бөлінуі

4) Заңдылық

5) Жариялылық

6) Кәсіпқойлық

7) Алқалылық пен дара басшылықтың үйлесуі

8) Сайланушылық пен тағайындалушылықтың үйлесуі

9) Иерархиялылық

Мемлекеттік орган: түсінігі және белгілері

Мемлекеттік орган — мемлекеттік міндеттерді атқаратын және сол үшін тиісті биліктік өкілеттіліктер берілген ұйым немесе мекеме.

Мемлекеттік органға тән ерекшеліктер

  • а) Мемлекеттік (қазыналық) мүлікке иелік ету

    Жедел басқаруындағы мүліктің болуы.

  • б) Қаржылық дербестік элементтері

    Қаражаттары, банктік есепшоты және бюджеттен қаржыландыру көздерінің болуы.

  • в) Ұйымдық құрылым және бағыныштылық

    Белгіленген құрылым, қызметтік бағыныштылық және ішкі тәртіп жүйесі.

  • г) Биліктік өкілеттіліктер

    Осы негізде лауазымды тұлғалар мен алқалы органдар заңды түрде міндетті іс-әрекеттер жасайды.

Мемлекеттік органдардың классификациясы

1) Мемлекеттік қызметті жүзеге асыру нысаны бойынша

  • Өкілді органдар
  • Атқарушы-бұйырушы органдар
  • Сот органдары
  • Прокурорлық органдар
  • Өзге де бақылау-қадағалау органдары

2) Биліктің бөліну қағидасы бойынша

  • Заң шығарушы
  • Атқарушы
  • Сот

3) Қызметінің құқықтық нысаны бойынша

  • Құқық шығармашылық
  • Құқық қолданушылық
  • Құқық қорғаушылық

4) Иерархиясы бойынша

  • Республикалық
  • Жергілікті

5) Өкілеттілік мерзімі бойынша

  • Тұрақты (әрекет ету мерзімі шектеусіз құрылады)
  • Уақытша (қысқа мерзімді мақсаттарға жету үшін құрылады)

6) Құзырлығының сипаты бойынша

  • Жалпы құзырлықтағы органдар (мысалы, Үкімет)
  • Арнайы құзырлықтағы органдар (мысалы, министрліктер)