Қазақша рефераттар

Логикалық қателер

Логикалық қателер

Логикалық қателер — ойлау барысында ойдың бұрыс арнаға түсуінен туындайды. Олар, негізінен, ой қорытындысында, пікірде, ұғымдарға анықтама беруде, дәлелдеу мен теріске шығаруда, жалпы ойлау процесінде логикалық жүйенің және логикалық заңдардың бұзылуын білдіреді.

Дәстүрлі логикадағы негізгі түрлері

Дәстүрлі логикада логикалық қателердің мынадай үш түрі ертеден анықталған:

  1. 1

    Дәлелдеу негізіндегі қателер

  2. 2

    Тезиске қатысты қателер

  3. 3

    Аргумент келтірудегі қателер, яғни ой қорыту мен пікір формаларынан кететін қателер

Қалай пайда болады?

1) Алғышарттарды қате түсіндіру немесе қолдану

Белгілі бір шарттарда ғана ақиқат болатын пікір кейде ешбір шарт қоймай-ақ жалпы ақиқат ретінде қабылданады. Бұл — ойлаудың бастапқы негізін бұрмалайды.

2) Логика заңдарының бұзылуы

Мысалы, силлогизмде «терминдерді төрт еселеу» кездеседі: жалпы термин бар сияқты көрінгендіктен алғышарттар бір топқа жинақталады, ал шын мәнінде бірдей сөздің артында әртүрлі ұғымдар тұрады.

3) Қорытындыны қате талдау

Кейде алынған қорытынды талдаудың заңды түйіні бола алмайды: қорытынды бастапқы дәлелдеудің логикасынан туындамайды немесе дәлелдеу бағытын бұрады.

4) Дәлелдеуде тезисті алмастыру

Дәлелдеу барысында бастапқы тезис байқатпай өзгеріп кетеді: ақталуы тиіс пікірдің орнына басқа, жеңілірек немесе басқа мағынадағы тезис дәлелденеді. Бұл дәлелдеуді сырттай қисынды көрсеткенімен, мазмұндық тұрғыдан қате етеді.

Қысқаша түйін

Логикалық қателер — ойлаудың құрылымын әлсірететін ауытқулар. Олар алғышарттарды дұрыс қолданбаудан, логика заңдарын бұзудан, қорытындыны орынсыз шығарудан немесе дәлелдеуде тезисті алмастырудан туындайды.