Статистикалық көрсеткіш ретінде алынған орташа мән
Педагогикалық зерттеулердегі нәтижелерді статистикалық өңдеу әдістері
Педагогикалық зерттеулерде нәтижелерді статистикалық өңдеу әдістері — сандық көрсеткіштерді жүйелеуге, олардың жасырын заңдылықтарын айқындауға мүмкіндік беретін математикалық тәсілдер мен формулалар жиынтығы. Бұл әдістер тәжірибе нәтижесін нақтылауға көмектеседі, қорытындылардың сенімділігін арттырады және теориялық жинақтауларға негіз береді.
Педагогикада жиі қолданылатын математикалық әдістер
- Тіркеу — фактілер мен көрсеткіштерді жүйелі түрде белгілеу және жинақтау.
- Реттеу — деректерді белгілі бір тәртіпке келтіру (мысалы, өсу/кему ретімен).
- Межелеу — көрсеткіштерді интервалдарға бөліп, топтастыру.
Орташа көрсеткіштер және таратылу сипаттамалары
Статистикалық әдістердің көмегімен орташа көрсеткіштер анықталады: орташа арифметикалық, медиана (қатардың орталық мәні), сондай-ақ деректердің таратылу дәрежесін сипаттайтын орташа ауытқу және әртүрлі коэффициенттер. Мұндай есептеулерді жүргізу үшін тиісті формулалар мен салыстырмалы кестелер қолданылады.
Медиана мысалы
Мысалы, топтағы 12 оқушының бағалары өсу ретімен орналастырылса, тізім бойынша орта тұста тұрған мән медиана ретінде алынады. Бұл әдіс шектен тыс жоғары немесе төмен бағалардың әсерін азайтып, топтың «орташа» деңгейін дәлірек көрсетуі мүмкін.
Көрнекі ұсыну
Өңделген деректерді график, диаграмма және кесте түрінде көрсету сандық тәуелділіктерді айқын етеді және салыстыруды жеңілдетеді.
Орташа мәннің зерттеудегі маңызы
Статистикалық көрсеткіш ретінде алынған орташа мән — тәжірибеде зерттелетін құбылыс, сапа немесе қасиеттің орташа бағалау көрсеткіші. Ол зерттелетін топтың тұтас даму деңгейін сипаттайды. Екі немесе бірнеше таңдауды тікелей салыстыру арқылы әртүрлі топтардағы даму дәрежесі туралы негізделген қорытынды жасауға болады.
Корреляция әдісі: деректер арасындағы байланыс
Корреляция әдісі — екі тәжірибелік дерек арасындағы байланысты немесе тәуелділікті айқындауға арналған тәсіл. Ол бір құбылыстың екіншісіне ықпалын немесе уақыт бойынша (динамикада) байланысын көрсетуге мүмкіндік береді.
Ауыспалы көрсеткіштердің абсолютті мәндері бойынша тура байланысын анықтайды. Байланыс графикте көбіне түзу сызықпен көрінеді, сондықтан «сызбалы» деп аталады.
Абсолютті мәндерден гөрі реттік орындар мен шендерді салыстырады, яғни қатардағы орын тәртібіне сүйенеді.
Қосарлы корреляция екі ауыспалы арасындағы тәуелділікті талдайды, ал көптік корреляция бірнеше ауыспалыны бір уақытта қамтитын көпөлшемді талдау ретінде қолданбалы статистикада кең таралған.