Әдіснамалық талдау кезінде маңызды ерекшелігінің бірі, тиімді шешуі - ол оның біртұтастылығы
Әдіснамалық талдаудың біртұтастығы: деңгейлердің диалектикалық бірлігі
Әдіснамалық талдаудың маңызды ерекшелігі әрі тиімді шешімге жеткізетін басты шарты — оның біртұтастығы. Бұл сапалық деңгей әдіснамалық талдаудың үш құрамдас қабатының диалектикалық бірлігін қамтиды: философиялық, жалпығылыми және жеке ғылыми деңгейлер. Біртұтастылық талдау деп біз түрлі компоненттердің өзара байланысы мен бірлігіне сүйенетін тұтас жүйелік қарастыруды айтамыз.
Біртұтастылық нені білдіреді?
Бүтіндік пен біртұтастылық — барлық әдіснамалық деңгейлердің диалектикалық бірлігі ғана емес, сонымен қатар музыкалық білім беру педагогикасындағы категориялар мен мәселелердің өзара әрекеттесетін, біріктірілген жүйесі. Бұл жүйеде әр компонент басқа компоненттермен қатынаста өмір сүреді және бірін-бірі толықтырады.
Мысал: сабақ — жүйенің нақтыланған көрінісі
Музыкалық білім беру жүйесіндегі маңызды буынның бірі — сабақ. Ол процестің нақтылығын психологиялық және дидактикалық сипат арқылы айқындайды. Сондықтан әдіснамалық талдаудың заңдылығы мәселені тек философиялық немесе жалпы педагогикалық тұрғыда ғана қарастырумен шектелмейді. Қазіргі жағдайда әрбір ғылыми пән жай ғана «сала» емес, ол — белгілі бір көзқарас: тұтастыққа кең қарау және нақты мәселені тереңнен пайымдау тәсілі.
Негізгі принцип: философиялық, жалпығылыми және жеке ғылыми деңгейлердің бірлігі
Философиялық, жалпығылыми және жеке ғылыми деңгейлердің өзара бірлігі — әдіснамалық талдаудың негізгі принциптерінің бірі. Бұл бірлік функциясының мәні музыкалық-педагогикалық мәселені бірізді бағытта шешуге мүмкіндік береді, әсіресе музыкалық білім беру ерекшеліктерін және педагог-музыкантты даярлау үдерісін талдауда айқын көрінеді.
Осы принципті жүйелі қолдану талдауды тереңдетіп, мәселенің шешімін нақтылауға әкеледі. Нәтижесінде музыкалық-білімдік және музыкалық-педагогикалық процестердің байланысы мен өзара қатынасы айқындалады.
Тұлғалық үлгі: Г. Г. Нейгауз және талдаудың мәдени-ойшыл өлшемі
Г. Г. Нейгауздың музыкант әрі педагог-музыкант ретіндегі жан-жақты әрекетін Я. И. Мильштейн ерекше атап өтеді. Оның пікірінше, Нейгауз — ойшыл суретші: ол көркемдік, психологиялық және философиялық тұрғыдан пайымдауға ұмтылады.
«Диалектиканың шындығы — ақиқат ортасында екенін үйретеді: автор мен оқушының арасында жақсы мұғалім болса, автордың ойына, сезіміне терең енсе, ол мақсатты шешуші факторға айналады».
Музыканы талдау кезінде орындаушы кейде «тірі музыканы» уақытша түрде ұсақ бөлшектерге ажыратып, өңдеу барысында оны қайтадан тұтас музыкалық организм ретінде тірілте алады. Бұл ой талдаудың мақсаты бөлшектеу емес, қайта біріктіру арқылы мәнді ашу екенін көрсетеді.
Е. В. Николаева ұсынған үш теориялық әдіс
Е. В. Николаева зерттеулерінде әдіснамалық тұрғыдан өзекті кезеңге сәйкес келетін үш теориялық зерттеу әдісін ұсынады: интонациялық, парадигмалды-педагогикалық және өркениеттілік.
1) Интонациялық әдіс (дыбыс-ырғақтылық)
Интонациялық әдістің маңызы — отандық музыкалық білім беру тарихындағы музыкалық өнердің эволюциялық бірізділік қозғалысында өнердің интонациялық мәнін ашу. Осы негізде музыкалық білім беру компоненттерінің классификациялық жүйесі құрылып, олардың мазмұны мен ерекшелігі интонациялық талдау арқылы айқындалады.
2) Парадигмалды-педагогикалық әдіс
Бұл әдіс педагог-музыканттың мақсаттары мен міндеттеріне, принциптері мен мазмұнына, музыкалық білім беру әдістері мен формаларына қатысты көзқарастың қалыптасуын қарастырады. Шешімі үш деңгейде талданады:
- Отандық музыкалық білім беру тарихының негізгі кезеңдерінің даму логикасында;
- Музыкалық білім берудегі бағыттар мен ізденістер кезеңдерінде (халықтық, діни, ақсүйектік дәстүрлер);
- Жеке музыкалық-педагогикалық тұжырымдамалар шеңберінде.
3) Өркениеттілік әдісі
Өркениеттілік әдісі отандық музыкалық білім беру тарихын әлемдік тарихи-педагогикалық процестің қалыптасуы мен даму контексінде қарастыруды ұсынады. Бұл тәсіл ұлттық тәжірибені кең тарихи салыстыру аясында түсіндіруге мүмкіндік береді.
Қорытынды
Музыкалық-педагогикалық мәселені әдіснамалық талдау барысында біртұтастық принципін сақтау талдауды басқа қырлармен байланыстыра отырып шешуге көмектеседі. Атап айтқанда, логикалық, психологиялық және кәсібилік өлшемдер талдауды нақтылап, мазмұнын айқындап, бағытын жүйелейді.