ТУРИЗМДЕГІ МАРКЕТИНГТІК БАСҚАРУ
Негізгі фокус
Туризм индустриясы экономиканың өсім беретін бағыттарының бірі ретінде қарастырылады. Мәтінде туризмнің макроэкономикалық әсері, Қазақстандағы саланың орны және туристік кәсіпорындар үшін маркетингтік басқарудың маңызы негізделеді.
Кіріспе
Қазіргі кезеңде туризм индустриясы халықаралық қызмет көрсету саласының ең серпінді бағыттарының бірі. Оның кеңеюі мен дамуының маңызы туризмнің басқа экспорттық салаларға қарағанда бірқатар артықшылықтарымен айқындалады. Ең алдымен, туризм қалпына келмейтін ресурстарды шетелге шығарумен байланысты емес. Ал белсенді туризмнің дамуы шетел валютасының елге келуін арттырып, төлем балансын жақсартуға ықпал етеді.
Қазіргі туризм — әлемдік экономиканың құлдырауды аз білетін саласы. Шикізатты сату елдің табиғи ресурстарын азайтса, туристік өндіріс таусылмайтын, жаңғыратын әлеуетпен жұмыс істейді. Шетелдік экономистердің есептеулері бойынша, 100 мың турист қалада орта есеппен екі сағат болған жағдайда кемінде 350 мың доллар, яғни адам басына бір сағатта шамамен 17,5 доллар жұмсайды. Демек, шикізат сатуға сүйену экономикалық тығырыққа тіреуі мүмкін, ал туризмді дамыту — ұзақ мерзімді әрі экономикалық тұрғыдан тиімді болашақ.
Динамика
Соңғы 20 жылда әлемде шетел туристерінің келу санының орташа жылдық өсімі 5,1%, ал валюталық түсімнің өсімі 14% болған.
Көлем
Дүниежүзілік Туристік Ұйым деректері бойынша, әлемде 714,6 млн туристік келу тіркеліп, халықаралық туризмнен түсім 481 млрд долларға жеткен.
Жалпы алғанда, 1960—2008 жылдар аралығында туризмнен түсетін валюталық кіріс көлемі 174%-ға артқан. Мамандар болжамынша, халықаралық туризмнің дамуы әрі қарай да жалғасады: өсім қарқыны сақталса, 2010 жылы халықаралық сапарлар саны 937 млн адамға жетуі мүмкін.
Қазақстан үшін өзектілік
Қазақстанда, ТМД-ның басқа елдеріндегідей, туризмнің жеке сала ретінде қалыптасуына көп уақыт болған жоқ. Елдің нарықтық экономикаға көшуімен қатар жүретін саяси және әлеуметтік өзгерістер туризмнің дамуына әсер етті: туристік қызметтің стратегиясы мен тактикасы түбегейлі жаңарып, туризм түрлері мен формалары өзгерді. Бұл факторлардың барлығы ұлттық экономикаға айтарлықтай ықпал етеді.
Қазақстан үшін туризмді дамыту — қазіргі таңда маңызды міндеттердің бірі. Бұл бағыттың маңызын Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев та атап өткен: елдің бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін перспективалы салаларды дамыту қажет, олардың қатарында туризм де бар. Сонымен, туризм мемлекет үміт артатын маңызды салалардың бірі ретінде айқындалған.
Соған қарамастан, елімізде туризм саласы әлі де төмен деңгейде қалып отыр. Сондықтан саланың барлық аспектілеріне, әсіресе маркетингке жүйелі түрде көңіл бөлу болашақта жоғары нәтижелерге жеткізуі ықтимал. Осы фактор зерттеліп отырған тақырыптың өзектілігін айқындап, жұмыстың бағытын негіздейді.
Маркетингтің басқарудағы орны
Мемлекеттік кәсіпорындардың орнына жаңа меншік нысанындағы туристік фирмалар көбейіп келеді. Нарық жағдайында тұрақты орын алу үшін дамыған елдерде сыналған ғылыми әдістерді зерттеп, тәжірибеде қолдану маңызды. Кәсіпорынды басқаруда маркетинг мәселелері жетекші орын алады: маркетингті кешенді пайдалану — фирма табысының негізгі кепілдерінің бірі.
Маркетинг құралдарын қолданбас бұрын оның элементтері мен логикасын толық түсініп, содан кейін ғана нақты жағдайға сәйкес басым бағыттарды айқындау қажет. Қазақстанда нарық инфрақұрылымы жылдам қалыптасты: түрлі салаларда нарық ойыншыларының көшбасшылары анықталып, кәсіпорындар саны көбейіп келеді. Бәсекелестіктің күшеюі және тұтынушы сұранысының өзгеруі маркетингтік тәсілдердің маңызын одан әрі арттырды.
Зерттеудің нысаны және бағыты
Бұл жұмыста туристік қызметтер маркетингін жетілдіру мәселелері қарастырылып, алынған деректер негізінде «ПЕГАС» ЖШС-нің маркетингін жетілдіру жолдары ұсынылады. Мақсат — маркетингтік принциптерге сүйене отырып, кәсіпорынды дамыту шешімдерін қабылдауға қажетті іс-әрекеттер тізбесін анықтау.
Міндеттер
- Туристік қызметтер маркетингінің теориялық негіздерін баяндау.
- Кәсіпорынның экономикалық қызметін талдау.
- Баға қалыптастыру тиімділігін бағалау.
- Өткізуді ынталандыру әдістерін бағалау.
Зерттеудің жаңалығы
Қазақстан Республикасының туристік нарығына маркетингтік зерттеу жүргізіп, қызметтер жүйесін жетілдіру жолдарын «ПЕГАС» ЖШС тәжірибесінде қолдану тұрғысынан қарастыру.
Туризмнің кең ауқымды әсері
Туризмнің дамуы, көп жағдайда, оң әсер береді. Мысалы, мұнай өнеркәсібі қоршаған ортаны айтарлықтай ластап, жергілікті табиғи ортаға зиян келтіруі мүмкін. Ал туризм саласы, керісінше, табиғатты қорғауды, тазалық пен күтімді талап етеді. Осы тұрғыдан алғанда туристік кәсіпорындардың қызметі тек жалпы экономикаға ғана емес, қоршаған ортаға да жанама түрде пайда әкелуі ықтимал.
Қазақстанның туристік әлеуеті жоғары. Оны толық пайдаланып, тұрақты дамыту үшін салаға кәсіби менеджмент пен маркетингті жүйелі түрде енгізу қажет.
Бөлімдерге қысқаша шолу
Төмендегі бөлімдер бастапқы жоспардағы тараулардың мәнін қысқа әрі оқылымды форматта жинақтайды.
1.1
Маркетингтік басқару: түсінігі, функциялары және рөлі
Туризмде маркетингтік басқару нарықты зерттеу, сұранысты болжау, қызметтерді позициялау, коммуникация мен сатуды үйлестіру арқылы кәсіпорынның тұрақты өсімін қамтамасыз етуге бағытталады.
1.2
Маркетингтік концепцияны іске асыру технологиясы
Концепцияны тәжірибеде жүзеге асыру қызмет пакеттерін қалыптастырудан бастап, баға саясаты, өткізу арналары, сервистік стандарттар және клиент тәжірибесін өлшеу көрсеткіштеріне дейінгі жүйелі жұмысты қамтиды.
1.3
Туризмдегі қолдану ерекшеліктері
Туристік қызметтің материалдық емес сипаты, маусымдық құбылмалылық, сенім факторына тәуелділік және сервис сапасының тұрақтылығы маркетингтік басқаруда ерекше тәсілдерді қажет етеді.
2-тарау
«ПЕГАС» ЖШС: қызметті маркетингтік принциптер негізінде талдау
Компанияның жалпы сипаттамасы, қаржылық көрсеткіштері және туристік қызметтегі маркетинг элементтері бағаланып, практикалық ұсыныстар әзірлеуге негіз жасалады.
3-тарау
Туристік нарықтағы маркетингтік зерттеу және жылжыту стратегиясы
Нарықты зерделеу нәтижелері негізінде туристік ұйымдардың қызметтерін алға жылжыту стратегиялары қарастырылады: мақсатты аудиторияны нақтылау, ұсынысты дифференциациялау және коммуникация арналарын тиімді таңдау.