Жергілікті өкілді органдар - мәслихаттар
Жергілікті мемлекеттік басқарудың мәні
Жергілікті мемлекеттік басқаруды және жергілікті өзін-өзі басқаруды тиісті аумақтағы істің жай-күйіне жауапты жергілікті өкілді және атқарушы органдар жүзеге асырады.
Бірыңғай атқарушы жүйе
Жергілікті атқарушы органдар Қазақстан Республикасының атқарушы органдарының бірыңғай жүйесіне кіреді және аумақтық мүдделер мен даму қажеттіліктерін ұштастыра отырып, мемлекеттік саясаттың іске асуын қамтамасыз етеді.
Міндет: орындауды қамтамасыз ету
Жергілікті атқару органдары Конституцияның, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президенті мен Үкіметінің заңдары мен актілерінің орындалуын қамтамасыз етеді.
Жергілікті атқарушы органдардың негізгі құзыреті
Жергілікті атқарушы органдардың құзыретіне аумақты дамыту жоспарларын, экономикалық және әлеуметтік бағдарламаларды әзірлеу, жергілікті бюджетті дайындау және оның атқарылуын қамтамасыз ету, коммуналдық меншікті басқару, сондай-ақ жергілікті органдардың жұмысын ұйымдастыру сияқты міндеттер кіреді.
Іс жүзіндегі бағыттар
- Жоспарлау: аумақтық даму жоспарлары және бағдарламалар
- Қаржы: жергілікті бюджет және оның орындалуы
- Меншік: коммуналдық мүлікті басқару
- Ұйымдастыру: әкімшілік жұмысты үйлестіру
Жергілікті атқару органдарының өкілеттігі Қазақстан Республикасының «Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» Заңының 42–46-баптарында егжей-тегжейлі баяндалған.
Әкімшілік аппараты және қамтамасыз ету
Жергілікті әкімшілік пен оның органдарының қызметін ұйымдастыру, құқықтық және материалдық-техникалық тұрғыдан қамтамасыз ету үшін жергілікті әкімшіліктің аппараты құрылады. Ол бюджет жобасын талдауға және бюджет орындалуын ұйымдастыруға қатысады.
Жергілікті өкілді органдар: мәслихаттар
Жергілікті өкілді органдар — мәслихаттар. Мәслихат — облыс, аудан және қала халқы сайлайтын, халықтың еркін білдіретін және Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес сол ерікті іске асыруға қажетті шараларды белгілейтін әрі олардың орындалуын бақылайтын сайланбалы орган.
1) Сайланбалылық
Мәслихаттың басты сипаты — сайланбалы орган болуы. Бұл белгі өкілділік табиғатын айқындайды.
2) Халық сайлайды
Мәслихаттарды әкімшілік-аумақтық бірліктердің халқы сайлайды, сондықтан олар сол бірліктердің өкілді органдары болып табылады.
3) Халық еркін білдіру
Мәслихаттар тиісті аумақта тұратын халықтың еркін білдіреді және оны іске асыру тетіктерін қалыптастырады.
Қызмет саласы және бақылау
Мәслихат өз қызметін Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жүзеге асырады: халық еркін іске асыруға қажетті шараларды белгілейді, олардың орындалуын бақылайды.
Қайта ұйымдастыру кезіндегі өкілеттік
Әкімшілік-аумақтық бөлініс қайта ұйымдастырылған (біріктірілген, қосылған, қайта құрылған, бөліп шығарылған немесе бөлінген) жағдайда жаңадан сайланған мәслихаттың алғашқы сессиясы басталғанға дейін депутаттар өз өкілеттігін сақтайды. Бұл кезеңде олар құрамына өз сайлаушыларының басым бөлігі кірген қайта ұйымдастырылған мәслихаттардың депутаттары болып есептеледі.
Депутаттар саны және мәслихаттың заңдылығы
Тиісті мәслихат депутаттарының санын Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы мынадай шектерде белгілейді:
Облыстық, Астана және Алматы қалалары
50 депутатқа дейін
Қалалық мәслихат
30 депутатқа дейін
Аудандық мәслихат
25 депутатқа дейін
Мәслихат заңды деп танылуы үшін, Орталық сайлау комиссиясы белгілеген депутаттардың жалпы санының кемінде төрттен үші сайланған болуы қажет.
Тұрақты комиссиялар
Мәслихат өз өкілеттігі мерзіміне тұрақты комиссиялар құрады. Олардың саны жетіден аспауға тиіс. Қажет болған жағдайда мәслихат комиссияларды қайта құрып, таратып немесе қайта ұйымдастыра алады.
Құрамы мен сайлануы
Комиссиялардың тізбесі мен сан құрамын мәслихат айқындайды. Төрағалар мен мүшелер тиісті мәслихат депутаттарының арасынан сайланады.
Есептілік
Тұрақты комиссиялар өздерін сайлаған мәслихат алдында жауапты және жылына кемінде бір рет өз қызметі туралы есеп береді.
Мәслихат депутаттарын сайлау Қазақстан Республикасының сайлау туралы заңнамасымен реттеледі.
Жергілікті өзін-өзі басқару
Жергілікті өзін-өзі басқару облыс, аудан, қала, қаладағы аудан, ауылдық (селолық) округ шегінде, сондай-ақ ауылдық (селолық) округтің құрамына кірмейтін кент пен ауыл (село) деңгейінде жеке жүзеге асырылады.
Іске асыру тәсілдері
Жергілікті өзін-өзі басқаруды жергілікті қоғамдастық мүшелері тікелей, сондай-ақ мәслихаттар мен өзге де жергілікті өзін-өзі басқару органдары арқылы жүзеге асырады.
Әкімнің рөлі
Облыс, аудан, қала, қаладағы аудан, ауылдық (селолық) округ, сондай-ақ округ құрамына кірмейтін кент пен ауыл (село) әкімі мемлекеттік басқару функцияларымен қатар жергілікті өзін-өзі басқару органдарының функцияларын да жүзеге асырады.