Қазақстан Республикасы су көздерінің қысқаша сипаттамасы туралы қазақша реферат
Су — өмірдің негізі
Су — тіршіліктің басты шарты. Сусыз атмосфера оттегімен толық әрі тұрақты түрде қамтамасыз етілмейді. Су үлкен (геологиялық) және кіші (биохимиялық) зат айналымына қатысып, Жердегі табиғи тепе-теңдікті ұстап тұрады. Қазіргі ғылыми көзқарас бойынша, өмір ең алдымен суда пайда болған.
Негізгі деректер
- Адам ағзасының шамамен 60%-ы судан тұрады.
- БҰҰ деректеріне сәйкес, ХХІ ғасырда ең өткір жаһандық мәселе ғаламдық жылынудан да бұрын су тапшылығы болуы мүмкін.
- Су жетіспеушілігі кедейлік пен мешеулікті тереңдетіп қана қоймай, этникалық және мемлекетаралық қақтығыстарға да түрткі болуы ықтимал.
Судың құндылығы: биологиядан әлеуметтік факторға дейін
Су адам үшін тек биологиялық қажеттілік емес, әлеуметтік-экономикалық факторға да айналды. Биологиялық қажеттілікті өтеу үшін адам тәулігіне орта есеппен 5 литрдей су тұтынса, тұрмыстық, өндірістік және ауылшаруашылық қажеттіліктерімен қоса есептегенде, бұл көрсеткіш 1500–2000 литрге дейін жетуі мүмкін.
Судың экономикалық өлшемі
Кей аймақтарда су стратегиялық ресурс ретінде бағаланады: мысалы, Араб Әмірліктерінде 1 литр ауызсуды 1 литр шикі мұнайға айырбастауға болады деген дерек кездеседі. Табиғи ауызсу біртіндеп ұлттық байлық санатына еніп, дүкендерде ауызсудың сатылуы қалыпты құбылысқа айналды.
Жер шарындағы су қоры және тұщы судың қолжетімділігі
Жер ғаламшарындағы жалпы су қоры шамамен 1 400 000 км³, алайда оның басым бөлігі ащы. Су қорын пайдаланғанда, оның табиғи айналымының жылдамдығын да ескерген жөн.
Тұщы судың негізгі бөлігі
Тұщы судың шамамен 70%-ы мәңгі мұздықтар мен мәңгі қардың үлесінде. Алайда бұл қор тікелей пайдалануға қолжетімсіз, сондықтан ол шартты түрде «өлі табиғи су қоры» ретінде қарастырылады.
Қолжетімді судың шектеулілігі
Жердің терең қойнауындағы суды игеру де күрделі. Соның салдарынан адамның қолы жететін және ішуге жарамды су қоры өте аз — шамамен 0,001% ғана.
Қазақстан Республикасының су көздері
Қазақстан Республикасының тұщы су қорлары ауқымды болғанымен, аумақ бойынша олардың орналасуы біркелкі емес. Елдегі негізгі су көздері — өзендер. Қазақстанның көптеген өзендері, әсіресе салалары, суының аздығына байланысты жаз мезгілінде тартылып, кейде жеке көлшіктерге бөлініп қалады; ал қар еріген кезеңде ғана молая түсіп, тасиды.
Көлдер қоры
Республика аумағында ірі көлдер — Балқаш, Теңіз, Қорғалжын, Құсмұрын, Зайсан, Марқакөл, Алакөл және мыңдаған шағын көлдер бар. Жалпы саны шамамен 50 000 көлге жуық: олардың 32%-ы тұщы сулы, ал қалғандарының суы жоғары минералданған.
Суды тұтыну құрылымы
Қазақстанда суды ең көп тұтынатын сала — ауыл шаруашылығы. Екінші орында — өнеркәсіп пен энергетика, үшінші орында — қалалардың коммуналдық шаруашылығы.