Негізгі қорларды тиімді пайдалануды талдау
Нарықтық қатынастарға өтумен байланысты әрбір қоғам өзінің даму бағытын таңдаудың алдында тұрады. Нарықтық экономикада нақты экономикалық процестердің күрделілігі, олардың қайшылығы және біртекті еместігі прогрессивті үрдістерге жауап беретін экономикалық саясат бағыттарын таңдауды қиындатады. Қазіргі экономика — өзара қарама-қайшы құбылыстар тоғысы: нарықтық қатынастар жүйесі және экономиканы саналы түрде реттеу.
Осы мәселелерді шешу үшін кәсіпорынды тек техникалық әлеуетпен қамтамасыз ету жеткіліксіз; ең маңыздысы — осы әлеуетті тиімді пайдалану деңгейін арттыру. Өнім өндіру және қызмет көрсету процесінде келесі экономикалық ресурстар пайдаланылады:
- Табиғи ресурстар (жер, су, орман, жер қойнауы).
- Еңбек ресурстары (адамдар және олардың тауар өндіру мен қызмет көрсету мүмкіндігі).
- Өндірістік қорлар (ғимараттар, құрылыстар, станоктар, көлік құралдары, материалдар, шикізат, энергия, қосалқы бөлшектер және т.б.).
- Кәсіпкерлік қабілет (ұйымдастыру, тәуекелді басқару, шешім қабылдау).
Негізгі қорлар мен капитал: өндірістегі орны
Өндірістің заттанған құралдары кәсіпорын капиталы деп аталады. Капитал өнім өндіруге қатысатын өндіріс құралы ретінде екіге бөлінеді: еңбек құралдары және еңбек заттары. Еңбек құралдары негізгі өндірістік қорлардың материалдық негізін құрайды, яғни негізгі капитал, ал еңбек заттары айналым капиталын қалыптастырады.
Негізгі ой
Негізгі қорлар өндіріс саласында қызмет атқарып, ұлттық байлықтың ең ірі бөлігін құрайды.
Нарықтық жағдайда кәсіпорын меншік түріне қарамастан жабдықтарды сатып алуды, цехтер салуды және өндірісті жаңғыртуды өз қаражаттары есебінен (меншікті қаражат, амортизация, пайда, кредит) жүзеге асырады. Сондықтан негізгі қорларды құру мен сатып алуға жұмсалған инвестициялар ақталуы үшін оларды толық әрі тиімді пайдалану қажет.
Зерттеу тақырыбы және өзектілігі
Кәсіпорын негізгі қорларын қалай пайдаланатыны оның пайдасына тікелей әсер етеді; демек, кәсіпорынның әрі қарайғы дамуы да осы факторға байланысты. Осыған байланысты жұмыстың тақырыбы — негізгі қорлардың жіктелуі мен формалары, оларды пайдалану талдауы және негізгі қорлар есебінің мәселелері.
Негізгі қорлардың есебі мен талдауы бойынша теориялық және әдіснамалық мәселелерді зерттеуге Е.Е. Савицкая, Л.А. Виногоров, Г.В. Снитко және басқа да ғалымдардың еңбектері арналған. Осы жұмыста тақырыпты ашу үшін аталған авторлардың зерттеулері пайдаланылды.
Жұмыстың құрылымы
1-бөлім. Нарықтық жағдайдағы негізгі қорлардың экономикалық мәні
- Негізгі қорлардың экономикалық категория ретіндегі мәні және өндіріс процесіндегі рөлі.
- Негізгі қорлардың қозғалысы, жағдайы және бар болуын сипаттайтын көрсеткіштер.
- Негізгі қорларды бақылау.
- Тозу және амортизация: негізгі қорлардың біртіндеп қалпына келу механизмі.
2-бөлім. Негізгі өндірістік қорларды тиімді пайдалануды талдау
Бұл бөлімде талдаудың базасы ретінде «Мұнайгазқұрылыс» ААҚ мәліметтері алынады. Кәсіпорын қызметін жан-жақты көрсету үшін негізгі технико-экономикалық көрсеткіштер талданады, екі жылдық деректер негізінде абсолюттік өзгерістер мен өсу қарқыны есептеледі.
- Кәсіпорын қызметінің технико-экономикалық көрсеткіштерін талдау.
- Негізгі қорлардың динамикасы мен құрылымын талдау.
- Негізгі қорларды тиімді пайдалану деңгейін талдау.
- Қорқайтарым және қорсыйымдылық көрсеткіштері, олардың өзгеру себептері мен факторлары.
3-бөлім. Тиімділікті арттыру жолдары мен резервтері
Қорытынды бөлімде негізгі қорларды тиімді пайдалануды арттырудың бағыттары ұсынылады: талдау мен есеп жүргізуді жетілдіру, кәсіпорынның активті бөлігін (өндірістік машиналар мен жабдықтарды) тиімді қолдану, сондай-ақ құрылыс техникасын дамыту перспективалары мен тенденцияларын бағалау.
- Тиімді пайдалануды арттыру резервтері.
- Кәсіпорын негізгі қорларын тиімді пайдалану жолдарын күшейту және басқару шешімдері.
Әдіснамалық негіз және көлемі
Жұмыстың әдіснамалық негізі ретінде кәсіпорында негізгі қорлардың есебі мен талдауына қатысты нормативтік-құқықтық құжаттар, арнайы және кезеңдік әдебиеттер қолданылды. Жұмыстың жалпы көлемі — 59 бет.
Мазмұны (қысқаша)
Кіріспе
2-бет
1-бөлім. Нарықтық жағдайдағы негізгі қорлардың мәні
- 1.1 Негізгі қорлар экономикалық категория ретінде және олардың өндіріс процесіндегі рөлі 4
- 1.2 Негізгі қорлар қозғалысы, жағдайы және бар болу көрсеткіштері 9
- 1.3 Негізгі қорларды бақылау 13
- 1.4 Негізгі қорлардың тозуы және амортизациясы 15
2-бөлім. Негізгі өндірістік қорларды тиімді пайдалануды талдау
- 2.1 Кәсіпорын қызметінің технико-экономикалық көрсеткіштерін талдау 23
- 2.2 «Мұнайгазқұрылыс» ААҚ негізгі қорлар динамикасы мен құрылымын талдау 28
- 2.3 Негізгі қорларды тиімді пайдалануды талдау 33
- 2.4 Тиімді пайдалану көрсеткіштері мен факторларын талдау 35
3-бөлім. Тиімді пайдалануды арттыру жолдары
- 3.1 Тиімді пайдалануды арттыру резервтері 47
- 3.2 Негізгі қорларды тиімді пайдалану жолдарын жетілдіру 49
Қорытынды
56-бет
Пайдаланылған әдебиеттер
59-бет
Жалпы көлем
59 бет
Ескертпе
Бұл мәтін курстық жұмыстың кіріспесі мен құрылымын сипаттайды. Негізгі басымдық — өндірістік негізгі қорлардың экономикалық мәнін ашу, оларды талдау әдістерін қолдану және кәсіпорын деңгейінде тиімділік резервтерін ұсыну.