Кәсіпорынның банкрот болу мүмкіндігі
Жоспар
Төменде курстық жұмыстың құрылымы берілген. Бөлімдер банкроттық ұғымын, құқықтық реттелуін, кәсіпорындағы себептерді және алдын алу тетіктерін жүйелі түрде қамтиды.
Кіріспе
Банкроттық — ақша қаражатының жеткіліксіздігі салдарынан борышқордың өз міндеттемелерін өтеуге төлем қабілетінің болмауы. Кәсіпорын банкроттығы, әдетте, ұзақ уақыт бойы шығынның кірістен артық болуы және сол шығынды өтейтін тұрақты көздердің табылмауы нәтижесінде қалыптасады.
Құқықтық тұрғыдан анықтама
Құқық қолдану тәжірибесінде банкроттық — сот немесе төрелік орган борышқордың қарызын толық өтеуге қабілетсіз екенін айқындағаннан кейін, қарызды өтеу мақсатында оның экономикалық қызметін тоқтатуға байланысты рәсімдер жиынтығы. Бұл кредит берушілердің талабын қанағаттандыру үшін борышқор мүлкін сатуды (активтерді өткізуді) талап етуі мүмкін.
Сот шешімі бойынша міндеттемелерін өтеуге қабілетсіз кәсіпорындар қайта құрылымдаудан өтуі ықтимал: оларға қарызын өтеуге және банкроттықтан шығуға белгілі бір мерзім беріледі. Ал кей жағдайларда борышқор фирмалар мен ұйымдардың қызметі тоқтатылып, тарату рәсімі ашық жарияланып, мүлік аукцион арқылы немесе өз қызметкерлері мен инвесторларының сатып алуы арқылы өткізілетін тәртіп қолданылады.
Ерікті банкроттық
Егер төлем қабілетсіздігін тану туралы арызды сотқа борышқордың өзі берсе, бұл ерікті банкроттық деп аталады.
Ықтиярсыз (мәжбүрлі) банкроттық
Егер арыз қарызы өтелмеген кредит берушіден түссе, банкроттық ықтиярсыз (мәжбүрлі) түрде қозғалуы мүмкін.
Қазақстандағы мемлекеттік қарыз алу: негізгі түрлері
«Мемлекеттік және мемлекет кепілдендірген қарыз алу мен борыш туралы» Қазақстан Республикасының заңына сәйкес қарыз алудың негізгі түрлері: мемлекеттік қарыз алу және мемлекет кепілдендірген қарыз алу.
-
Үкімет
Республикалық бюджеттің тапшылығын қаржыландыру мақсатында қарыз алады.
-
Ұлттық банк
Төлем балансын қолдау, алтын-валюта активтерін толықтыру, сондай-ақ жүргізіліп отырған ақша-кредит саясатына байланысты өзге мақсаттар үшін қарыз алуы мүмкін.
-
Жергілікті атқарушы органдар
Аймақтық инвестициялық бағдарламаларды қаржыландыруға байланысты жергілікті бюджеттің тапшылығын жабу үшін қарыз алады.
Қарыз туралы келіссөздер жүргізу, шарттарға қол қою тәртібі, сондай-ақ мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару, орналастыру, айналысқа түсіру, өтеу және оларға қызмет көрсету тәртібі Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейтін нормалармен реттеледі.
Банкроттық — кәсіпорындардың төлем қабілетсіздігі салдарынан өз жұмысын мәжбүрлі тоқтатуы. Көп жағдайда бұл шығынның кірістен асып кетуінен туындайды. Борышқор тек сот шешімімен банкрот деп танылады.
Нормативтік негіз
Борышқорды банкрот деп танудың негіздері, тәртібі және рәсімдері Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 52–57-баптарында, сондай-ақ «Банкроттық туралы» заңда (21.01.1997) көзделген. Осы актілерге сәйкес банкроттық ерікті немесе ықтиярсыз түрде жүзеге асырылуы мүмкін.
Егер банкроттыққа ұшыраған кәсіпорынның кредит беруші алдындағы қарыздарын және өзге де міндетті төлемдерді өтеуге қатысты үшінші тұлғаның кепілдігі болмаса, сот бұқаралық ақпарат құралдарында борышқордың қаржылық жағдайын жақсартуға және кредит берушілердің талап-шағымдарын қанағаттандыруға көмектесе алатын заңды тұлғалар мен азаматтарға арналған конкурс (тендер) жариялай алады.
Заңның негізгі ұстанымы
Қолданыстағы құқықтық реттеу, ең алдымен, борышкер кәсіпорынды мүмкіндігінше сақтап қалуға бағытталған. Себебі кәсіпорындардың жаппай банкрот болуы елеулі әлеуметтік салдарға әкелуі мүмкін. Сондықтан нарықтық экономикасы қалыптасқан мемлекеттерде кәсіпорынды жалпы күйреуден қорғауға арналған арнайы механизмдер жұмыс істейді, ал олардың маңызды элементтерінің бірі — банкроттықты құқықтық реттеу.
Ескертпе: мәтін курстық жұмыс материалына негізделген (шамамен 28 бет).