Кәсіпорындағы есурстарды қолданудың тиімділігін келесі көрсеткіштер сипаттайды: - еңбек өнімділігінің жоғарылауы
Кәсіпорындағы ресурстарды қолдану тиімділігі
Кәсіпорында ресурстарды тиімді пайдалану ең алдымен еңбек тиімділігі арқылы көрінеді. Бұл бағытты бағалау нақты көрсеткіштер жүйесіне сүйенеді және олар басқарушылық шешімдердің сапасына тікелей әсер етеді.
Негізгі көрсеткіштер
- Еңбек өнімділігінің артуы.
- Еңбек өнімділігінің жоғарылауы есебінен өндірілген өнім көлемінің ұлғаюы.
- Базистік кезеңмен салыстырғанда есептік кезеңде жұмысшылар еңбегін салыстырмалы үнемдеу.
- Еңбекақы қорын салыстырмалы үнемдеу.
- Еңбек өнімділігі мен орташа еңбекақы деңгейінің арақатынасы.
Еңбек нәтижесі: өлшемі және мәні
Жұмыс күшін қолданудың нәтижесі — жұмысшының нақты еңбегі. Ол өндірілген нақты өнім көлемімен өлшенеді және жұмысшы қол жеткізген еңбек тиімділігі арқылы айқындалады.
Салыстырмалы үнемдеуді есептеу логикасы
Еңбек өнімділігінің жоғарылауы есебінен өндірілген өнім көлемінің өсімін өткен кезеңдегі еңбек өнімділігіне бөлгенде, еңбек ресурстарын салыстырмалы үнемдеу мөлшерін анықтауға болады.
Нәтиже
Еңбек өнімділігі 6766,87 сомаға артқан жағдайда, өндіріс көлемінің өсімі еңбек күшін 368 адамға үнемдеуге мүмкіндік берді.
Түсіндірме
Бұл есептік кезеңдегі еңбек өнімділігі деңгейінде кәсіпорын базистік өнім көлеміне 368 адамға аз жұмысшы санымен де қол жеткізе алатынын көрсетеді.
Еңбекақы шығындарының тиімділігі
Еңбекақы шығындарының тиімділігін талдау бірнеше бағытты қамтиды: еңбекақы қорын салыстырмалы үнемдеу, жұмысшылар санының әсері, орташа еңбекақы деңгейі, еңбекақы қорына еңбек өнімділігі мен өндірілген өнім көлемінің факторлық ықпалы, сондай-ақ орташа еңбекақы өсімі мен еңбек өнімділігі өсімі қарқындарының арақатынасы.
Еңбекақы қорының тәуелділік моделі
Еңбекақы қоры жұмысшылар саны мен бір жұмысшының орташа еңбекақысына тәуелді және келесі түрде беріледі:
Формула
- V
- еңбекақы қоры
- K
- жұмысшылар саны
- Ū
- бір жұмысшының орташа еңбекақысы
Ескерту
Абсолюттік айырмашылықтар әдісі тәжірибеде басқарушылық шешімдер мен қорытындылар жасау үшін жиі қолданылады, алайда оның нәтижелері әрқашан дәл бола бермейді.
Абсолюттік және салыстырмалы үнемдеу
Еңбекақы бойынша шығындардың абсолюттік үнемделуі есептік және базистік кезеңдердегі еңбекақы қорының айырмасы ретінде анықталады. Бұл көрсеткіш шығындардың абсолюттік өзгерісін сипаттайды, бірақ өзгерістің нәтижелілігін толық ашпайды. Сондықтан еңбекақының салыстырмалы үнемделуін анықтау қажет.
Еңбек тиімділігін анықтаудың қағидалары
Еңбек тиімділігінің әдістемелік мәселелерінің ішінде оны анықтаудың принциптері ерекше маңызды. Тиімділік жөніндегі көзқарастарда персонал еңбегінің нәтижесі техникалық, технологиялық, ұйымдастырушылық, әлеуметтік, экономикалық және басқа да көрсеткіштер арқылы сипатталады.
Тиімділік қатынасы: «нәтиже / шығын»
Тиімділік элементі нәтижелер мен шығындардың арақатынасы ретінде қарастырылады. Оны арттырудың негізгі мүмкіндіктері:
- Шығындарды өзгертпей нәтижені арттыру.
- Нәтижені өзгертпей шығындарды төмендету.
- Шығындардың өсуіне қарағанда нәтижені жоғары қарқынмен ұлғайту.
Кешенді бағалау және интенсивті даму
Жұмысшылар еңбегінің өзіндік ерекшелігі мен оның өндіріс нәтижесіне ықпалын ескере отырып, тиімділікті кешенді түрде бағалау қажет. Еңбек тиімділігін арттыру нарықтық қатынастар дамыған жағдайда кәсіпорындағы негізгі мәселелерді дұрыс бағалап, оңтайлы шешімдер қабылдаумен тығыз байланысты.
Тиімділіктің жоғарылауы кәсіпорынның интенсивті даму факторларына жатады. Интенсификация процесін сипаттауда тірі және заттанған еңбекке жұмсалған шығындарды қатар ескеру маңызды. Дегенмен, түпкі мағынада еңбек тиімділігі — өндіріс тиімділігін арттыру мен интенсификациялаудың жалпылама көрсеткіші.
Еңбек туралы ғылымның фокусы
Еңбек туралы ғылым еңбек тиімділігін жүйелі түрде арттыруды қарастырады: еңбектің экономикалық тиімділігін көтеру, адам капиталының шығармашылық әлеуетін ұтымды пайдалану, еңбек мотивациясы мен ұйымдастыру әдістерін тұрақты жетілдіру, еңбек жағдайларын жақсарту және әлеуметтік қорғалуын қамтамасыз ету.
Әлемдік тәжірибеде ең басты өндіргіш күш — адам. Әрбір жұмысшы, жеке топтар және тұтас қоғам еңбек қызметін жүзеге асыру мүмкіндіктері мен қабілеттеріне ие және сол әлеуетті тиімділікке айналдыра алады.
Қорытынды бағыт
Еңбек процесінің тиімділігін арттыру еңбектің техникалық базасын жетілдіруді және оны ұтымды ұйымдастыруды қамтамасыз ететін барлық элементтерді кешенді түрде қарастыруды талап етеді.