Қазақша рефераттар

Бас прокуратура

Қазақстан Республикасының прокуратура органдарының біртұтас жүйесі

Қазақстан Республикасының прокуратура органдарының біртұтас жүйесін Бас прокуратура, облыстардың прокуратуралары, республикалық маңызы бар қалалар мен Республика астанасының прокуратуралары, ауданаралық, аудандық, қалалық және соларға теңестірілген әскери және мамандандырылған прокуратуралар құрайды.

Бас прокуратураның орны мен басшылығы

ҚР Бас прокуратурасы прокурорлық жүйенің жоғары буыны болып табылады және барлық прокуратура органдары мен оның мекемелеріне басшылықты жүзеге асырады. Бас прокуратураны заңның 12-бабына сәйкес ҚР Бас прокуроры басқарады. Оның ҚР Президенті ҚР Бас прокурорының ұсынуымен қызметке тағайындайтын және қызметтен босататын бірінші орынбасары мен орынбасарлары болады.

Алқа және ішкі құрылым

Бас прокуратурада Алқа құрылады. Оның төрағасы — ҚР Бас прокуроры, ал мүшелері — ҚР Бас прокуроры тағайындайтын бірінші орынбасары мен орынбасарлары (лауазымы бойынша), сондай-ақ басқа да прокурор қызметкерлер.

ҚР Бас прокуратурасының құрылымын департаменттер, басқармалар және бөлімдер құрайды. Оларды аға көмекші мәртебесіне ие бастықтар басқарады. Сондай-ақ ҚР Бас прокурорының ерекше тапсырмалар жөніндегі кеңесшілері мен көмекшілері болады. Бас прокурор орынбасарларының да ерекше тапсырмалар жөніндегі көмекшілері қарастырылған.

Лауазымдар құрамы

  • Департамент, басқарма, бөлім бастықтары және олардың орынбасарлары
  • Аға көмекшілер, көмекшілер, ерекше тапсырмалар жөніндегі көмекшілер
  • Аға прокурорлар және прокурорлар

Ұйымдастыру қағидасы

Әр бөлімше прокурорлық қадағалаудың заңмен белгіленген бағыттарын ескере отырып, прокурорлық жүйенің функцияларынан туындайтын міндеттерді шешеді және орындайды.

Бас әскери прокуратура

Бас басқарма құқығында ҚР Бас прокуратурасының құрылымына бір мезгілде ҚР Бас прокурорының орынбасары болып табылатын Бас әскери прокурор басқаратын Бас әскери прокуратура кіреді.

Департаменттердің, басқармалар мен бөлімдердің бастықтарын және олардың орынбасарларын, сондай-ақ аға көмекшілерді, көмекшілерді, ерекше тапсырмалар жөніндегі көмекшілерді, департаменттердің, басқармалар мен бөлімдердің аға прокурорлары мен прокурорларын республика Бас прокуроры қызметке тағайындайды және қызметтен босатады.

Бас прокуратураның негізгі функциялары (Заңның 12-бабы, 5-тармақ)

  • Прокуратура органдарының негізгі бағыттар бойынша іс-қимылдарын үйлестіруді және орайластырылуын қамтамасыз етеді.
  • Республикада заңдардың орындалуын және заңдылықтың жай-күйін қадағалау практикасына талдау жасайды.
  • Прокурорлық қадағалауды жетілдіру жөнінде ұсыныстар әзірлейді.
  • Прокуратура органдарының заңдардың орындалуын қадағалау жөніндегі жұмысын бақылайды.
  • Жедел-іздестіру қызметін, анықтауды және тергеуді жүзеге асыратын өзге де құқық қорғау органдарымен өзара іс-қимыл жасайды және олардың қызметін үйлестіреді.
  • Кадрлардың біліктілігін арттыруды ұйымдастырады және жүргізеді.
  • Норма шығармашылық қызметіне қатысады.
  • Халықаралық ынтымақтастық саласында прокуратура органдарының атынан өкілдік етеді.

Дереккөзге сілтеме: [1, 220-б.]

Прокурорлық қадағалаудың бірегей сипаты және оның салалары

Өз мәні бойынша прокурорлық қадағалау — мемлекеттік қызметтің өзгеше әрі бірегей түрі. Бұл прокуратура жүйесінің мақсаттарының ортақтығына, жүйенің біртұтастығына және прокуратура қызметінің құқықтық базасының бірыңғай болуына байланысты.

Қадағалау процесіндегі негізгі айырмашылықтар

Дегенмен прокурорлық қадағалау процесінің өзінде елеулі өзгешеліктер бар. Біртұтас қадағалауды жүзеге асырудағы мұндай айырмашылықтар мына факторлардан туындайды:

  • қадағалау жүзеге асырылатын заңнаманың ерекшеліктері;
  • заңнаманы орындайтын объектілердің ерекшелігі;
  • прокурорлардың өкілеттіктеріндегі айырмашылықтар.

«Прокуратура туралы» ҚР Заңы бойынша қадағалау салалары (4-бап)

  • Министрліктердің, ведомстволардың, өкілетті және атқарушы органдардың, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының, бақылаушы органдардың және олардың лауазымды адамдарының заңдарды, ҚР Президентінің жарлықтарын және өзге де нормативтік актілерді дәл әрі бірыңғай қолдануын, сондай-ақ олардың шығаратын нормативтік құқықтық актілерінің заңнамаға сәйкестігін қадағалау.
  • Қазақстан Республикасының аумағында және одан тыс жерлерде адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарының сақталуын қадағалау.
  • Жедел-іздестіру қызметін жүзеге асыратын органдардың заңды қолдануын қадағалау.
  • Анықтау және алдын ала тергеу органдарының заңды қолдануын қадағалау.
  • Әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнаманы қолдану кезіндегі қадағалау.
  • Атқарушылық іс жүргізудің заңдылығын, бас бостандығынан айыру орындарындағы адамдарға қатысты заңдардың дұрыс қолданылуын, сот тағайындаған жазаны және мәжбүрлеу сипатындағы өзге де шараларды орындау кезінде, сондай-ақ азаматтық және өзге істер бойынша сот шешімдерінің орындалуын қадағалау.

Прокуратура қызметінің өзге бағыттары

  • Қылмыстық, азаматтық және өзге де сот ісін жүргізу барысында заңда белгіленген өкілеттіктерге, сондай-ақ қылмыстық іс жүргізу, азаматтық іс жүргізу және өзге де заңнамаларға сәйкес апелляциялық және қадағалау тәртібімен сотта мемлекеттің мүдделерін білдіру.
  • Конституцияның 83-бабына, заңға және қылмыстық іс жүргізу заңнамасына сәйкес тәртіппен және шектерде қылмыстық қудалауды жүзеге асыру.
  • Қылмысқа қарсы күрес жөніндегі құқық қорғау органдарының қызметін үйлестіру.
  • Статистикалық көрсеткіштердің тұтастығын, объективтілігін және жеткіліктілігін қамтамасыз ету мақсатында мемлекеттік құқықтық статистиканы қалыптастыру.
  • Норма шығармашылық қызметке қатысу, сондай-ақ халықаралық ынтымақтастық саласында прокуратура органдарын білдіру.

Сонымен қатар, жаңа ҚР ҚІЖК-не сәйкес прокурор айыпталушыны сотқа тапсыруды жүзеге асырады.