Техниканың дамуындағы негізгі қозғаушы күш - қоғамға қажетті материалдық қажеттіліктер өндірісі
Мазмұны
- Кіріспе 2–3
- Электротехниканың дамуының негізгі кезеңдері 4–8
- Үшфазалы жүйе және асинхронды қозғалтқыш 9–12
- Қолданылған әдебиеттер тізімі 13
Кіріспе
Техниканың даму процесі белгілі бір заңдылықтармен сипатталады. Бұл заңдылықтарды зерттейтін ғылым техника тарихы деп аталады. Техниканың дамуы қоғамның дамуымен тығыз байланыста қарастырылатындықтан, техника тарихы бір мезгілде әрі техникалық, әрі қоғамдық ғылым болып саналады.
Техниканың дамуындағы негізгі қозғаушы күш — қоғамға қажетті материалдық игіліктерді өндіру қажеттілігі. Техника дамуын зерттегенде, бұл дамудың деңгейіне жаратылыстану заңдылықтарымен қатар қоғамдық-экономикалық заңдылықтар да шешуші әсер ететінін ескеру қажет.
Маңызды айырмашылық
Техника деңгейі табиғат заңдылықтарын танып-білу дәрежесімен анықталады. Осы тұрғыдан алғанда, әлеуметтік-экономикалық жүйелер айырмашылығы заманауи техникалық бұйымның өзіне тікелей әсер етпейді: мысалы, Ресейде немесе Америкада жасалған қазіргі трансформатор мен электр қозғалтқышының конструкциялық тұрғыдан бір-бірінен түбегейлі айырмасы болмайды.
Ал техниканың даму қарқыны мен бағытына келгенде, мұнда қоғамдық-экономикалық құрылымдар айрықша ықпал етеді. Қоғамның материалдық қажеттіліктерге сұранысы және сол сұранысты қанағаттандыру мүмкіндігі арасындағы тұрақты қарама-қайшылықтар өндірістің қолданыстағы әдістерін өзгерту қажеттілігін туындатады.
Дағдарыс және жаңа шешімдерге серпін
XIX ғасырда энергияны көзінен тұтынушыға жеткізудің механикалық тәсілдері дағдарысқа ұшырады. Бұл жағдай зерттеушілердің шығармашылығын энергия берудің әртүрлі әдістерін іздестіруге бағыттады. Солардың ішінде ең тиімді нәтиже көрсеткені — электрлік әдіс.
XX ғасырдың екінші жартысында әлемнің бірқатар аймақтарында органикалық отын ресурстарының шектелуі және энергияны көп мөлшерде пайдалануда су қорларының жеткіліксіздігі энергетикада жаңа дағдарыс тудырды. Бұл ғалымдар мен инженерлердің ядролық және өзге де қауіпсіз энергия түрлерін қолдану жолдарын іздестіруін ынталандырды.
Ғылыми-техникалық революцияның мазмұны
XX ғасырдың ортасында басталған заманауи ғылыми-техникалық революция — жаңа ғылыми принциптер негізінде құрал-жабдықтардың, технологияның, өндірісті ұйымдастыру мен басқарудың сапалы өзгерістерге ұшыраған кешені. Бұл құбылыс ғылымның және өндіруші күштердің дамуымен қатар, әлемдік прогресс нәтижесінде қалыптасқан әлеуметтік өзгерістермен де дайындалды.
XVIII ғасырдағы өндірістік төңкерістен айырмасы
XVIII ғасырдағы өндірістік көтеріліс мануфактурадан ірі машина өндірісіне өтумен сипатталса, заманауи ғылыми-техникалық революцияның мәні — ірі машина өндірісінен ірі автоматтандырылған машина өндірісіне көшуінде.
Қайта құрылудың ауқымы
Бұл кезең халық шаруашылығының салалық және техникалық қайта құрылуымен бірге жүреді. Қайта құрылу материалдық өндірістің барлық элементтерін қамтиды: машина жүйесі, өндіріс технологиясы және халық шаруашылығының барлық салалары.
Ғылымның рөлінің өзгеруі
Өндірістің дамуында ғылымның рөлі өлшеусіз артты: ғылым тәуелсіз өндіруші күшке айналып, қоғамның өндіруші күшінің құрамындағы ерекше элемент болды. Заманауи ғылыми-техникалық революцияның өзегі — өндірістік процестің барлық салаларындағы электронизация және электрификация. Сондықтан өндірістегі маңызды өзгерістер энергетика, электротехника және электрониканың дамуымен тығыз байланысты.
Техникалық даму деңгейінің көрсеткіші
Техника дамуы дәрежесінің сапалы жалпы көрсеткіші — еңбек өнімділігі. Бұл көрсеткіш машиналардың өнімділігімен тығыз байланысты және уақыт бірлігінде өндірілетін өнім көлемі арқылы сипатталады.
Тарихи сабақ: идеяның қайта оралуы
Ғылыми-техникалық прогресс жетістіктері кейде бұрынғы идеялардың жаңа деңгейде қайта оралуына мүмкіндік береді. Мысалы, М.О. Доливо-Добровольскийдің алғашқы үшфазалы трансформаторларында кеңістіктік магнитөткізгіш болғанымен, оларды дайындау технологиясының күрделілігіне байланысты кең қолданылмады. Арада 75 жылдан астам уақыт өткен соң, трансформатор жасаудың техникалық деңгейі өсті: рулондық болат өндірісін игеру, орамаларда алюминий фольгасы мен ленталарды қолдану кеңістіктік магнитөткізгіші бар қуатты трансформаторларды сериялы өндіріске енгізуге жол ашты.
Ескертпе
Реферат көлемі: 13 бет.