Қазақша рефераттар

Заңды тұлғаны тарату негіздері

Қазақша конспект

Заңды тұлғаны құру, тіркеу және тарату тәртібі

Заңды тұлғаның құқықтық мәртебесі көбіне оның мемлекеттік тіркеуден өтуі, құрылтай құжаттарының дұрыстығы және тарату рәсімдерінің заңға сай жүргізілуімен айқындалады. Төменде тіркеу, қайта тіркеу, тарату және банкроттыққа қатысты негізгі қағидалар жүйеленіп берілді.

Заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу және қайта тіркеу

Заңды тұлға әділет органдарында мемлекеттік тіркеуден өтуге тиіс. Мемлекеттік тіркеу тәртібі заңдармен белгіленеді.

Тіркеу деректері, соның ішінде коммерциялық ұйымдар үшін фирмалық атауы, заңды тұлғалардың бірыңғай мемлекеттік регистріне енгізіледі. Заңды тұлға мемлекеттік тіркеуден өткен кезден бастап құрылған деп танылады.

Филиалдар мен өкілдіктер

Филиалдар мен өкілдіктер заң құжаттарында белгіленген тәртіппен құрылады.

Қайта тіркеу қажет болатын жағдайлар

  • жарғылық капитал мөлшері азайтылғанда;
  • атауы өзгергенде;
  • шаруашылық серіктестіктерінде қатысушылар құрамы өзгергенде.

Осы негіздер бойынша құрылтай құжаттарына енгізілген өзгерістер заңды тұлға қайта тіркелмейінше жарамсыз болып табылады.

Құрылтай құжаттарына өзге өзгерістер мен толықтырулар енгізілген жағдайда заңды тұлға тіркеуші органды бір ай ішінде хабардар етеді.

Нормативтік негіз

Мемлекеттік тіркеу тәртібі Азаматтық кодекспен қатар, Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылғы 17 сәуірдегі «Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы» заң күші бар Жарлығымен және ҚР Әділет министрлігінің тіркеу туралы ережелерімен реттеледі.

Тіркеуден бас тарту және оның құқықтық маңызы

Мемлекеттік тіркеудің құқықтық маңызы мынада: тұлға тіркеуден өткен сәттен бастап заңды тұлға болып саналады. Тіркеу фактісі ұйымды заң талаптарын сақтауға және құрылтай құжаттарын заңға сәйкестендіруге міндеттейді.

Тіркеуден бас тарту сот тәртібімен шешіледі. Заңды тұлғаны құрудың «тиімсіздігі» деген уәжбен тіркеуден бас тартуға жол берілмейді.

Заңды тұлғаны тарату: ұғымы және түрлері

Тарату — заңды тұлғаның құқықтары мен міндеттерін мирасқорлыққа өткізбей тоқтату тәсілі. Тарату ерікті түрде немесе ықтиярсыз (мәжбүрлі) тәртіппен жүргізіледі.

Жинақтаушы зейнетақы қоры мен сақтандыру ұйымын тарату зейнетақымен қамсыздандыру және сақтандыру қызметі туралы заңдарда көзделген ерекшеліктер ескеріле отырып жүзеге асырылады.

Ерікті тарату

Мүліктің меншік иесінің (немесе уәкілетті органның) шешімімен, сондай-ақ құрылтай құжаттарында уәкілеттік берілген органның шешімімен кез келген негіз бойынша жүзеге асырылуы мүмкін.

Ықтиярсыз тарату

Соттың шешімі бойынша жүзеге асырылады және заңда нақты көзделген жағдайларға байланысты қолданады.

Практикалық тұрғыдан тарату — заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеуден алу арқылы оның құқық және әрекет қабілеттілігін тоқтату.

Тіркеуді жүзеге асыратын орган тарату туралы шешім қабылданғаннан кейін Қазақстан Республикасы заңдарында көзделген тарату тәртібінің сақталуын тексереді. Егер бұзушылық анықталмаса, тіркеуші орган 10 күн ішінде заңды тұлға қызметінің тоқтатылғанын тіркейді.

Таратуды тіркеу үшін қажетті құжаттар

Таратуды тіркеу үшін тіркеуші органға төмендегі құжаттар ұсынылады:

  • белгіленген үлгідегі таратуды тіркеу туралы өтініш (мемлекеттік үлесі бар ұйымдар үшін — реестр ұстаушының белгісі соғылған өтініш);
  • заңды тұлғаны тарату туралы шешім (соттың, өкілетті органның, мүлік меншік иесінің және т.б.);
  • құрылтай құжаттары мен статистикалық карточканың түпнұсқалары;
  • мемлекеттік тіркеу немесе қайта тіркеу туралы куәліктің түпнұсқасы;
  • алым төленгенін растайтын түбіртек немесе төлем тапсырмасының көшірмесі;
  • тарату туралы және несие берушілер талаптарын мәлімдеу тәртібі мен мерзімі туралы деректердің жарияланғанын растайтын құжат (ҚР Әділет министрлігі Тіркеу қызметі комитетінің 1999 жылғы 23 сәуірдегі № 66 бұйрығы, 9-бап).

Сот шешімімен ықтиярсыз тарату негіздері

Ықтиярсыз тарату соттың шешімі бойынша жүзеге асады. Сот шешімімен заңды тұлға мына жағдайларда таратылуы мүмкін:

  1. банкрот болғанда;
  2. құру кезінде заң бұзушылықтар түзетуге келмейтін сипатта болып, тіркеу жарамсыз деп танылғанда;
  3. жарғылық мақсаттарына қайшы қызмет ұдайы жүзеге асырылғанда;
  4. тиісті рұқсатсыз (лицензиясыз) қызмет жүргізілгенде, тыйым салынған қызмет жүзеге асырылғанда немесе заң талаптары бірнеше рет не өрескел бұзылғанда;
  5. заң құжаттарында көзделген өзге де жағдайларда.

Сондай-ақ заңнама мемлекеттік органдардың және несие берушілердің заңды тұлғаны тарату туралы талаппен сотқа жүгінуін көздейді.

Тарату комиссиясы және жариялау міндеті

Заңды тұлғаның таратылуы таратуды бастаған орган құрған тарату комиссиясы арқылы жүзеге асырылады. Комиссия құрылған сәттен бастап мүлік пен істерді басқару жөніндегі өкілеттілік соған ауысады.

Несие берушілерді хабардар ету

Тарату комиссиясы орталық әділет органының ресми баспасөз басылымдарында тарату туралы, сондай-ақ несие берушілердің талаптарын мәлімдеу тәртібі мен мерзімі туралы ақпарат жариялайды. Талап қою мерзімі жарияланған күннен бастап екі айдан кем болмауы тиіс.

Несие берушілер талаптарын қанағаттандыру кезегі

ҚР Азаматтық кодексінің 51-бабына сәйкес, заңды тұлға таратылған кезде несие берушілер талаптары келесі кезекпен өтеледі:

  1. 1 бірінші кезекте — өміріне немесе денсаулығына келтірілген зиян үшін жауаптылыққа байланысты талаптар (тиісті мерзімді төлемдерді капиталға айналдыру арқылы);
  2. 2 екінші кезекте — кепілмен қамтамасыз етілген міндеттемелер бойынша талаптар (қамтамасыз ету сомасы шегінде);
  3. 3 үшінші кезекте — еңбек шарты бойынша еңбекақы және авторлық шарттар бойынша сыйақылар;
  4. 4 төртінші кезекте — бюджетке және бюджеттен тыс қорларға міндетті төлемдер бойынша берешек;
  5. 5 бесінші кезекте — заң құжаттарына сәйкес өзге несие берушілер.

Дәрменсіздік (банкроттық)

Заңды тұлғаны таратудың ерекше жағдайы — оны банкрот деп жариялау. ҚР Азаматтық кодексінің 52-бабына сәйкес, банкроттық — борышқордың сот шешімімен танылған, оны таратуға негіз болатын дәрменсіздігі.

Яғни борышқор несие берушілердің талаптарын өзіне тиесілі мүлік есебінен өтеуге қабілетсіз болады. Дәрменсіздік рәсімінің негізгі мақсаты — несие берушілердің мүдделерін қамтамасыз ету және мүлік жеткіліксіз болса, активтерді әділ бөлу.

Кімдерге банкроттық қолданылмайды

Мекемелер мен қазыналық кәсіпорындарға банкроттық қолданылмайды, өйткені ақша қаражаты жеткіліксіз болған жағдайда олардың міндеттемелері бойынша қосымша (субсидиарлық) жауапкершілікті тиісті мүліктің меншік иесі көтереді. 1997 жылғы 21 қаңтардағы «Банкроттық туралы» ҚР Заңының 2-бабына сәйкес, бұл субъектілерге банкроттық жүрмейді.

Ерікті банкроттық

Борышқордың сотқа өз еркімен өтініш беруі арқылы (немесе белгілі жағдайларда несие берушілердің бақылауына негізделген өтінішпен соттан тыс тәртіпте) жүзеге асырылуы мүмкін.

Мәжбүрлі банкроттық

Несие берушінің немесе заңда көзделген өзге тұлғалардың сотқа өтініш беруі арқылы қозғалады.

Істі қарау мерзімдері

Іс алдын ала дайындалғаннан кейін, бірақ іс қозғалған күннен бастап бір айдан кешіктірмей сот қарауына тағайындалады. Банкроттық туралы іс өтініш түскен күннен бастап екі айдан аспайтын мерзімде сот отырысында қаралуға тиіс (ҚР «Банкроттық туралы» Заңы, 34-бап).

Заңды тұлғаның таратылуы жөнінде мемлекеттік регистрге тиісті жазба енгізілгеннен кейін, оның таратылуы аяқталды деп есептеледі.