Популяциядағы жануарлардың өзара тиімді байланыстары туралы қазақша реферат
Популяциядағы жануарлардың өзара тиімді байланыстары
Табиғатта жануарлар мен басқа организмдер бір кеңістікте өмір сүріп қана қоймай, өзара әртүрлі деңгейде әрекеттеседі. Кейбір байланыстар бір түрге ғана пайдалы болса, енді біреулері екі жаққа да тиімді болады немесе мүлде әсер етпеуі мүмкін. Төменде популяциялар арасындағы биотикалық қарым-қатынастардың бірнеше негізгі түрі қарастырылады.
Комменсализм
Комменсализм — екі түр арасындағы қарым-қатынас, мұнда бір түр өзінің іс-әрекеті арқылы екіншісіне қорек немесе мекен табуға мүмкіндік береді. Бұл жағдайда бір түр екіншісін зиян келтірмей біржақты пайдаланады.
- Арыстан немесе жолбарыс жеген жемтіктің қалдықтарымен кейіннен басқа жануарлар, мысалы, гиеналар қоректенуі мүмкін.
- Ірі акулалардың комменсалдары ретінде ұсақ балықтар жиі кездеседі.
- Құстардың ұяларында, кемірушілердің індерінде буынаяқтылар тіршілік етіп, сол жерден қорек, қолайлы микроклимат және паналау мүмкіндігін табады.
Комменсализм экожүйе үшін маңызды: түрлердің бір кеңістікте тығыз өмір сүруге бейімделуіне көмектеседі және қорек пен ресурстардың барынша толық пайдаланылуына ықпал етеді.
Мутуализм және симбиоз
Мутуализм — түрлер арасындағы екі жаққа да пайдалы қарым-қатынастың түрі. Мұндай байланыстар көбіне уақытша өзара көмектесуден басталып, бірте-бірте ажырамас, міндетті байланысқа айналуы мүмкін. Яғни, бір түрдің өмір сүруі үшін екінші түрдің қатысуы қажет болады.
Ажырамас пайдалы байланыс симбиоз деп аталады.
Симбиозға мысал ретінде саңырауқұлақтар мен балдырлардың бірлесе тіршілік етуін айтуға болады. Сондай-ақ термиттер мен олардың ішегінде өмір сүретін Hypermastigina отрядына жататын жіпшелі қарапайымдылардың байланысы да симбиозға жатады.
- Қарапайымдылар целлюлозаны қантқа айналдыратын глюкозидаза ферментін бөледі.
- Термиттер мұндай ферментті өздері синтездей алмайды, сондықтан ішегінде қарапайымдылар болмаса, целлюлозаны қорыта алмайтын еді.
- Ал қарапайымдылар термиттің ішегінен өзіне қажет микроклиматты, қоректі, қорғанысты және көбеюге қолайлы жағдайды табады.
Нейтрализм
Нейтрализм — биотикалық қарым-қатынастың бір түрі. Бұл жағдайда бір территорияда тіршілік ететін екі түр бір-біріне пайда да, зиян да келтірмей өмір сүреді. Түрлер бір табиғи бірлестікте қатар кездескенімен, тікелей байланысқа түспейді.
Мысалы, бір орманда тіршілік ететін тиін мен бұғының өмір салты мен қоректенуі көбіне өзара байланыспайды.
Дегенмен табиғатта нағыз нейтрализм өте сирек кездеседі, өйткені кез келген экожүйеде популяциялар арасында кем дегенде жанама әрекеттесулер орын алады.