Әлеуметтану - қоғамдық жүйелерді, олардың дамуын мен қалыптасуын зерттейтін теоретикалық және эмпирикалық пән
Ғылымның объектісі мен пәні: айырмашылығы неде?
Әр ғылым басқа ғылымдардан ең алдымен өзінің зерттеу пәнімен ажыратылады. Барлық ғылымдар түрлі құбылыстар мен үрдістердің объективті шындығын зерттегенімен, әрқайсысының өзіндік нысаны мен қарастыру тәсілі бар.
1) Белгілі сала мен қыры
Зерттеу нысанына объективті шындықтың белгілі бір жағы мен саласы кіреді.
2) Арнайы заңдар мен заңдылықтар
Тек осы ғылымға тән даму заңдары мен заңдылықтары қарастырылады.
3) Әрекет ету механизмдері
Заңдардың қалай іске асатыны және қандай ерекше формаларда көрінетіні талданады.
Негізгі ажырату
Сондықтан ғылымның объектісі мен пәні бөлек ұғымдар ретінде қарастырылады:
- Объект
- Зерттеу үрдісінің бағыты, таным бағытталатын шындық саласы.
- Пән
- Зерттеу объектісін құрайтын байланыстар мен қатынастардың жиынтығы.
Әлеуметтанудың объектісі: қазіргі қоғамның әлеуметтік шындығы
Әлеуметтанудың объектісі ретінде қазіргі қоғам қарастырылады. Алайда бұл «жай қоғам» емес, таным үрдісі бағытталған нақты әлеуметтік шындық саласы. Оған әлеуметтік институттар, әлеуметтік қатынастар мен үрдістер, әлеуметтік құрылым, әлеуметтік қауым, әлеуметтік рөл, әлеуметтік бақылау және басқа да құбылыстар кіреді.
Зерттеудің өзегі
Әлеуметтік зерттеу объектісінің маңызды бөлігі — ғылыми талдауға келетін әлеуметтік қарама-қайшылықтар. Олар қоғамдағы өзгерістердің себептері мен салдарын түсіндіруге мүмкіндік береді.
Әлеуметтанудың пәні: адам әрекеті мен әлеуметтік қатынастар
Социологиялық зерттеудің пәні объект қасиетімен және мәселенің сипатымен айқындалады. Әлеуметтік танымның пәнін белгілеу барысында шешуші орын алатын құбылыстарға адамдардың өзара әрекеті, әлеуметтік қатынастар, әлеуметтік қауымдастықтар мен әлеуметтік үрдістер жатады.
Қатынастар мен заңдылықтар
Белгілі бір әлеуметтік құбылыспен айқындалатын қатынастар әрқашан қандай да бір заңдылықтардың немесе тенденциялардың әрекетіне тәуелді болады. Дәл осы байланыстар әлеуметтанудың негізгі пәнін құрайды.
Әлеуметтану туралы анықтамалар және ғылыми дәстүр
Дж. Херд
Атақты ағылшын ғалымы Дж. Херд «Әлеуметтануға кіріспе» еңбегінде әлеуметтануды адамзат қоғамы туралы ғылым ретінде сипаттайды.
Э. Гидденс
Э. Гидденс қоғамды әлеуметтік кеңістік пен әлеуметтік уақыт аясында, оның айқындалу формалары арқылы қарастырады.
Қысқа тұжырым
Әлеуметтану — адамның әлеуметтік өмірі, топтар және қоғам туралы ғылым.
Әлеуметтану шамамен бір жарым ғасырдан бері дамып келеді. Осы уақыт ішінде әртүрлі социологиялық ағымдар, бағыттар мен мектептер қалыптасты; олардың әрқайсысы өз пәндік саласын айқындап, белгілі танымдық нәтижелер шеңберінде зерттеу жүргізді.
Қазіргі үрдіс
Бүгінде әлеуметтанудың пәнін нақтылау, жетілдіру және білімді тереңдету үрдісі жалғасуда. Бұл әлеуметтік ғылымдардың жіктелуімен және бірігуімен, сондай-ақ ғылымның гуманизациялануымен байланысты.
Қоғамдық ғылымдармен байланысы және тарихи тәжірибе
Біздің елде әлеуметтік зерттеулерді экономика, саясат, құқық ғылымдары және философиямен жақындатуға бағытталған талпыныстар болды. Кей кезеңдерде әлеуметтануға идеологиялық және апологетикалық рөл жүктелгені де белгілі.
Макро және микро: әлеуметтанудағы екі негізгі бағыт
Макросоциология
Макросоциология қоғамдық, дүниежүзілік жүйелерді және олардың әртүрлі мәдениет түрлерімен өзара әрекетін, әлеуметтік институттарды, ауқымды үрдістерді зерттейді. Бұл бағыт қоғамды, оның құрылымын және институттарын тұтас әлеуметтік ағза ретінде қарастырады.
Микросоциология
Микросоциология әлеуметтік тәртіпке, тұлғааралық қатынасқа, тұлғаның әлеуметтенуі мен даралануына (жекеленуіне) ерекше көңіл бөледі.
В. А. Ядов көрсеткен екі тәсіл
-
әлеуметтануды қоғамды тұтас әлеуметтік ағза, әлеуметтік жүйе ретінде зерттейтін ғылым деп түсіну;
-
әлеуметтануды бұқаралық әлеуметтік үрдістер мен бұқаралық тәртіп туралы ғылым ретінде қарастыру.
Қорытынды түсінік: қоғам өмірі — қатынастар жүйесі
Әлеуметтану — қоғамдық жүйелерді, олардың қалыптасуы мен дамуын зерттейтін теориялық әрі эмпирикалық пән.
Сонымен бірге әлеуметтану қоғамдық өмірді қатынастар жүйесі ретінде талдайды. Өйткені адам бір мезгілде бірнеше салада — еңбек, құқық, нормативтік, эстетикалық және басқа да салаларда әрекет етеді.
Осы тұрғыдан алғанда, әлеуметтану нақты қызмет ететін барлық салалардағы әлеуметтік өзара әрекеттерді зерттейді.