Кәсіпорындар мен ұйымдарда материалдық - техникалық жабдықтармен қамтамасыз ету жұмысымен арнайы бөлім және мамандар шұғылданады
Кәсіпорындар мен ұйымдарда материалдық-техникалық жабдықтауды арнайы бөлім мен мамандар жүзеге асырады. Олар келесі жылы өндірілетін өнім көлеміне сүйене отырып, бекітілген нормалар бойынша өндіріске қажетті материалдар мөлшерін алдын ала есептейді және жабдықтаушылармен шарт жасасады.
Шартта көрсетілетін негізгі деректер
- материалдардың атауы;
- көлемі (мөлшері);
- бағасы;
- жеткізу мерзімі.
Жабдықтау бөлімі шартта белгіленген міндеттемелердің орындалуын тұрақты бақылап отырады.
Келіп түскен материалдарды құжаттау және тіркеу
Материалдарды әкелген тасымалдау көлігінің жолдама құжаттары, теміржол жүкқұжаты (накладной), көліктік жүк құжаты және жабдықтаушыдан келген өзге де құжаттар алдымен жабдықтау бөліміне тапсырылады. Бұл құжаттар М-1 үлгісіндегі «Келген жүкті есепке алу журналына» тіркеледі.
Тіркеуден кейін құжаттар материалды алып келетін экспедиторға беріледі. Материалдарды алу үшін экспедиторға сенімхат рәсімделеді. Экспедитор жүкқұжаттары мен сенімхатты алғанын растау үшін М-1 журналында қол қояды.
Қабылдауды бақылау
Жабдықтау бөлімі материалдардың қоймаға қабылдануын да бақылайды: М-1 журналында қабылдау күні, айы, жылы, сондай-ақ рәсімделген құжаттың атауы мен нөмірі көрсетіледі.
Сенімхат рәсімдеу тәртібі: М-2 және М-2А
Жабдықтаушы мекемелерден және жүк тасымалдаушы ұйымдардан материалдарды алу үшін кәсіпорын тағайындаған экспедиторға (немесе жүк алатын басқа тұлғаға) М-2 немесе М-2А үлгісіндегі сенімхат беріледі.
М-2 сенімхаты
М-2 сенімхаты лауазымды тұлғаның материалдық қорларды қабылдап алуға ұйымның сенімді өкілі ретінде қатысу құқығын ресімдеу үшін беріледі. Сенімхат бухгалтерияда бір дана етіп жазылады. Сенімхат алған адам бухгалтерияда қалатын түбіртекке қол қояды.
М-2А сенімхаты
М-2А сенімхаты жабдықтаушы ұйымдардан белгілі бір мерзім ішінде материалдарды тұрақты алып тұратын экспедиторға беріледі. Ол алдын ала нөмірленіп, барлық парағы жіппен өткізілетін түрде тігіледі және М-3 үлгісіндегі «Берілген сенімхаттарды есепке алу журналына» тіркелуі тиіс.
Экспедитор немесе басқа қызметкер М-2А сенімхатын алғаны үшін М-3 журналында қол қояды. Кейін осы журналға сенімхатта көрсетілген материалдарды алған күні, айы, жылы және кіріске алу құжатының нөмірі енгізіледі.
Қоймаға қабылдау: М-4 кіріс ордері
Қоймаға қабылданған материалдық қорларға жауапты тұлға сол күні М-4 үлгісіндегі кіріс ордерін бір дана етіп толтырады.
Автокөлікпен жеткізу кезіндегі тауар-көлік жүкқұжаты
Егер жабдықтаушы ұйым тауарлық-материалдық қорларды автомобиль көлігімен жеткізсе, жөнелтілетін материалдарға 4 дана етіп тауар-көлік жүкқұжаты толтырылады.
4 дананың бөліну тәртібі
- 1 1-дана — жіберушіде қалады (материалдарды есептен шығару үшін).
- 2 2-дана — жүргізуші арқылы қабылдаушы ұйымға беріледі (осы құжат негізінде ұйым материалды кіріске алады).
- 3 3-дана — тасымалдаушы ұйымға беріледі және кейін тасымалдау құнын төлеуге арналған шоттың негіздемесіне тіркеледі.
- 4 4-дана — жол қағазына тіркеліп, жүргізушінің еңбекақысын және көліктің атқарған жұмысына байланысты есептеулерді жүргізуге пайдаланылады.
Сәйкессіздік анықталса: М-7 қабылдау актісі
Егер келіп түскен материалдардың нақты саны, көлемі немесе сапасы құжаттағы деректерге сәйкес келмесе, М-7 үлгісіндегі қабылдау актісі жасалады. Сондай-ақ бұл акт жіберу құжатынсыз келген материалдарға да толтырылады.
М-7 актісін рәсімдеу талаптары
- Акт 2 дана етіп толтырылады.
- Материалды қабылдаған тұлғаның және жабдықтаушы кәсіпорын өкілінің қатысуымен жасалады.
- Егер жабдықтаушы өкілі қатыспаса, акт жабдықтаушыға қатысы жоқ ұйым өкілінің қатысуымен рәсімделеді.
Қабылдау аяқталғаннан кейін актінің бір данасы жөнелтпе құжаттарымен бірге бухгалтерияға тапсырылады, ал екінші данасы жабдықтау бөліміне материал тапшылығын жабдықтаушыға хабарлау үшін беріледі.
Жаңылыс келген немесе қабылданбаған материалдар
Кәсіпорынға жаңылыс келіп түскен немесе ұйым қабылдаудан бас тартқан материалдар уақытша қабылданып, бөлек сақталады. Мұндай материалдар М-4 кіріс ордерімен рәсімделіп, баланс сыртындағы «уақытша сақтауда тұрған материалдық қорлар» шотында есепке алынады.
Материалдарды босату және ішкі ауыстыру: М-15А
Материалдар кәсіпорынның цехтарына, бөлімшелеріне, өз аумағынан тыс шаруашылықтарына, сондай-ақ басқа ұйымдарға М-15А үлгісіндегі «Материалдарды босату (ішкі ауыстыру) талабы — жүкқұжат» бойынша босатылады.
Бұл жүкқұжат 2 дана етіп жазылады және бас бухгалтердің немесе оның сенім білдірген тұлғасының қолы қойылғаннан кейін ғана рәсімделген болып есептеледі. Егер материалдар қоймадан кәсіпорынның өз бөлімшелеріне берілсе, бір данасы алушыға беріледі, ал екінші данасы қоймада қалып, кейін бухгалтерияға тапсырылады. Құжаттарды, әдетте, материалдарды босататын қойманың (немесе цехтың) жауапты тұлғасы толтырады.
Бөлшектеуден алынған жарамды материалдар: М-35
Үйлерді, ғимараттарды және құрылыстарды бұзу немесе бөлшектеу нәтижесінде алынған іске жарамды материалдарды кіріске алу үшін М-35 үлгісіндегі акт толтырылады.
Лимиттік-заборлық (шектеу) карталар: М-8, М-28, М-28А
Өндірісте жиі пайдаланылатын материалдық құндылықтар бойынша талап ету құжаттарының санын азайту, есеп жұмысын жеңілдету және өндіріске босату лимитінің сақталуын ағымдағы бақылау үшін лимиттік-заборлық (шектеу) карталар қолданылады.
М-8 картасын қолданудың логикасы
М-8 үлгісі бойынша қоймадан босатылатын материал мөлшерін экономикалық жоспарлау бөлімі өндірілетін өнім көлеміне және бір өнімге жұмсалатын материал нормаларына сүйене отырып есептейді. Материалдар картада көрсетілген шек аясында ғана босатылады, ал артық қажет болғаны бөлек талап ету құжаты бойынша беріледі.
Карта мерзімі
Әдетте 1 айға рәсімделеді.
Міндетті белгі
Өнім/шығын/тапсырыс коды көрсетілуі тиіс.
Карталардың даналары және қоймадан босату тәртібі
Лимиттік-заборлық картаның бір данасы жаңа ай басталғанға дейін материал алатын цехқа (немесе бөлімшеге), екінші данасы материал босататын қоймаға тапсырылады. Материалдар қоймадан цех өкілі өзіндегі картаны әкелген кезде ғана беріледі.
Қоймашы картаның екі данасына да босатылған күнін және санын номенклатуралық нөмірлер бойынша енгізеді. Одан кейін цехтағы данаға қоймашы, ал қоймадағы данаға цех басшысы немесе оның өкілі қол қояды.
Құжат айналымын қысқарту: қойма карточкасы (М-17)
Егер есептеуде қазіргі есептеу техникалары пайдаланылса, бастапқы құжаттардың санын азайту мақсатымен материалдарды босатуды тікелей қоймалық карточкаға жазу жүйесі де қолданылуы мүмкін. Мұндай жағдайда қосымша босату құжаты рәсімделмейді, ал босату лимиті карточканың өзінде көрсетіледі. Қоймалық есеп карточкасының үлгісі — М-17.
Ай соңындағы тексеріс және тапсыру
- Лимит пайдаланылғаннан кейін қоймадағы деректер цехтағы данамен салыстырылады.
- Деректер сәйкес болса, қоймашы мен цех өкілі дұрыстығын растап қол қояды.
- Ай соңында, материалдардың пайдаланылғанына қарамастан, барлық лимиттік-заборлық карталар бухгалтерияға тапсырылады.
Құрылыс ұйымдарына арналған карталар: М-28 және М-28А
Құрылыс ұйымдарында лимиттік-заборлық карталардың М-28 және М-28А нөмірлі үлгілері жиі қолданылады. М-28 картасы материалдарды салынып жатқан нысанға құрылыс басталған сәттен бастап, аяқталғанға дейін босатуға арналған. Бұл карта, әдетте, құрылыс жұмысын жүргізетін прорабта, мастерде немесе жауапты жұмыс жүргізушілердің бірінде сақталады.