Мемлекеттік сынамалы таңба - бұйымға бедер салу немесе механикалық емес тәсілмен, мемлекеттік сынамалы бақылау инспекциясымен салынатын арнайы белгі
Эстетикалық бағалау: зергерлік бұйым сапасын бағалаудың ерекше түрі
Соңғы жылдары зергерлік бұйымдар өндірісі едәуір өсті: ассортимент кеңейді, сапа деңгейі және көркемдік әшекейлеу мәдениеті айқын жақсарды. Әлемнің көптеген зауыттарында бағалы металдарды жоғары дәлдікпен балқыту, кесу және өңдеуді қамтамасыз ететін лазерлік технологиялар енгізілді. Алмазды қырлау, қаралау, эмальдау, бедерлеу сияқты жұмыстардың сапасы жүйелі түрде бағалана бастады.
Зергерлік бұйымдардың түрлері және қолданылу аясы
Әр дәуірдің данышпан зергерлері жасаған таңдаулы бұйымдарға гауһар, зүбәржәт, жақұт, сапфир, меруерт тастары бар әшекейлер, сондай-ақ әлемнің үздік мұражайларын безендіріп тұрған алтын және күміс ыдыстар жатады.
Зергерлік тауарлар құрамына мыналар кіреді:
- Сәндік мақсаттағы бұйымдар
- Жеке күтінуге арналған құралдар
- Үстел және тұрмыстық сәндік заттар
- Темекі шегуге және сағатқа қатысты бұйымдар
- Сувенирлер және басқа да өнімдер
Жеке әшекейлер (жүзіктер, сырғалар, алқалар, білезіктер, моншақтар, мойынтұмарлар, медальондар, баулар) фасонына және орындалуына қарай алуан түрлі болады: біреуі қарапайым әрі қымбат материалдан, енді бірі әсерлі көрінетін, бірақ қолжетімді материалдан жасалуы мүмкін. Қай жағдайда да бұйым киіммен үйлесіп, бейнені толықтыруы тиіс.
Жеке зергерлік әшекейлерден бөлек, бір композициялық шешіммен орындалатын жиынтықтар да кездеседі. Ал жеке күтінуге арналған бұйымдарға опа қорапшалары, айналар, иіссу құтылары, қалпаққа арналған түйреуіштер, галстук қысқыштары және т.б. жатады.
Сапаны бақылау: іріктеу, тексеру және қайта тексеріс тәртібі
Өндіруші кәсіпорындарда зергерлік бұйымдардың сапасын бағалау үшін өнім әртүрлі сынақтардан өтеді. Сауда кәсіпорындарында, әдетте, дайын партиядан таңдама әдісімен кемінде 10 дана немесе партияның 10%-ына дейін іріктеп алынады.
Тексеру кезінде назар аударылатын негізгі тармақтар:
Сыртқы түрі
Пломбаланған үлгі-эталонға, нормативтік-техникалық құжаттамаға және техникалық үлгіге сәйкестігі.
Этикетка мен реквизиттер
Барлық деректердің болуы және дұрыс толтырылуы.
Өлшем сәйкестігі
Білезік пен жүзіктің нақты өлшемінің таңбалаудағы деректерге сәйкес келуі.
Тастардың болуы және сапасы
Тастардың бар-жоғы, сапасы және шынайылығын анықтау.
Тастардың шынайылығын және кейбір қасиеттерін бағалауда маңызды ақпарат көзі ретінде ультракүлгін сәуле әсерінен пайда болатын люминесценция қолданылады. Түсті дәл анықтау үшін қараңғы бөлме пайдаланылады. Тастың мықты орнатылғанын ағаш таяқшамен жеңіл басып көру немесе бұйымды сәл сілку арқылы тексеруге болады.
Салмақты өлшеу нақтылығы:
- Алтын қорытпалары мен платина металдарынан жасалған бұйымдар: 0,01 г дейін.
- Күміс қорытпаларынан жасалған бұйымдар: 0,1 г дейін (3-сыныпты таразыларда).
Егер іріктелген бақылау үлгілерінің кемінде біреуі МЕМСТ талаптарына сәйкес келмесе, онда екі еселенген таңдама алынып (20%-ға дейін) қайта тексеріс жүргізіледі. Қайталанған тексеріс нәтижесінде бір бұйымның өзі МЕМСТ талаптарына немесе таңбаланған үлгі-эталонға сәйкес келмесе, бүкіл партия ақаулы деп танылады.
Материал және тұтынушылық қасиеттер: эстетика — негізгі өлшем
Зергерлік бұйым сапасына және тұтынушылық қасиеттерінің қалыптасуына ықпал ететін негізгі факторлардың бірі — материал. Тұтынушылық қасиеттер функционалдық, эргономикалық, гигиеналық, беріктік, қауіпсіздік талаптарымен қатар, ең алдымен эстетикалық өлшеммен де анықталады.
Зергерлік бұйымдарды дайындауда қолданылатын негізгі материалдар:
Металдар
Бағалы және түрлі-түсті металдар, олардың қорытпалары.
Тастар
Бағалы, жартылай бағалы және әшекейлеу тастары.
Органикалық материалдар
Янтарь, перламутр.
Жасанды құрамдар
Синтетикалық тастар, пластикалық материалдар.
Қаптау және әрлеу
Шыны, эмаль.
Табиғи қатты материалдар
Сүйек, мүйіз.
Бағалы, жартылай бағалы және өңдеу тастарының кен орындары еліміздің әр өңірінде кездеседі. Тастардың бірнеше жіктемесі бар, ал саудада және өндірісте оларды көбіне салыстырмалы құндылығына қарай бөледі: бағалы және жартылай бағалы тастар, әдетте, мөлдір болып, «жарқырауық тастар» ретінде қарастырылады; ал өңдеу тастары — егелеуге жарамды, көбіне мөлдір емес немесе түсі көмескі минералдар.
Мемлекеттік сынама және таңбалау талаптары
Бағалы металдар мен бағалы тастардан жасалған бұйымдар сатылымға тек өндірушінің бедер-таңбасы және мемлекеттік сынамалы таңбасы болған жағдайда ғана жіберіледі. Шетелде жасалған бұйымдардың да міндетті түрде мемлекеттік сынамалы таңбасы болуы тиіс.
Қазақстанда сатылымға шығарылатын түрлі-түсті металдардан жасалған барлық бұйымдар Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің сынамалық бақылау инспекциясы қойған сынамадан өтуі қажет. Мемлекеттік сынамалы таңба — бұйымға бедерлеу немесе механикалық емес тәсіл арқылы түсірілетін арнайы белгі; ол бұйымның мемлекеттік инспекциямен тексерілгенін және көрсетілген сынамадан төмен емес құрамға сәйкес екенін растайды.
Таңбалау ерекшеліктері:
- Мемлекеттік сынамалы таңба куәландыру және сынама белгілерінен тұрады; бірге де, бөлек те қойылуы мүмкін.
- Екі бөліктен тұратын бұйымдардың (мысалы, сырға, қос қысқыш) әр бөлігіне жеке таңба соғылады.
- Баулардың бір ұшына сынама таңбасы, екінші ұшына кәсіпорынның бедер-таңбасы түсіріледі.
Бұйымның көркемдік әрленуі мен пішіні оның тағайындалуына сай болуы, қолдануға қолайлылықты қамтамасыз етуі және қазіргі эстетикалық талаптарға жауап беруі қажет.