Салық міндеттемесінің есебі

Салық міндеттемесінің мәні және құқықтық негізі

Салық міндеттемесі — мемлекет алдындағы әрбір салық төлеушінің міндеті. Ол Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес орындалады.

2001 жылғы 12 маусымда №209-II Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (өзгертулер мен толықтыруларымен) Салық кодексі қабылданды. Кодекске сәйкес жеке және заңды тұлғалардан алынатын салықтар мемлекеттік бюджетті толықтырудың негізгі көздерінің бірі болып табылады.

Кәсіпорынның бюджетпен есеп айырысуы: шоттар жүйесі

Кәсіпорынның бюджетпен есеп айырысу операциялары 63 «Бюджетпен есеп айырысу» бөлімшесінің шоттарында есепке алынады. Бұл бөлімшеге төмендегі шоттар кіреді:

631 — «Төленетін ағымдағы табыс салығы»
632 — «Кейінге қалдырылған табыс салығы»
633 — «Қосылған құн салығы»
634 — «Бюджетпен басқа да есеп айырысу»

Корпоративтік табыс салығы: салық салынатын табыс

Корпоративтік табыс салығының негізгі объектісі — салық салынатын табыс. Ол (тұрақты мекеме арқылы қызметін жүзеге асырмайтын резидент еместерді қоспағанда) жылдық жиынтық табыс пен шегерімдер арасындағы айырма ретінде анықталады:

Негізгі формула

Салық салынатын табыс = Жылдық жиынтық табыс − Шегерімдер

Жылдық жиынтық табысқа не кіреді?

Жылдық жиынтық табысқа жөнелтілген өнімдер, атқарылған жұмыстар, көрсетілген қызметтер және басқа операциялар үшін салық төлеушінің алуға (немесе алған) тиесілі ақшалай әрі өзге де қаражаттар енгізіледі. Сондай-ақ өзара есеп айырысу ретінде үшінші тұлғаларға жіберілген, тікелей немесе жанама түрде шығындарды өтеуге бағытталған қаражаттар да қамтылады.

Кәсіпкерлік қызметтен түсетін кірістер

Кәсіпкерлік қызметтен түсетін кірістерге, атап айтқанда, төмендегілер жатады:

Сатудан түсетін кіріс

Өнімді (жұмысты, қызметті) сатудан түсетін кірістер
Ғимараттарды, қондырғыларды сату кезіндегі құн өсімінен түсетін кірістер
Амортизацияланбайтын активтер құнына инфляцияға байланысты түзетулерді есепке алу нәтижесіндегі кірістер

Сатудан тыс кірістер

Проценттер бойынша кіріс
Дивидендтер
Ақысыз алынған мүлік пен ақша қаражаттары
Мүлікті жалға беруден түсетін кірістер
Роялти
Мемлекеттен және басқа заңды тұлғалардан алынған жәрдемақылар
Кәсіптік қызметтен немесе қызметті шектеуден алынған кірістер
Қарыздарды есептен шығарудан түскен кірістер және басқа да кірістер

Жылдық жиынтық табыстан алып тасталатын кірістер

Салық төлеушілердің жылдық жиынтық табысынан кейбір кірістер алып тасталады. Оларға мыналар жатады:

ҚР резиденті болып табылатын заңды тұлғалардан алынған дивидендтер (бұрын төлем көзінен салық ұсталған болса).
Кәсіпорынның меншікті акцияларының номиналдық құнынан жоғары бағада орналастыруы немесе сатуы нәтижесінде алынған табыс.
Төтенше жағдайлар мен әртүрлі апаттарға байланысты гуманитарлық көмек ретінде алынған мүліктің құны (егер мақсатты түрде пайдаланылса).
ҚР-ның «Зейнетақымен қамсыздандыру туралы» заңына сәйкес алынған инвестициялық табыс.

Шегерімдер: шығындарды тану логикасы

Заңды тұлғалардың жылдық жиынтық табысынан оны алуға байланысты барлық шығындар шегеріледі. Бұған, соның ішінде, табыс салығы салынатын еңбекақы бойынша шығындар, қызметкерлердің материалдық және әлеуметтік әл-ауқатын жақсартуға бағытталған шығындар, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңдарымен реттелетін мемлекеттік әлеуметтік сақтандыруға және арнайы қорларға аударымдар кіреді.

Іссапар және өкілеттік шығындар

Қызмет бабымен іссапарға байланысты шығындар мен өкілеттік шығындар Қазақстан Республикасы Үкіметі белгілеген нормалар шегінде шегеріледі. Мысалы:

Іссапар орнына дейінгі нақты жол шығындары, сондай-ақ бронь жасауға байланысты шығындар.
Шетелдік іссапар кезіндегі тәуліктік шығындар — Үкімет бекіткен нормалар шегінде.

Сыйақы (марапаттау) бойынша шегерім

Сыйақы (марапаттау) құрамына несие бойынша сыйақылар, қаржылық лизинг бойынша төлемдер, депозиттер бойынша сыйақылар, дисконттар және басқа да ұқсас төлемдер кіреді. Шегерім мөлшері қарыздың валюта түріне қарай шектеледі:

Егер қарыз теңгемен алынған болса

Шегерім Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі белгілеген қайта қаржыландырудың ресми мөлшерлемесінің 1,5 еселенген деңгейі шегінде есептелген сомаға дейін қолданылады.

Егер қарыз шетел валютасында алынған болса

Шегерім Лондонның банкаралық нарығының мөлшерлемесінің 2 еселенген деңгейі шегінде есептелген сомаға дейін қолданылады.

Маңызды ескерту

Келісімшарт бойынша несие үшін марапаттау сомасын есептеу кезінде қалқымалы мөлшерлеме қолданылуы мүмкін; мұндай жағдайда мәміленің нақты жасалған күніндегі мөлшерлеме есепке алынады.

Нормативтік мөлшерлемелерді қолдану

Шектеулерді есептеу барысында Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің қайта қаржыландыру мөлшерлемесі, сондай-ақ Лондонның банкаралық нарығы мөлшерлемелері (депозиттер, бағалы қағаздар, қарыздар, мүліктер және несиені рәсімдеу кезіндегі өзге де көрсеткіштер бойынша) басшылыққа алынады.

Жер қойнауын пайдалануға байланысты арнайы салықтар

Жер қойнауын пайдалануға қатысты арнайы салықтар мен төлемдер жүйесі қолданылады. Оларға мыналар жатады:

Үстеме пайдаға салынатын салық
Жер қойнауын пайдаланғаны үшін арнайы төлемдер
1. Бонустар (қол қою бонусы және коммерциялық бонус)
2. Роялти
Өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі

Үстеме пайдаға салынатын салық: қолдану үлгілері

Үстеме пайдаға салынатын салық жер қойнауын пайдаланушыларға қатысты, жасалған келісімшарттың мазмұнына тәуелді. Сондықтан оны шартты түрде екі модельге бөлуге болады:

1-модель

Салық кодексінде белгіленген міндетті төлемдермен қоса, салықтардың барлық түрлерін төлеу қарастырылады.

2-модель

Қазақстан Республикасының үлесі және жер қойнауына қатысты міндетті төлемдермен қоса салықтарды төлеу көзделеді, бірақ кейбір салықтар қолданылмауы мүмкін (мысалы, шикі мұнай өнімдеріне акциздер, үстеме пайдаға салынатын салық, жер салығы, мүлік салығы — келісімшарт талаптарына қарай).