Қазақ журналистикасы 1917 - 1933 жылдар арасында туралы қазақша реферат
Кеңес өкіметі тұсындағы баспасөзге алғашқы ықпал
1917–1933 жылдар аралығында қазақ журналистикасы күрделі өзгерістерді бастан өткерді. Кеңес өкіметінің алғашқы шараларының бірі — сол кезеңде түрлі себептермен «контрреволюцияшыл-буржуазиялық баспасөз» деп аталған ұлттық басылымдарды түпкілікті тоқтатып, жабу болды. Олардың қатарында «Қазақ», «Сарыарқа», «Бірлік туы», «Ұран», «Абай» сияқты газет-журналдар аталады.
Осы өзгерістер аясында қазақ жеріндегі жаңадан құрылған кеңестер белсенді қызмет атқарды. Олар, әсіресе, 1918 жылдың соңына дейін «байшыл», «ұлтшыл», «алашордашыл» деп бағаланған бірқатар басылымдарды жою арқылы қалған баспаханалар мен қағаз қорларын өз қажетіне пайдаланып, өз газеттерін шығара бастады.
Негізгі түйін
Баспасөз кеңістігінің қайта құрылуы тек жаңа басылымдардың пайда болуымен ғана емес, бұрынғы баспа инфрақұрылымының (баспахана, қағаз қоры) қайта бөлінуімен де қатар жүрді.
Қазан төңкерісіне дейінгі еңбекшілер ұйымдары және «Садақ»
Қазан төңкерісіне дейін де Қазақстанда еңбекшілердің бұқаралық ұйымдары болғаны белгілі. Соның бірі — Верный қаласында құрылған «Мұсылман жұмысшыларының біріккен одағы». Бұл ұйым 1917 жылдың 13 желтоқсанында «Садақ» атты сықақ журналын шығара бастады.
Журналдың мақсаты
- Жетісу өңіріндегі кемшіліктерді әшкерелеу және түзетуге ықпал ету
- Жұртшылыққа мәдени-ағартушылық қызмет көрсету
Редакциялық құрам
- Идеялық жетекші
- О. Жандосов
- Редактор
- Ә. Басиров
Ақпан төңкерісінен кейінгі комитеттер және «Жас қазақ» ұйымы
Ақпан төңкерісінен кейін уақытша өкімет тұсында қазақ жерінде облыстық және уездік комитеттер құрылды. Мысалы, Ақмолада ұйымдасқан осындай «Қазақ» комитетінің құрамында С. Сейфуллин де болған.
Бұл комитет сол кезде бұрынғы әкімдерді ел басқару қызметінен босату, олардың орнына жұмысшы-кедейлерді іске тарту, дінмен күрес және қазақ әйелдеріне бостандық әперу сияқты төңкерісшіл шараларды жүзеге асырумен айналысты.
«Жас қазақ» ұйымының құрылуы
Осы комитеттің жанынан Сәкен 1917 жылдың сәуір айында «Жас қазақ» ұйымын құрды. Алғашқы кезде мүшелер саны 40–50 адамнан аспаса, кейін ұйым қатары кеңейе түсті. Ұйымның мақсаты — халық арасына заң мен білім тарату, сондай-ақ жаңа саясат ісіне қатысу еді.
Жарғыдағы ұстаным
«Жас қазақ» Ресейдің ең дұрыс бағыттағы төңкерісшіл (революцияшыл) партиясымен қатар күреске шығады. Сонымен бірге Ресейдің құрама (федеративтік) республика болуын қуаттайды.
Ең маңызды қызметі
Ұйым мүшелері мен ел ішінен жиналған қаражат есебінен қазақ баспаханасын құрып, 1917–1918 жылдары «Айна» журналының бір санын және «Тіршілік» газетінің бірнеше нөмірін шығарды.
Қорытынды мән
1917–1933 жылдардағы қазақ журналистикасының бағыты қоғамдық-саяси өзгерістермен тікелей сабақтасты. Бір жағынан, ұлттық басылымдардың тоқтатылуы ақпарат кеңістігін тарылтса, екінші жағынан, кеңестік құрылымдар мен қоғамдық ұйымдар арқылы жаңа баспасөз нысандары қалыптасып, баспа ісі қайта ұйымдастырылды.