Пираттар экспедициясы
Еуропа мен Азияның солтүстік жағалауын және Солтүстік Мұзды мұхит теңіздерін зерттеу
ХVI ғасырдың орта шенінде Атлант мұхитының кеме жолдарында Испания, Франция, Англия, Голландия және Дания кемелері көбейе түсті. Бұл Батыс Еуропа мемлекеттерінің әлемдегі құрлықтар мен мұхиттар, теңіздер үстінен ықпалын күшейтіп, қайта бөлісуге ұмтылған бәсекесін көрсетті.
Атлантикадағы бәсеке және теңіздегі қақтығыстар
Ағылшын теңізшісі әрі корсар Фрэнсис Дрейк испан кемелеріне шабуыл жасап отырды. Осы кезеңде Тынық мұхитта да қақтығыстар жиілеп, француз кемелері Солтүстік Америка жағалауларында басқа елдердің кемелерімен қақтығысқа түсті.
Дрейк бірқатар аралдарды сипаттап, теңіз арқылы жер шарын айналып өтуді мақсат етті. Оны ағылшын үкіметі қолдады. Нәтижесінде ол 1580 жылы 2 жыл 9 айда жер шарын кемемен айналып өткен, Магелланнан кейінгі екінші адам ретінде тарихқа енді.
Португал ықпалының әлсіреуі және Голландияның күшеюі
ХVI ғасырдың орта кезінен бастап Португалияның Азиядағы отарларына ықпалы біртіндеп төмендей бастады. Осы уақытта мұхиттың арғы бетіне голландиялықтар да белсенді аттанды.
1602 жылы Голландия Ост-Индия компаниясын құрды. Компания португалдарды сауда жолдарынан ығыстырып, Үндістан, Қытай, Жапония жағалауларындағы сауда-отарлық ықпалын кеңейтуге ұмтылды. Сонымен бірге Суматра, Ява, Борнео, Целебес, Молукка аралдары сияқты аймақтарда орнығып, біраз уақыт Добрая Надежда мүйісіне де бақылау орнатты.
Негізгі түйін
Ост-Индия компаниясы Шығыстың сан түрлі байлығын Еуропаға жүйелі түрде тасымалдап, халықаралық саудадағы күш теңгерімін өзгеріске ұшыратты.
Солтүстік-шығыс теңіз жолдарын зерттеу
Солтүстік-шығыс кеме жолдарын ағылшындардан кейін голландиялықтар зерттей бастады. Голландиядан шыққан бір кеме 1584 жылы Қар теңізі маңында суға батты.
Бұдан он жыл өткен соң Голландиядан солтүстік жағалаумен төрт кеме аттанды. Экспедиция 71° солтүстік ендікке дейін жетіп, зерттеу жұмыстарын жүргізді. Мақсат — Мәскеу мемлекетімен, сондай-ақ Жапония және Қытаймен сауда байланысын күшейту, Үндістанға баратын жаңа теңіз жолын табу еді.
Экспедиция Жаңа Жер аралының солтүстігіне дейін барып, Баренц пен Қар теңіздерін зерттеп қайтты. Ол кезеңде бұл өңірлер адам аяғы сирек басатын аймақтар саналды.
Баренцтің сапарлары туралы
Виллем Баренц Еуропаның солтүстігіне үш рет экспедиция ұйымдастырып, Арктика аймақтарын мұқият зерттеуге үлес қосты. Оның сапарлары Солтүстік Мұзды мұхит теңіздері туралы білімді толықтырып, картография мен теңіз навигациясының дамуына ықпал етті.
Назар аударатын жайт
Мәтінде Дрейкке Ост-Индия компаниясы мен Азия саудасын басқаруға қатысты тұстар кездеседі. Тарихи тұрғыдан бұл мәліметтер даулы және бір-бірімен қабыса бермейді; Дрейк пен Баренцтің қызметі әртүрлі мемлекет мүддесімен байланысты болған.
Пираттық экспедициялар және теңіздегі олжа үшін күрес
Пираттық сипаттағы экспедициялар, негізінен, Англия тарапынан ұйымдастырылды. Олардың мақсаты — Испания мен Португалияның Шығыстан байлық тиеп қайтып келе жатқан кемелерін теңіз жолында торуылдап, тонау болатын. Кейін мұндай әрекеттер Франция мен Голландияда да байқалды.
Дрейк экспедициясы және Атлантикадағы құл саудасы
Пираттық экспедициялардың ең белгілілерінің бірі — Дрейк бастаған жорықтар. Ол Англия королевасының тапсырмасымен теңізге шығып, кейін Мексика бағытына бет алды деген деректер айтылады.
Сол кезеңде ағылшын кемелері Жасыл мүйіс аралдарына тоқтап, африкалықтарды тұтқындап, Антиль аралдарына апарып сатып отырғаны туралы мәліметтер кездеседі. Бұл Атлантикадағы құл саудасының отарлық экономиканың бір тетігіне айналғанын көрсетеді.
Томас Кавендиш және жағалау тонаулары
Дрейктен кейінгі ағылшын теңізші-пираты ретінде Томас Кавендиш аталады. Ол Америка мен Африка жағалауларында португал және испан кемелеріне шабуыл жасап, кейбір қалалар мен елді мекендерді тонап, мол олжамен оралып жүрген.
Кейінгі кезең: ғылыми зерттеулердің күшеюі
ХVIII ғасырда ағылшындар материктерді жүйелі түрде зерттеуге көбірек ден қоя бастады. Бұл кезеңде теңіз экспедицияларының мақсаты тек олжа табу емес, сонымен бірге жаңа жерлерді картаға түсіру, табиғатты бақылау және навигацияны дамыту бағытында кеңейе түсті.