Қазақша рефераттар

Сот туралы қазақша реферат

Сот ұғымы және рөлі

Сот — сот төрелігін жүзеге асырып, құқық бұзушыларға мәжбүрлеу шараларын қолдану арқылы қоғамның және азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін заңсыз қол сұғушылықтан қорғайтын мемлекеттік орган. Сот мемлекеттік биліктің маңызды бөлігі ретінде мемлекет атынан әрекет етеді, ал сот актілерінің орындалуы мемлекет күшімен қамтамасыз етіледі.

Негізгі тұжырым

Соттың басты міндеті — құқықтық тәртіпті сақтап, дауларды заң шеңберінде шешу және құқық бұзушылықтың алдын алуға ықпал ету.

Тарихи қалыптасуы

Сот мемлекетпен бірге пайда болды. Алайда мемлекеттік механизмнің дамуы мен арнайы мемлекеттік аппараттың қалыптасуына байланысты сот бірте-бірте дербес орган ретінде бөлініп шықты.

Мемлекетке дейінгі қоғамда дау-жанжалдарды көбіне тайпа ақсақалдары немесе көсем, ру жиналысы, сондай-ақ арнайы алқа шешіп отырды. Сонымен қатар соттан тыс жанжал шешу ғұрыптары да кездескен: мысалы, «қанға қан» сияқты талион қағидасы.

XVIII–XIX ғасырлардағы жаңғыру

XVIII–XIX ғасырларда сотты және сот ісін ұйымдастырудың бірқатар демократиялық қағидалары алға шықты. Бұл қағидалар кейінгі құқықтық жүйелердің өзегіне айналды.

  • Теңдік қағидасы

    Сот пен заң алдында бәрінің тең болуы.

  • Ашықтық және жариялылық

    Сот өндірісінің ашық жүргізілуі.

  • Дәлелдемелерге жаңа көзқарас

    Формальды дәлелдемелер жүйесінен бас тарту.

  • Судьяларды сайлау

    Судьяларды сайлау тәжірибесінің дамуы.

  • Кінәсіздік презумциясы

    Кінә дәлелденгенге дейін адамның кінәсіз деп танылуы.

Қазіргі құқықтық жүйедегі орны

Соттардың қызметі мемлекет механизмінің маңызды бөлігі ретінде арнайы заңдармен жан-жақты реттеледі. Сот билігі сот төрелігін жүзеге асыру арқылы құқық пен тәртіпті нығайтуға, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға бағытталады.

Мемлекет атынан әрекет ету

Сот шешімдері мен өзге актілерінің күші мемлекеттік биліктің беделімен бекітіледі.

Орындалудың қамтамасыз етілуі

Сот актілерін орындау тетіктері мемлекет күшімен қамтамасыз етіледі.

Дәстүрлі қазақ қоғамындағы сот тәжірибесі

Дәстүрлі қазақ қоғамында сот қызметін билер атқарды. Би — құқықтық дауды шешуде тәжірибесі мен беделі жоғары, сөзге шешен әрі әділдігімен танылған тұлға ретінде қабылданды.

Сонымен бірге мүліктік және азаматтық дауларда тараптар өзара келісім арқылы төрелік етушіні өздері таңдаған жағдайлар да болған. Әдетте мұндай дауларды шешу әділдігімен және шешендігімен аты шыққан адамға тапсырылды.

Маңызды ерекшелік

Төрелікке жүгіну мәдениеті дауды күшпен емес, келісім мен сөз құдіреті арқылы шешуге ұмтылысты көрсетеді.