Қазақша рефераттар

Ақша - несие саясатының теориялық негіздері

Жоспар

  1. I Бөлім —
    • 1.1 Ақша-несие саясатының теориялық негіздері 5
    • 1.2 Ақша-несие саясатының стратегиялық мақсаттары 7
    • 1.3 Ақша-несие саясатының құралдары 12
  2. II Бөлім —

    Ұлттық банк – ақша-несие саясатын жүзеге асыратын орган

    • 2.1 Ұлттық банк: мақсаты, міндеттері, қызмет бағыттары, меншікті қаражаттары және пайдасы 21
    • 2.2 Ұлттық банктің құрылымы және басқару органдары 24
    • 2.3 Банктік қызметті қадағалау және реттеу 26
  3. III Бөлім —

    Шетелдік тәжірибедегі орталық банктерді ұйымдастыру және басқару ерекшеліктері

    • 3.1 Орталық банктерді ұйымдастыру және басқару ерекшеліктері (шетелдік тәжірибе) 31
    • Қорытынды 35
    • Қолданылған әдебиеттер 37
    • Курстық жұмыс: 36 бет

Оқуға ыңғайлы қысқаша бағдар

Бұл мәтін ақша-несиелік реттеудің негізгі теориялық бағыттарын (кейнстік және монетаристік) салыстыра отырып, олардың тарихи тиімділігі мен шектеулерін түсіндіреді және Қазақстандағы ақша-несие саясатын жүзеге асырудағы Ұлттық банктің рөлін айқындайды.

Кіріспе

Ақша-несиелік реттеудің әртүрлі концепциялары бар. Олардың ішіндегі ең маңызды бағыттарға кейнстік және монетаристік теориялар жатады. Бұл екі көзқарас экономиканың циклдік дамуын және ақша факторларының әсер ету тетіктерін әрқалай түсіндіреді.

Негізгі айырмашылық

  • Ақшаның сандық теориясын қолдаушылар экономикалық циклдің себебін тауарлар саны мен ақша саны арасындағы қатынасқа тәуелді бағалардың ауытқуымен түсіндіреді.
  • Дж. Кейнс циклге ақшаның әсерін пайыз мөлшерлемесі (процент нормасы) арқылы негіздейді.

Кейнс ұсынған «несиелік реттеу» тұжырымдамасы өндіріс процесінің несиеден тәуелді екенін көрсетеді. Ол сұраныстың өндіріске қарағанда шешуші рөл атқаратынын алға тартып, бәсекелестікке әсер ететін факторларды атап өтеді: жұмыспен қамту, өндірістік қуаттарды пайдалану, өндіріс құралдары мен тұтыну тауарларына сұраныс, сондай-ақ экономикалық мінез-құлық психологиясы.

Өтімділікті ұнату

Қарыз капиталының пайызы жоғары болғанда, кәсіпкерлерде «өтімділікті ұнату» пайда болады: капиталды инвестицияға салғаннан гөрі оны ақшалай формада сақтауға бейімділік күшейеді.

Инвестициялық ынталандыру

Осыған байланысты инвестицияға ынтаны арттыру үшін пайыз мөлшерлемесінің төмен болғаны маңызды.

Алайда Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тиімді сұранысты төмен пайыз арқылы ынталандыру мүмкіндігі біртіндеп шектеле бастады. Себебі орталық банктер көбіне рестрикциялық (шектеуші) несие саясатын жүргізуге мәжбүр болды: инфляциямен күресу үшін пайыз мөлшерлемесін көтеру қажеттігі жиі туындады.

Бұл үлгі бәсекелік нарықтардың монополиялануы төмен болған жағдайда Батыс елдерінің көпшілігінде ХХ ғасырдың 50–60-жылдарына дейін салыстырмалы түрде тиімді жұмыс істеді. Бірақ кейін нарықтардың монополиялану үдерісі күрт күшейіп, тепе-тең баға механизмінің әлсіреуі және инфляцияның жеделдеуі байқалды. Нәтижесінде инфляция жаңа сипатқа ие болып, «шығындар инфляциясы» күшейді, ал 70-жылдары жұмыссыздықтың жоғары деңгейі қатар өршіді. Бұл құбылыстарды кейнстік концепция шеңберінде толық түсіндіру қиын екені айқындалды.

Монетарлық концепцияға бетбұрыс

Осы жағдай ақша-несиелік реттеудің жаңа бағыты — монетаризм ұсыныстарын қолдануға жол ашты.

Монетаристер және олардың жетекшісі М. Фридмен капиталистік экономика ішкі тұрғыдан тұрақты және өзін-өзі реттеуге қабілетті деп тұжырымдайды. Мұндай өзін-өзі реттеу механизмдерінің тиімді жұмыс істеуінің басты шарты — ақшалай айналымның және баға тұрақтылығының қамтамасыз етілуі.

Монетаристік теория бойынша ақша ұсынысының көлемі, яғни ақша массасы, ақша-несие саясатының негізгі бағыты болып саналады. Ақша массасының бірқалыпты (жатық) өсуі экономиканың тұрақты дамуына жағдай жасайды. Бүгінде ақша-несиелік реттеудің монетарлық концепциясы нарықтық экономикалы елдерде кең таралған, бұл оның осы шаруашылық жүйесіне сәйкестігін және экономикалық мәселелерді шешуге қабілеттілігін көрсетеді.

Қазақстандағы институционалдық негіз

Қазақстанда Ұлттық банк заң жүзінде ақша-несиелік реттеуді жүзеге асыратын орган болып табылады. Реттеудің негізгі объектісі — айналыстағы ақша массасының көлемі мен құрылымы.

Негізгі экономикалық құралдар

  • Несиелер бойынша міндетті резервтер нормасын белгілеу
  • Есепке алу (қайта қаржыландыру) ставкасын белгілеу
  • Банктер үшін экономикалық нормативтер белгілеу
  • Бағалы қағаздармен операциялар жүргізу

Бұл құралдар әлемдік тәжірибеде кең қолданылады және көптеген елдердің ақша-несие саясатының өзегін құрайды.

Қорытынды ой

Ақша-несиелік реттеу теориялары экономикалық шындықтың әр кезеңіндегі басым мәселелерге жауап ретінде қалыптасты. Кейнстік көзқарас сұраныс пен пайыз тетігінің рөлін айқындаса, монетаризм ақша массасының тұрақты динамикасына сүйенеді. Қазақстанда бұл саясаттың негізгі институционалдық тірегі — Ұлттық банк және оның заңмен бекітілген экономикалық құралдары.